Cartlanna Clibe: Na Meáin Ghaeilge

Costas COMHAR

Le déanaí fuaireas litir ó Comhar i mBaile Átha Cliath ina raibh bileog amháin stapláilte le leath bhileog dea mhéine. Ar an mbileog seo bhí ráiteas maidir le cúntais na h-irise. Ní fheadar cén fath ar seoladh an t-eolas seo chugam. Nior iarras é. Ach is dócha go raibh muintir Comhar ag iarraidh bheith cuiditheach liom ós rud é gur léiríos suim san ábhar anuraidh.

De réir an raitis sin d’ioc Foras na Gaeilge deontas de €35,874 le Comhar Teo le linn 2008. Le linn na bliana céanna d’fhoilsíodh trí eagrán de Comhar. Sin cothrom le €11,958 in aghaidh gach eagrán. Níl a fhios agam cén díolachán atá ag Comhar – ach fiú má thugaimíd an 1,000 coip a luaigh an Sunday Tribune leis an díolachán do, bhuel, fagann sin go bhfuil deontas de €11.95 á fháil ag gach cóip de gach eagrán a dhíoltar.

Níl ach eagrán amháin de Comhar feicthe agam i mbliana agus táim im chónaí sa Ghaeltacht, áit inar díoladh Lá Nua agus ina bhfuil Foinse fós á dhíol ag an trí shiopa ina dhíoltar nuachtáin. An eagrán a chonac, ní raibh morán brí leis. Nior thugas faoi ndeara go raibh aon rud nua-fhísiúil ag baint leis, faoi mar ar gheall an bórd go mbeadh nuair a rinne siad achomharc chuig an Fhoras faoin chinneadh a glacadh i nDeireadh Fómhair 2007 gan deontas a cheadú don iris an uair sin.

Ach fiú dá mba é an iris ab fhearr riamh, dá mbeadh sé leath chomh tarraingteach le nós* ina leagan amach nó an triú chuid chomh suimiúil le Time nó an New Yorker ina chuid ábhair, bheadh ceisteanna le togáil faoin fhordheontas ollmhór in aghaidh an eagráin atá á íoc leis ag an bhForas. Dar liomsa níl luach ár gcuid airgid á fháíl againn agus más amhlaidh go ndeir daoine nach bhfuil an ceart agam é sin a rá gan níos mó eagráin den iris a bheith feicthe agam, déarfaidh mé an méid seo. Nior cheart go mbeadh sé ró dheacair an iris a dháileadh go Múscraí nó fiú é a chur ar fáil, ar bhonn síntiúis, ar an idirlíon, mar atá á dhéanamh ag nós* agus ag Nuacht 24, saor in aisce, agus Lá Nua/Lá rompu.

Tuigim go bhfuil sé ráite le déanaí ag Foras na Gaeilge go bhfuil athbhreithniú iomlán ar bun ar an gcaoi a chuidíonn an chomhlacht teanga leis na meáin Ghaeilge. Athbhreithniú é seo atá ar siúl le blianta fada, chomh fada is a thuigim, nó bhíos den tuairim gur deineadh athbhreithniú iomlán ar an gcaidreamh seo sara fograíodh an chomórtas le h-aghaidh nuacht fhoilseachán laethúil cothrom an ama seo i 2006. An é seo an t-athbhreithniú céanna nó an ceann eile arís atá i gceist? Níl a fhios agam cá stopann athbhreithniú amháin agus cá dtosnaíonn athbhreithniú eile. Táim caillte i lubrán na n-athbhreithniú!

