Cartlanna Clibe: RTÉ

An Eoraifís – teach fuar don Ghaeilge

alt agam i nGaelscéal inniu mar gheall ar an Eoraifís, teach fuar don Ghaeilge, agus cuirim an cheist ar cheart feachtas a bhunú le brú a chur ar RTÉ amhrán i nGaeilge, an teanga oifigiúil eile, a chur san iomaíocht ar ár son an bhliain seo chugainn, dhá scór bliain ó raibh an amhrán Ghaeilge deireannach san iomaíocht.

“Éistigí, éistigí, cloisim arís é, ceol an ghrá…”
Ba é sin an céad líne ón amhrán deireannach i nGaeilge a sheas an fód ar son na hÉireann i gComórtas na hEoraifíse. Go deimhin ba é ‘Ceol an Ghrá’ an t-aon amhrán i nGaeilge a rinne ionadaíocht ar son na tíre ó thosaigh an ceiliúradh cultúrtha seo sna 50í.
An bhliain seo chugainn, beidh dhá scór bliain caite ó chan Sandy Jones an t-amhrán a chum Joe Burkett agus ar chuir Liam Mac Uistín na focail leis i nDún Éideann. Tugadh an méid sin chun solais i gclár faisnéise spéisiúil a chraol TG4 ag an deireadh seachtaine agus babhta ceannais de chomórtas Eoraifíse na bliana seo ag teannadh linn Dé Sathairn. Le linn do Sandy bheith ag canadh i gcraobh na hEoraifíse, phléasc tine ealaíne go giorraisc sa lucht féachana mar agóid ó aondachtaithe, maítear, in éadan dhánaíocht na hÉireann amhrán Gaeilge a chur san iomaíocht i gcomórtas idirnáisiúnta.
Lean Sandy léi ag ceol agus chríochnaigh an comórtas le 72 marc agus sa 15ú áit as 18 iomaitheoir. Mura bhfuair Sandy Jones an teachtaireacht ón ghiorraisc aondachtach nach raibh fáilte roimh an amhrán i nGaeilge, fuair RTÉ, an craoltóir náisiúnta, ar a bhfuil freagracht ag Aontas Craoltóireachta na hEorpa maidir le roghnú iontráil na tíre seo, go soiléir é. Níl amhrán i nGaeilge tágtha i ngiorracht scread asail do Chomórtas na hEoraifíse ó shin. Má bhí aon locht ar chlár TG4, níor thug sé aghaidh ar an gceist mhór a bhí agam. Cén fath nach bhfuil amhrán Gaeilge curtha san iomaíocht ó shin? Dá am agus don chomórtas seo, b’amhrán den scoth é ‘Ceol an Ghrá’. Cé nár bhuaigh sé, d’éirigh níos fearr leis ná mar a chruthaigh amhráin eile ón dtír seo le blianta beaga anuas. Ní bhfuair amhrán na hÉireann ach 25 pointe anuraidh agus le dhá nó thrí bhliain roimhe sin níor éirigh leis an iontráil Éireannach gabháil thar an babhta leathcheannais. Sheolamar turcaí nach raibh Gaeilge ná Béarla aige chuig an Eoraifís in 2008 leis an amhrán ‘Irelande Douze Pointe’ – n’fheadar an bhfuil sin cruinn ceart i dteanga ar bith!
