Cartlanna Clibe: Irish Times

An Seanadóir Piaras Ó Dochartaigh agus an dubh ina gheal

Cheapfá go raibh a dhothain dochar déanta ag Sinn Féin do na meáin Ghaeilge nó tá ionadaithe an pháirtí ar bhord Fhoras na Gaeilge tar éis suí ar a lámha agus dhá nuachtán Ghaeilge á dhruidim ceal tacaíochta ón bhForas céanna.

Anois tá siad ag iarraidh grúpa comhairleach a chur ar bun chun “moltaí a chur le chéile agus agus a chur faoi bhráid an rialtais maidir le todhchaí na meán clóite agus na meáin craolta in Éirinn”.

De réir sceala ar Gaelport:

Labhair Piaras Ó Dochartaigh, Sinn Féin, ag an gcruinniú agus luaigh sé cás Foinse mar shampla don ghéarghá atá ann do pholasaithe agus reachtaíocht a chur ar bun agus tiomantas agus tacaíocht do na meáin dúchasacha a léiriú.

Agus dúirt sé, gan aon tuiscint ar an íoróin, is léir:

Dúirt sé go raibh sé do-ghlactha go raibh a phort deireanach seinnte ag Foinse, a d’fhoilsigh an t-eagrán deireanach ag an deireadh seachtaine.

Má tá sé doghlactha aige go raibh port deireannach Foinse seinnte, cén fath go raibh sé inghlactha ag a chomhleacaithe atá ina suí ar bhórd Fhoras na Gaeilge?

Tá soir agus siar ann faoi fhiúntas Foinse agus an slí gur tháinig deireadh leis an nuachtán agus daoine den tuairim ná raibh an scéal iomlán á roinnt ag Pádraig Ó Céidigh linn. Bhí dhá stiúrthóir ar an gcomhlacht, mar shampla, agus ní raibh, is cosúil, aon bhaint acu le reachtáil na comhlachta ó lá go lá ach tá ceist ann faoi cé acu an raibh siad araon ag tarraingt tuarastal substaintiúil ón gcomhlacht.

Más amhlaidh go raibh, cén fath go raibh? Táimse den tuairim go mba cheart go mbeadh stiurthóirí na comhlachta ag fáíl sciar den brabhús ós rud é gurb iad a bhunaigh an nuachtán – ach níl a fhios agam an bhfuil sé ceart go mbeadh tuarastal á tharraingt acu agus gan iad fostaithe go foirmeálta ag an gcomhlacht….

Ag an am chéanna, tá gá le diancheistiú ar ionadaithe Shinn Féin agus ionadaithe na bpairtithe eile atá ina shuí timpeall ar bhórd an Fhorais féachaint cén fath gur lig siad an dara nuachtán Ghaeilge chun báis i dtréimhse sé mhí.

Níl sé maith a dhothain go bhfuil an Seanadóir Piaras Ó Dochartaigh ag dul thart agus ag béicigh faoi dhúnadh Foinse agus go gcaithfidh an Rialtas seo, siúd agus eile a dhéanamh faoi seo nuair atá neamh íontas á dhéanamh aige de ról a pháirtí féin sa chliseadh is déanaí – agus sa chliseadh a chuaigh roimhe. An é nach dtuigeann sé an scéal iomlán nó an bhfuil sé ag iarraidh an dubh a chur ina gheal orainn?

alt ag Seán Tadhg Ó Gairbhí i dTuarascáil inniu agus é ag caint ar an ghá atá le nuachtán Ghaeilge agus an baol ina bhfuil an teanga anois d’uireasa Foinse. Rinne sé tagairt sleasach do Lá Nua – gan ainm an nuachtáin a lua – an é Lá Nua an t-ainm nach féidir a chur i gcló ar cholún Ghaeilge an Irish Times ar chúis éigean?

The perils of publishing an Irish language newspaper

Ní minic a scríobhaim i mBéarla ar iGaeilge – ach tá suim á léiriú san alt seo ag go leor agus toisc go gcreidim gur cheart fírinne an scéil seo a scaipeadh agus go bhfuil baol bunúsach ann don Ghaeilge, ní h-amháin don iriseoireacht chlóite Ghaeilge, táim á dhéanamh san anois. Tá súil agam go mbeidh sé ar fáíl ar ball ar Slugger O’Toole.