Tá seo ráíte i litir a h-éisíodh le déanaí ón bhForas – ach ag an am chéanna, tá an Fhoras ag plé le Moinéar Teo. faoi chonradh nua Foinse. Bhí seo le bheith socruithe i bhfad ó shin – ag deireadh 2008 nuair a chriochnaigh an chonradh deireannach a bhí idir Moinéar agus an Fhoras. Ach de bhrí ná raibh an Foras ullamh, cuireadh síneadh leis an gconradh go dtí deireadh mhí an Mhárta. Go fóill níl aon deatach bhán ó Chearnóg Mhuirfean ar an gceist. Agus anois go bhfuil ‘athbhreithniú’ ar bun an é go bhfuil siad chun aontú an chonartha a chuir ar an méar fhada go dti go mbeidh an athbhreithniú thart nó Lá Pilib a’Chleite/Lá Eoghain Dic….? Ag an am chéanna tá Foinse ag foilsiú leis agus an sruth airgid a bhí ag sní isteach go dtí cúntais an nuachtáin ó fhograí stait imithe i leig go mór. Go deimhin is minicí a fheicim fógra ó Roinn an Fheidhmeannais ó thuaidh nó rannóga rialtais ó dheas anois i ‘bpríomh nuachtán náisiúnta na Gaeilge’.

Níl aon suim leasmhar agam i nós* – cé go bhfuil cara liom mar eagarthóir ar an iris. Chuireas alt amháin ar fáil don iris agus nior lorgaíos iocaíocht air. Ach feictear dom go bhfuil sé thar a bheith míchothrom go bhfuil an iris sin fagtha gan deontas ar bith agus Comhar ag fáíl breis is € 11,000+ in aghaidh an eagráin – cheapfá le féachaint orthu gurb é Comhar an t-iris atá gan airgead agus gurb é nós* atá saibhir….

Fógraíodh inné go raibh an tAire Ó Cuív ag daileadh a ghrastaí ar Raidió Rí Rá agus ag bronnadh deontas €40,000 ar an staisiún. Cuireadh failte roimis an bhfógra seo inné – cé gur doigh liomsa gur suarach an méid é i gcomórtas leis an t-airgead atá geallta aige le h-aghaidh an dara aonad aistriúcháin agus stiurthóír a bheidh ag déanamh ‘athbhreithniú ar an gCaighdeán Oifigiúil’, (eag: múscail mé ón dtromluí seo), amhail is go ndéanfaidh sin athrú ar an slí a labhrann is a úsáideann daoine an Ghaeilge. Má theastaíonn ón Aire an Ghaeilge mar a labhartar í sa phobal agus mar a scríobhtar í a shimpliú ar shlí eigean, ní gá do ach an €3m atá á chaitheamh aige ar an dara aonad aistriúcháin seo a infhéistiú sna meáin Ghaeilge – idir Raidió Rí Rá, Raidió na Life, Raidió Fáilte, Anocht FM agus nós* mar thús – ansan comórtas a fhogairt le h-aghaidh foilseachán dirithe ar pháistí óga, iris sheachtainiúil do bhuachaillí agus do chailíní scoile le leaganacha Ghaeilge de scéalta Ben 10 nó Barbie agus fiú Fionn agus na Fianna is Cú Chulainn. D’fhéadfaí roinnt airgid a chaitheamh freisin ar shuíomh idirlín le leaganacha Ghaeilge de chluichí bunaithe ar charaictéirí chartúin a bhionn á chraoladh ar TG4….Dora, Batman agus a leithéid…..

Nílim a rá nach bhfuil gá go ndéanfaí aistriúchán ar na h-ionstraim reachtúla nó go ndeinfear simpliú ar an gCaighdeán Oifigiúil amach anseo – ach níl sé práínneach ANOIS. Dein an infheistíocht atá á mholadh agam agus is mó an seans go mbeidh an t-éileamh an i gceann deich nó scór de bhlianta – agus na h-acmhainní freisin – le h-aghaidh an obair aistriúchán atá molta ag an Aire.

Idir an dhá linn, beidh cruinniú bhliantúil ag Comhar i gceann coicíse nó mar sin. Ba cheart do bhaill na cuideachta sin a thuiscint nach bhfuil an t-iris atá á fhoilsiú faoi ainm uasal na h-irise sin inchurtha leis an ré seo. Iris sean fhaiseanta gan splanc na nuálachta é, gan aon sort tuiscint ar an rud atá ag teastáil ó leitheoirí na Gaeilge sa nua-aois. Iris analógach don ré digiteach. Níl aon dealramh ag an suíomh idirlín le suíomh iris ar bith eile. Níl aon rud ar Comhar a mheallfadh mé chun eagrán na míosa seo a cheannach nó, fiú dá mbeadh, níl aon slí ann chun sintiús a cheannach.