Ní raibh iarracht Éireannach sa ‘Bharr 10’ ach dhá uair ó 1999 agus bhaineamar an áit dheireannach amach den gcéad uair in 2007. Is comórtas é an Eoraifís atá dírithe ar an amhrán is fearr san Eoraip a aithint – cé go mbíonn an sprioc sin dofheicthe go minic sa cheo draíochta ar an ardán ar an oíche mór. Is faoi RTÉ atá sé an comórtas a reáchtáil sa tír seo, cuireadh a thabhairt do scríbhneoirí amhrán liricí agus ceol cuí a chumadh, scagadh a dhéanamh ar na hiarratais agus gearrliosta d’amhráin a chur ós comhair na tíre don Chomórtas Náisiúnta. Bhí tráth ann go mbíodh seo ina oíche mhór ann féin ach anois níl ann ach mír ar an Late Late Show, teach fuar don Ghaeilge riamh.
I mbliana – agus le roinnt blianta anois – ní raibh amhrán Gaeilge le clos i mbabhta ceannais na hÉireann. I mbliana ba é an t-amhrán “Lipstick” a roghnaíodh chun páirt a ghlacadh sa chomórtas. Is iad an cúpla gruaigeach, Jedward, a cheolann an t-amhrán ach b’iad Daniel Priddy, Lars Halvor Jensen agus Martin Michael Larsson, cumadóirí ceoil ón Danmhairg, a chum é. Tá na torthaí imithe an oiread sin chun donais go bhfuil ár gcraoltóir náisiúnta, ar a bhfuil dualgas reachtúil an Ghaeilge a chur chun cinn, anois ag déanamh aithrise ar Chumann Sacair na hÉireann agus a gcuid iarrachtaí imreoirí sacair le dúchas Éireannach a aimsiú chun imirt ar son na tíre. Ní léir go bhfuil fiú seanmháthair de bhunadh na tíre i ngéaga ginealaigh na gcumadóirí a chuir iarracht na bliana seo chun tosaigh. An t-amhrán deireannach i nGaeilge ar chuimhin liom é bheith san iomaíocht sa chomórtas náisiúnta, ba é ‘Bon Bon Carr’. Cé nach liric é a bhí thar mholadh beirte ó thaobh doimhneachta de, bhí bua éigin san fhonn a d’fhág mé á cheol faoi m’anáil agus in ainneoin chomhairle na n-aingeal. Tháinig ‘Bon Bon Carr’ agus amhráin ar nós ‘An Dreoilín’ chuig an gComórtas Naisiúnta via comórtas ‘Réalta’ RnaG, comórtas chun iontráil Ghaeilge a roghnú agus a bhí thar a bheith rathúil. Cuireadh deireadh leis in 2002/3, tráth go raibh an craoltóir ag iarraidh ciorruithe móra a chur i bhfeidhm. Cé go raibh rath ar RTÉ idir 2003 agus 2008, níor deineadh ‘Réalta’ a atbheochan. Mar sin, gan agó, chuir an craoltóir náisiúnta deireadh leis an Ghaeilge san Eoraifís.
Beidh go leor i measc phobal na Gaeilge a déarfaidh nach cailliúint é. Nílimse ina measc. Táimid ró-ardnósach, cuid againn. Ní fhéadfadh sé ach cuidiú le stádas na Gaeilge bheith ar ardán a mbeadh aird ag breis is 200 milliún duine air, fiú nach mbeadh i gceist ach seal gairid. Dhéanfadh sé níos mó i gcúpla nóiméad ar son stádas agus úsáid na teanga ná mar a dhéanfadh maidhm pháipéarachais, tuarascálacha oifigiúla agus foirmeacha dothuigthe agus dolíonta.
Nuair a bheidh Eoraifís na bliana seo curtha thar abhainn, pé toradh a bheidh ag Jedward ar ár son, ba cheart teagmháil a dhéanamh le RTÉ chun a chur in iúl go bhfuil sé thar am deis a thabhairt d’amhrán Gaeilge, an teanga oifigiúil eile, bheith páirteach ar ár son sa cheiliúradh cultúrtha Eorpach seo. Éistigí, éistigí, an gcloisfimíd arís é, ceol an ghrá?

Cad é bhúr mbarúil?

Agus seo iad na cinnlínte…

Agus seo iad na cínnlínte...

Tar éis dom ghearán le déanaí go raibh cinnlínte i nGaeilge ar shuíomh nua TG4, ba cheart dom cothrom na féinne a thabhairt don chraoltóir agus a chur in iúl go bhfuil cinnlínte i nGaeilge ann anois.

Níl na cinnlínte ag ceangal le h-aon scéalta nuachta – roimhe seo bhí ceangal le suíomh an Irish Times. Ní doigh liom go bhfuil an nuachtán sin chun scéalta nuachta a aistriú go Gaeilge anois nó go luath.

Mar sin féin is fearr an leath-bhulóg gan aon arán in aon chorr. Creidim féin go bhfuil sé suas do RTÉ, an t-aon solathróir nuachta san earnáil phoiblí, cúram a dhéanamh den ghnó seo.

Gan a thuilleadh moille.

Nuacht i mBéarla ar phríomhleathnach TG4!!!

Roimh mo cheapachán ar Bhórd TG4, chuir mé roinnt spriocanna romham. Tá ceann acu bainte amach cheana féin – is é sin go raibh diospóireacht na gceannairí craolta ar an gcainéal le linn an fheachtais toghcháin díreach thart. B’fhéidir gurb é an méid a dúirt mé ag na h-agallaimh nuair a bhí an ceapachán á dhéanamh a spreag é seo, b’fhéidir gur cúinsí eile a spreag é. Is cuma liom – baineadh an sprioc amach.

Sprioc éile a luaigh mé go mbeadh seirbhís nuachta ar líne ag TG4 a bheadh údarásach agus leanúnach agus, níos tabhachtaí ná rud ar bith eile, go mbeadh sé i nGaeilge. Tá na céadta míle cuairteoir ag tarraingt ar shuíomh TG4 gach mí – is é go cinnte an suíomh idirlín Ghaeilge is mó a mheallann airde ar fuaid an domhain. Anois is uirlis ana chumhachtach é sin agus nior cheart é a dhíol faoina luach.

Inniu thug mé faoi ndeara go raibh suíomh idirlín nua ag TG4 agus go bhfuil nuacht ann ar an bpríomh leathnach. Ar fheabhas, cheapfá, ach go bhfuil an nuacht seo i mBéarla. I mBÉARLA!

Anuas ar sin, tá na cinnlínte i mBéarla ár dtreorú go dtí na scéalta i mBéarla ar shuíomh RTÉ. Is mór an náire dár gcraoltóir náisiúnta nach bhfuil seirbhís nuachta i nGaeilge ar líne acu mar atá i mBéarla. Tá an suíomh nuachta i mBéarla abhairín leibideach agus leathbhacáilte – ach tá sé ann, níl a leithéid ann i nGaeilge ar chorr ar bith.

De bhrí gur comhalta mé ar bhórd TG4, comhalta ar son an phobail a roghnaíodh tar éis proiseas poiblí, tá ceangal dlí orm faoin mhéid ar féidir liom rá go poiblí ar cheist den tsort seo. Ag an am chéanna, déarfaidh mé an méid seo. Ní aontaim le cinnlínte i mBéarla ar scéalta nuachta ar phríomh leathnach TG4. Tá súil agam go dtiocfar ar shocrú níos sasúla gan ró mhoill.

Sean nós ar an John Murray Show

Níor chuala mé seo beo cé gur ghnach liom bheith ag obair le leathchluas agam leis an John Murray Show ach chonaic mé go raibh sé ar fáil ar Youtube. Tamall ó shin agus mé sínte sa leaba le fliú, chuala mé John Murray ag cur agallamh ar bhean faoi chúrsaí Opera agus bhí sraith ann d’agallaimh ag iarraidh bun nithe Opera a mhúineadh do dhaoine. Bhí sé an spéisiúil – agus sheol mé ‘tweet’ chuige dá réir agus ag moladh go ndéanfadh sé amhlaidh leis an sean nós. D’fhreagair sé go ndéanfadh sé amhlaidh – agus seo toradh ar sin…..

Corp agus Anam

Thosnaigh Corp agus Anam anocht agus chonaic mé é. Déarfaidh mé seo anois – is é seo an dráma teilifise is fearr dá bhfaca mé – Gaeilge, Béarla, TG4, HBO, RTE, BBC. Tá sé firinneach, léargasach agus tá gach gné de ar an gcaighdeán is airde.

Ní beag an méid atá bainte amach ag Darach Mac Con Iomaire – agus b’é a dhriothar, Colm, a chur an fuaimrian ar fáil, fuaimrian le macallaí na Sopranos (ceapaim) – agus a chliar is an chriú. Dramaí ar nós An Crisis, Rasaí na Gaillimhe, Running Mate, Na Cloigne – tá siad an mhaith. Tá Corp agus Anam níos fearr.