Bheadh an iris ina cheap magaidh murach go raibh an oiread san airgead phoiblí á infheistiú ann.

Ré oscailteacht na Meáin Ghaeilge ag breacadh?

Tá gearrliostaí Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais fógartha agus tá iGaeilge luaite ar cheann acu. Níor chuala mé aon ghleo sna meáin Bhéarla faoi ach is dócha nach gcloisfear ach an oiread. Tá oíche i dTeach Farmleigh, teach aíochta an Rialtais, geallta do gach aoinne ar an ngearrliosta, chomh maith le maithe agus mór uaisle na Gaeilge. Ní gá gur ionann an bhallraíocht sa dhá ghrúpa sin!

Mar a bheithfeá ag súil, os rud é gur i lochán beag drúisiúil a bhionn na meáin Ghaeilge ag snámh, beidh aithne againn ar fhurmhór na n-ainmneacha atá ar an ngearrliosta. Tá an gearrliosta le léamh anseo. Bionn siad ann go mion is go minic, go bliantúil fiú. Adhmhaidin, Páidí Ó Lionaird, Dáithí Ó Sé, Macdara Ó Fatharta, Ronán Mac Aodha Bhuí – tá siad i measc na n-ainmneacha ar ghearrliostai éagsúula atá tar éis a bheith luaite ar na gearrliostaí seo roimhe agus gradaim buaite acu.

Má deirim nár mhaith liom go mbuafadh duine ar bith díobh seo aon ghrádam an uair seo, ní le col ar leith d’aon duine acu a deirim sin. Tá sé in am an lochrann a thabhairt don chéad ghlúin eile, mar a deirtear. Nó mura dtarlaíonn sin ní mhairfidh na meáin Ghaeilge beo.

Tá ainmneacha nua ar na gearrliostaí – mar shampla tá Tomaí Ó Conghaile, Diarmuid Ó Muirgheasa agus An Cailín sa Chathair ó nós* luaite ar ghearrliostaí na ngradam cló – Tomaí agus Diarmaid ar an ngearrliosta don Ghradam Cló Iriseoir na Bliana, An Cailín sa Chathair a bheidh in iomaíocht liomsa agus Macdara Mac Donncha is Cathal Mac Coille don ghradam do cholúnaí na bliana.

Ní ainm nua é ainm Eoghan Ó Néill ach tá an fiontar a bhunaigh sé roimh na Nollag, An Druma Mór/Nuacht 24, tar éis domhan na meáin Ghaeilge a iompú bun oscionn. Seirbhís laethúil nuachta maraon le nuachtán ar líne – GAN DEONTAS.
Dochreidte. Dodhéanta! Ach ann is beo bríomhar mar sin féin.

Is amhlaidh an scéal le nós* – iris atá chomh maith le h-iris ar bith i dteanga ar bith agus é sin á fhoilsiú gan deontas. Ní gá dom a rá ach go léiríonn nós* le gach eagrán chomh lofa is atá saol na Gaeilge nó an treimhseachán a fuair deontas, deontas de bhreis ar €8,000 in aghaidh an eagráin, ón bhForas, Comhar, ní fhéadfadh aon duine a rá gur bhfiú do bheith ag fáil tacaíocht roimh nós*.

Tá cúpla ainmniúchán faighte ag Raidió Fáilte agus Raidió Rí Rá freisin i measc na ngradam raidió. Na Giollaí Deacra agus Eoghan Ó Néill atá luaite le gradaim ó Raidió Fáílte agus tá Miriam Maher ann ó Raidió Rí Rá. Tá ainmniúchán faighte freisin ag Popnuacht ar Raidió Rí Rá.

Agus an liosta léite agam, tugaim faoi ndeara go bhfuil Eoghan Ó Néill luaite ann fá thrí, é ainmnithe le h-aghaidh gradam don iriseoireacht chló agus don iriseoireacht raidió agus do bhuaic ghradam chumarsáíde an Oireachtais freisin. Go n-eirí leis i ngach aon cheann.