Cuirim sin i gcodarsnacht leis an stuif a bhionn ar RTE, stuif suarach ar nós Love/Hate, Mrs Brown’s Boys agus, le déanaí, Raw. Stuif é sin nach féidir leat creidiúint ann. Níl sé ‘firinneach’.

Ar aon nós, maith sibh TG4. Sár oíche theilifíse.

Tá Diarmuid de Faoite i bpáirt Cathal, tuairisceoir theilifíse ar chúrsaí coiriúlachta, agus is ceardaí é. Duine a bhionn an casadh is fearr agus is déanaí a bhaint as gach scéal. Níl alán acu timpeall. Tá bean aige atá le ceangail sa bhaile agus í ag iarraidh tús a chur le post nua. Tugann sé abhaile a h-athair ó thigh altranais, áit go raibh sé faoi chois, agus ní ró shásta atá a bhean mar gheall ar sin. Idir an dhá linn tá a iníon 15 ag póirseáíl timpeall seomraí comhrá ar an idirlíon is tá a mhac ag cothú trioblóide ar na sraideanna.

Ansan maraitear cúigear leaid óg agus iad ag tiomáint go dainséarach, ag déanamh ‘diffs’. De réir dealraimh, bhí a fhios ag na Gardaí cad a raibh ar bun agus ar oíche na timpiste bhí deis acu an tiománaí ba chúis leis an timpist a bhaint den bhóthar. Ach nior bhac siad leis. Ar aon nós faigheann Cathal seo ar fad ar scannán agus craolann sé an timpist in ainneoin nach bhfuil a eagarthóir nuachta sásta le seo. Ach tá gach éinne eile sásta leis.

Tá trí chlár eile le teacht sa sraith seo – ach tús mhaith curtha leis anocht.

Tá cúpla rud eile le rá agam faoi seo – ach tá a dhothain ráite agam go fóill.

TG4, an Staighre Beo, Uachtarántacht Chonradh na Gaeilge

An tseachtain seo chaite fuaireas r-phost ó Cheannasaí TG4, Pól  O Gallchóir, agus é ag tuairisciú dom agus do bhaill eile Bhórd TG4 go mbeadh breis cluichí CLG á chraoladh ar an gcainéal an bhliain seo chugainn.

Go h-íontach, cheapas, tá an CLG tar éis geilleadh ar dheireadh do cheart éileamh na nGael agus beidh na cluichí móra, Cluichí Ceannais na Mumhan agus na gCúigí eile is araile, á chraoladh beo ar an staisiún.

Beag an bhaol.  Is cosúil gur éirigh le TG4 na cearta a bhí ag an staisiún le trí bliana anuas – cluichí beo ar an Domhnach ó Mheán Fómhair go Bealtaine (Club agus Sraith – Peil agus Iomáint) a choinneáil agus tá pacáiste nua faighte ag an staisiún freisin – aon chluiche dhéag tráthnóna Dé Céadaoin san Earrach ina mbeidh Cluichí faoi 21 agus araile.

Anois tá muintir TG4 ríméadach as seo mar gheall gur dul chun cinn atá ann agus molaim iad as na cluichí breise a aimsiú.   Ach shamhlóinn ó bheith ag léamh an r-phoist a tháinig chugam gur ag déanamh gar do TG4 atá an Chumann Lúthchleas Gael.   Ní h-ea in aon chorr.   A mhalairt glan atá i gceist. Tá proifíl ag Craobhacha na gClub agus an Craobhach Fé 21 CLG de bharr an craoltóireacht d’ard chaighdeán atá á dheanamh ag Nemeton ar son TG4 ar na cluichí seo.   Tá lucht féachana acu ná raibh roimhe seo.

Is cosúil gur staighre beo é TG4 ar son imeachtaí spoirt.  Thosnaigh sé ag craoladh an Sraith Cheilteach mar shampla agus ansan thug na staisiúin Bhéarla, leithéidí RTÉ agus Setanta is Sky, súntas don lucht féachana a bhí á aimsiú ag craoltóireacht na gcluichí seo.   D’imigh an Sraith Cheilteach ó TG4 agus anois is é Srath Magniers agus tá cearta ag TG4 ar roinnt chluichí.    Is staighre beo é ar an slí suas – agus ar an slí anuas.   Níl suim ag RTÉ níos mó i Wimbledon is sa Tour de France – agus mar sin tá siad ar TG4.   Tá buntaiste áirithe ag an staisiún mar gheall ar an lucht féachana ‘íseal’ a luaitear leis de bharr gur i nGaeilge atá an trachtaireacht – mar sin bionn an ráta a ghearrtar ar an staisiún ar son na gcearta ar na n-imeachtaí seo níos ísle.

Sna blianta a bhí caite thug staisiúin ar nós Sky agus Setanta suimeanna ollmhóra ar son na gcearta ar chraoladh Phríomhshraith Shasana.  Bhris an margadh sin Setanta sa Bhreatain nó níl an oiread san daoine ag dul go dtí na tithe tabhairne níos mó chun faire ar an gcluichí agus mar sin theip ar Setanta a dhothain sintiúis a mhealladh ó thabhairneoirí  – tuairim is €1000 sa mhí atá i gceist – chun díol as na cearta a bhí ceannaithe acu.

Is margadh casta é seo, margadh na gcearta craoltóireachta, agus ní thuigim go h-iomlán é.     Ag an am chéanna, creidim go bhféadfadh TG4 margadh ar leith a dhéanamh le na h-úinéirí na gcearta ar na cluichí móra CLG, na cluichí idirnáisiúnta sacair is rugbaí, na Cluichí Oilimpeacha is araile, chun na h-imeachtaí seo a chraoladh i nGaeilge.

Mar sin an tseachtain seo chaite, nuair a thuigeas go raibh céim chun tosaigh glactha ag TG4 ach nach raibh ‘AN’ chéim chun tosaigh glactha maidir le cluichí móra an CLG, thit mo chroí.   In ainneoin feabhas TG4 maidir le craoltóireacht ocáidí móra spoirt, tá sí fós in áit na leathphingine agus, dá bhrí sin, tá a pobal féachana ina thánaistigh i gcomparáid le pobal féachana an Bhéarla.

Ag an am céanna go raibh TG4 ag ceiliúradh na cearta breise a bhí gnóthaithe ag an staisiún, bhí na cearta ar na cluichí mionúir á chailliúint ag RTÉ agus iad ceannaithe ag TV3.   Anois tá daoine ann i ngluaiseacht na Gaeilge atá míshásta faoi seo…ach ar shlí, táim idir dhá stól ar an gceist.   Cinnte ní thaithníonn sé liom nuair a laghdaitear dualgas RTÉ i leith na Gaeilge agus táim ar shon go mbeadh trachtaireacht Ghaeilge ar fáil ar gach imeacht spoirt.

Dar liomsa ba mhasla tomhaiste don Ghaeilge é go raibh an trachtaireacht ar chluiche na mionúir i nGaeilge agus an trachtaireacht ar chluiche na sínsear i mBéarla.   Mhínigh Mícheál  O Muircheartaigh go raibh trachtaireacht ar an gcluiche mór, cluiche na sínsear, leath agus leath i nGaeilge agus i mBéarla nuair a thosnaigh RTÉ ag craoladh na Cluichí Ceannais i 1962.   Ba riail ag an CLG é go mbeadh trachtaireacht i nGaeilge. Is cosúil go bhfuil an riail sin ann fós – fiú mura bhfuil sé athruithe.  Ansan, dar le Mícheál, bhí “dea smaoineamh” ag boc éigean in RTÉ:  cén fath nach gcraolfaimíd Cluiche na Mionúir chomh maith agus é sin a dhéanamh i nGaeilge agus cluiche na sínsear a chraoladh i mBéarla.  Agus b’shin a thárla ó shin go dtí an bhliain seo.   Agus bhí gach duine sasta – seachas canncráin cosúíl liomsa.