Tá áthas orm freisin a fheiscint go bhfuil Antaine Ó Donnghaile luaite ar an ngearrliosta don Bhuaic Ghradam Chumarsáide. Idir é féin agus Ciarán Hegarty, suaimhneas sioraí do, agus baicle beag in Aonad na Gaeilge sa BBC i mBéal Feirste, d’iompraigh siad lochrann na Gaeilge i gcorporáid a bhí thar a bheith amhrasach is drogallach i leith na teanga agus pobal a labhartha go stairiúil. De bharr a gcuid iarrachtaí, tá go leor leor i nGaeilge á dhéanamh ag an BBC, in ainneoin nadúr an chraoltóra. Ní fada ó shin a bhíodh leithéidí Gearóid Ó Cairealláin ag iompar bhrát ar a raibh ‘Auntie Beeb is Anti Irish’ scríofa agus é ar agóid taobh de Theach na Craoltóireachta, Ascail Ormeau i mBéal Feirste. B’fheidir go bhfuil Auntie Beeb fós ‘anti Irish’ ach is cinnte nach bhfuil aon locht ag pobal na Gaeilge ó thuaidh ar Aonad na Gaeilge an BBC. A mhalairt glan atá fíor.

Ar an ngearrliosta don bhuaic ghradam freisin tá SBB agus Bob Collins. Más ‘Hall of Fame’ award é seo, duais ‘onórach’ de short chun aitheantas a thabhairt do phearsa a rinne a chion le linn a shaoil oibre, maith go leor, ba cheart iad a bheith sa reicneáil. Seachas sin, ní doigh liom go bhféadfaí iad a chur sa reicneáíl céanna le Antaine nó Eoghain. Ach tugaim chun cuimhne go raibh ceiliúradh mhór le déanaí ag SBB ar an Raidió os rud é go raibh sé dhá scór bliain ag craoladh agus é tar éis an trí scór a shroichint. Agus tá Bob Collins anois ina cheannasaí ar an gCoimisiún Cothromais ó thuaidh le roinnt mhaith blianta agus gan morán baint aige le saol na craoltóireachta ó d’eirigh sé as a ról le RTÉ i 2005/6.

Leireoidh torthaí an chomórtais seo an bhfuil fonn fáis ar an earnáil meáin Ghaeilge nó an bhfuil sé le fánacht i gcúinne beag dorcha go brách. Má eiríonn leis na pearsai atá luaite agam thuas, nó cuid acu fiú, leithéidí nós*, an Druma Mór, Raidió Fáilte agus na dearúdaimís na banaisteoirí ó Seacht, Linda Bhreathnach is Michelle Beamish. beidh a fhios againn go bhfuil ré na drúise sna meáin Ghaeilge ag teacht chun deiridh agus go bhfuil ré na h-oscailteachta ag breacadh. Ní comórtas foirfe é Gradaim Chumarsáide an Oireachtais – agus sin rud atá ráíte agam anseo arís agus arís eile – ach is slat tomhas réasúnta tabhachtach é ar shláinte – nó easpa sláinte – na meáin Ghaeilge.

Agus ní mór do lucht an Oireachtais a thuiscint go bhfuil clú agus seasamh na Gradaim Cumarsáide ag brath ar chumas athnuachan is athfháis na meáin Ghaeilge. Mura mbionn pearsaí nua is buaiteoirí ura ag teacht chun tosaigh, bheadh sé díreach chomh maith gan bacadh le h-ocáid mhór na nGradam a reachtáil agus na píosaí criostal a sheoladh ar mhear phost chuig Casla, An Cheathrú Rua agus Baile na hAbhann.

Ocáid mhór a bheidh ann i mbliana nó tá sé i gceist é a reachtáil i dTeach Farmleigh, Tigh Fáílithe an Rialtais d’aoíanna tabhachtacha agus ionad d’ocáidí stáit. An mbeidh na torthaí inchurtha leis an ocáíd?