Anois tá an ualach seo bainte ó RTÉ ag TV3 – agus deir TV3 go mbeidh siad ag déanamh a machnamh ar an dtrachtaireacht a dhéanamh i nGaeilge.  I bhfírinne b’fhearr liom go gcuirfeadh TV3 X Factor i láthair i nGaeilge….ach sin scéal eile.

Bhí Padraig Mac Fhearghusa ar an clár céanna ar Raidió na Gaeltachta, An Saol ó Dheas Dé hAoine, agus é ag gearán faoin ísliú céime a bhí faighte ag an nGaeilge maidir leis na gcluichí mionúir.   Ní fheadar an dtuigeann Pádraig gur ísliú céime é go mbeadh na cluichí mionúir á chraoladh i nGaeilge (sa teanga ‘mionúir’) agus na cluichí sinsearacha á chraoladh i mBearla.

Is cosúil go bhfuil an fheachtas a thosnaigh Conradh na Gaeilge tar éis don alt seo uaim a bheith i nGaelscéal ligthe i ndearúd nó níl tasc nó tuairisc ar leathnach na bhfeachtaisí faoin bhfeachtas chun tabhairt ar an Aire Cumarsáide dualgas a chur ar na craoltóirí leaganacha Ghaeilge den trachtaireacht ar na mór ocáidí spóirt ‘saor go h-aer’ a chur ar fáil.   Mór an trua go bhfuil seo ann – nó creidim gur feachtas é seo a fhéadfaí buachaint.  Is léir, áfach, gur ag dul siar atá an Chonradh ar an gceist seo agus, ochón, ar cheisteanna eile freisin.   Os rud é go bhfuilim féin im bhall den Chonradh anois, cá bhfios ach go gcuirfinn m’ainm féin sa reicneáil d’Uachtarántacht an eagrais an bhliain seo chugainn fiú mura raibh i gceist ach an eagras is mó i saol na Gaeilge a mhúscailt óna mharbhshuan.

Idir seo agus sin, an rud atáim chun déanamh, mar is ball den CLG mé freisin, fiosruithe a dhéanamh maidir le rún a mholadh ag Cruinniú Cinn Bliana mo chumann chun tabhairt ar an eagras sin bheith níos gníomhaí ar son na teanga ná mar atá.  Más maith le duine ar bith eile é seo a dhéanamh ina chumann CLG féin, lean ar aghaidh.  Is é an rud tabhachtach go gcuirfí ar shúil an CLG go bhfuil an eagras ag déanamh failli ar an dteanga agus go bhfuil sciar dá bhallraíocht nach n-aontaíonn leis an bhfaillí seo.

Scaoil amach an Oireachtas!

Seo chugainn Oireachtas na Samhna – i mbliana, den chéad uair le fada, ní bheidh aon imeachtaí Oireachtais ar bun le linn mí na Samhna de bharr nach gcuirfear tús leis an mhí sin go dtí an Luan – agus tá na sluaite ag druidim le Cill Airne d’fhéile mhór Ghaeilge na bliana seo.   Trath go raibh, bhíodh breis is deich lá san Oireachtas ach le h-imeacht na mblianta tá sin laghdaithe go mór.  I gCorcaigh na dTonn dhá bhliain ó shin bhí an fhéile ann, le féile a mhair ó Domhnach go Domhnach agus ina raibh féile ealaíon, peil is iomáint, comórtas fichille agus go leor eile.  Anois samhlaím nach dtugtar áird ach do na comortais sean nóis, idir amhránaíocht is rínce, is fágtar comórtais eile ar nós na h-agallaimh beirte, na luibíní, na seóanna aonair, na sceitseanna in áit na leathphingine. I bhfirinne is é an t-ól agus an craic an áit a bhfuil an fíor aicsean sna éagráin is déanaí den Oireachtas.  An leagan ‘McDonalds’ den Oireachas atá againn anois agus, nach cuma, nó de réir gach tuairisc tá an t-aos og ag baint an taithneamh as.

Beidh mé féin ag an Oireachtas amárach ar feadh seal agus, b’fhéidir, arís ar an Satharn.  Chuir mé mo loistín – a d’ioc mé féin as murab ionann agus go leor eile a bhionn ag an Oireachtas ar Junket de short amháin nó eile [m.sh Comhaltaí Fhoras na Gaeilge] – ar ceal inné nó thuigeas nach mbeadh ar mo chumas nó nach mbeadh an fonn orm an deireadh seachaine a chaitheamh ar an bhféile.

Nior mhiste liom cúpla uair a chloig a chaitheamh ann – blaiseadh de chomórtas ar nós na hAmhráin Nua Chumtha nó na Luibíní – agus táim ag iarraidh, gan amhras, cóip de ‘Scrabble’ as Gaeilge a cheannach ó Ghlór na nGael.  Ba mhaith liom freisin dluth dhiosca nua Doiminic Mac Giolla Bhríde agus Greagóir O Labhruid (a bheidh á sheoladh ar an Satharn), a cheannach.  Ach Club na Féile is an craic sin go léir – ní bheidh mé ann, go raibh maith agat.

Dream eile nach mbeidh ag an Oireachtas, is cosúil, isea Morning Ireland, an clár is mó éisteoirí sa tír.   Le seachtain anuas rinneadh an clár a chur i láthair ó Fhéile Opera Loch Garman agus ó Fhéile Snagcheol Chorcaí ach is cosúil nach bhfuil aon áit ar sceideal MI don fhéile ealaíon is fad bhunaithe sa tír.  Nuair a chuir mé an cheist ar shuíomh Morning Ireland, dúradh liom ‘we’ll try to cover it in our programme’.   Is féidir linn a rá, is dócha, gur seo an rud a bheimís ag súil leis ó RTÉ ach is léargas é seo ar an easpa cumarsáide a dheineann pobal na Gaeilge leis an domhan lasmuigh an oiread is gur cur síos é ar an mbealach a fhéachann mór shruth an Bhéarla orainn.

ALARUM:  Timpeall ar 7.40rn ar maidin inniu (Dé hAoine), bhí mír faoin Oireachtas ar Morning Ireland. (beidh sé le h-íoslódáil mar phodchraoladh níos déanaí ar maidin).  Nach mise a bhí dána agus amhras a léiriú i leith MI!   Ritheann sé liom go bhféadfadh sé tarlú gurb é an cheist a chuir mise a spreag MI chun an mír a dhéanamh.  Bhí an cuma air go raibh an mír curtha le chéile go tapaidh – agus d’úsáideadh ceann de na pointí a luaigh mé im cheist – gurb é an tOireachtas an féile ealaíon b’fhaide bhunaithe – chun an mír a chur i láthair.  Is cuma, i bhfírinne, ba mhaith ann é mar mhír don Oireachtas chun an rún faoin bhféile seo a scaoileadh leis an bpobal mhór.  Ag an am chéanna bheinn ag súil go mbeadh míreanna ar RTÉ News, TV3 is eile trathnóna inniu – an mbeidh?   Sin ceist eile.

ALARUM EILE:   Tá sé ráite liom, go neamhbhalbh, nach mo idirghuí ar shuíomh Morning Ireland a chinntigh go mbeadh mír ar an Oireachtas ar an gclár sin.   B’shin a dúradh liom nuair a fhreastail mé ar an Oireachtas ar feadh cúpla uair a chloig inniu (Dé hAoine).   Is cinnte nár mhaith liom an creidiúint a ghoid ón gcomhlacht, Stillwater, a shill allais agus iad ag lorg an mhír ar an seó seo.   Ní dócha go raibh idirghabhail iGaeilge ina chonstaic – ach is é an pointe atá ar chúl na pointí sin, dá suaraí iad, a thabhairt chun solais go gcaithfidh gach duine ar suim leo an Oireachtas agus cultúr na Gaeilge a bheith ag tapú gach deis i gconaí chun í a chur ós comhair an phobal is leithne.  Is rud í le bheith brodúil aistí – agus ní ar ár leas go mbeidh sí ina rún.   Mar sin, maith sibh Cilian is Natasha is eile ag Stillwater.   Lean leis an dea obair i ngort na poiblíochta!

Tá an cosúlacht ar an scéal nach bhfuil aon bhuairt ar an Oireachtas faoin easpa seo.  Tugann an fhéile a shlua féin leis i gcónaí, cuid de phobal na Gaeilge agus dream suntasach de thaistealaithe ar ‘gravy train’ na Gaeilge.    Bhí Ostán an Gleneagle lán go béal ón dtaca seo anuraidh ag lucht an Oireachtais féin agus ní fhéadfadh an ghnathchosmhuintir a shrón a fháil isteach i seomra leapan san ostán sin, is dócha, don bhliain seo chugainn (i gCill Airne arís) agus an bhliain dar gcionn ar ais i Leitir Ceanainn.   Ní thuigim faoin spéir cén fath nach féidir an tOireachtas a bheith sa Ghaillimh nó i mBaile Atha Cliath seachas sa dhá chúinne is iargúlta sa tír murach gur ceist éigean faoi na costaisí atá ann.

Sea is canncrán mé.  Bím ag gearán.  Dhéanfainn féin cur síos orm féin mar an bhuachaillín a thugann faoi ndeara go bhfuil an Impire lomnocht agus a dheireann ós árd é murab ionann agus an ‘Sea-drong’ atá bailithe timpeall ar an Impire agus beo ar gach fhocal uaidh.

An t-aon chúis go mbím ag gearán mar seo mar go bhfuil meas agam ar an Oireachtas.  Bhí mé páirteach ann go minic, agus mo mhuintir, agus mo shean mhuintir.   Tá súil agam a bheith páirteach ann arís ach tá gá le stopadh leis an gcrapadh leanúnach atá ar bun ag an fhéile agus go ndéanfaí féile mór uileghabhalach di mar a bhí i gCorcaigh agus, i mblianta roimhe sin, i mBéal Feirste.   Ba cheart go mbeadh a fhios ag pobal Chill Airne go bhfuil an fhéile ar siúl agus go bhfuil sin le tabhairt faoi ndeara timpeall an bhaile.   Ba cheart go mbeadh suaitheantas an Oireachtais le feiscint in áíteanna ar nós an Ghaillimh, Cill Chainnigh, BAC, Ceatharlach is Béal Feirste arís.

Agus rud eile de, fhaid is atáím i mbun an ghearáin, dhá bhliain ó shin nuair a bhíos ag freastal ar an Oireachtas i gCorcaigh, rinne mé forlíónadh ar leith dhá theangach don Evening Echo faoin bhféile agus tuairisciú iomlán gach lá ar feadh seachtaine le linn na féile.  Anuas ar sin rinne mé blag le físeáin ar an Oireachtas.  Cuireann sé íontas agus díomá orm nach bhfuil a leithéid ar bun ag lucht an Oireachtais féin i gCill Airne i mbliana.  Ba cheart do TG4 – agus beidh mé á thogáil seo ag an mBórd nuair a bheidh mé ag freastal ar an gcéad cruinniú – ábhar a thaifeadadh ag an Oireachtas agus a chraoladh ar an staisiún ar feadh na míonna ina dhiaidh.   Idir amhráin sean nóis is amhráin nua chumtha, idir agallaimh, lúibiní is scéalta is seóanna aonair, tá an t-ábhar ann.  Rinne mé an obair seo dhá bhliain ó shin ar bhonn deonach chun dúshlán a thabhairt do na craoltóírí is don Oireachtas féin – is léir gur shuigh siad ar a dtónacha agus nár ghlac leis an ndúshlán.   Léargas é suíomh nua an Oireachtais, atá fós ag caint faoin Oireachtas a bheith ar bun i gCill Airne agus síneadh a bheith curtha leis an spriocam do na chomórtaisí, ar an easpa cumarsáíde seo.

Tá Oireachtas na dTeachtaí Dála, na Seanadóirí agus an Uachtaráin ainmnithe mar gheall ar Oireachtas na Gaeilge. Is é seo an áit chruinnithe do phobal na tíre.  Is é tús agus deireadh na bliana é againn.  Ba cheart meas dá réir a thabhairt don fhéile agus í a scaoileadh óna laincisí.   Scaoil amach an Oireachtas!