The news of the predicament, of Foinse the Irish language weekly newspaper, reached me on Tuesday evening and is reported in today’s papers and while it was shocking it was hardly surprising. In fact it was familiar. After all, I had been here before during my time as editor of the now sadly departed Lá Nua, the Irish language daily newspaper. We, too, were dependent on Foras na Gaeilge to provide a bulk of our funding as we published a daily newspaper five days a week from 2003 to the end of 2008. When we pointed out to Foras na Gaeilge that our newspaper was losing money and in danger of folding, they told us to make do with what we had and sat back on their hands as the newspaper limped towards eventual extinction. They pooh poohed our proposal to publish on the internet as a daily PDF with a weekly printed omnibus edition and said it wasn’t allowed for in the contract. And that was that.

The situation with Foinse is slightly different. The weekly newspaper located in An Cheathrú Rua received grant aid which was substantially more than that received by Lá Nua (Foinse received €320,000 per year – Lá Nua’s grant was in the region of €240,000) but also generated a large chunk of change in advertising revenue, the vast majority of it from the public service and government departments and agencies in the south. In fact, according to figures filed by the newspaper, Foinse generated a profit of €192,000 in 2006 and €99,000 in 2007. Figures for 2008 aren’t yet available but their projections for 2009 are a loss of staggering proportions in their own terms, approximately €300,000. This profit to loss situation came about as the economic crisis hit the public service last year and public servants scrambled hither and thither to cut unnecessary spending. A yet to be closed loophole in the Official Languages Act 2003 means that public sector advertising isn’t required to be bilingual in the south and this loophole was seized upon by those in charge of the public purse, with disastrous consequences for Foinse. Public sector advertising was never a significant factor in the funding of Lá Nua as it received so little because of its location north of the border (and the partitionist mentality of the public sector in the south) that this cutback had little or no effect.

So why should we care about the departure of a lossmaking newspaper? Well there are a number of reasons. Foinse, Lá Nua and other Irish language organisations, other projects in, for instance, the arts and community work, all form part of the social fabric of Irish society. The first resort of the bureaucrats appears to be to shred this social fabric rather than, for instance, apply the cutting knife closer to home with significant cutbacks on their own benefits. This warped sense of priorities is exemplified in the behaviour of Foras na Gaeilge, the main funding body for the Irish language on this island. While overseeing a situation in which one Irish language newspaper, which was established in 1984, was lost and the other is in danger of going the same way, the Foras has been busily augmenting its staff and increasing the bureaucratic burden. Sometime back in the early years of the millennium, when times were better and public money flowed more freely, the Foras applied for additional staff from the North South Ministerial Council and were told they could increase their complement of staff from 39 to 65. At the end of 2008, the Foras had 49 staff on its books. In February 2009, it advertised for five additional staff. The combined salaries for this new intake was about €200,000, approximately the same amount of money saved by the closure of Lá Nua at the end of December. Theoretically at least, because the Foras was operating in February on the basis of the same budget as it had in 2008 for 2009 as it had not been cut in the emergency budget announced in October last year. (The cut did come in the April Emergency Budget) But rather than making the savings available to Foinse to augment that newspaper’s services, the money was spent on recruiting adminstrators, a receptionist for the Foras’ cavernously empty offices at Westgate House on the corner of Castle Street and Queen Street in central Belfast, and a translator.

I hold no brief for Foinse but my concern here is the state of Irish language print journalism and, by extension, Irish language literature as the two are linked. People who read Irish language newspapers are more likely to read Irish language books. And who’s responsible for the funding of Irish language books – you’ve guessed it – Foras na Gaeilge. A few thousand people per day read Lá Nua, more again on the internet. Foinse is claiming sales of between 4,000 and and 6,000 copies weekly. And they distribute the newspaper in PDF format (a practice pioneered by Lá Nua in Ireland) on the internet on a subscription basis. A publisher told me that the average sale of an Irish language book is under 200 copies! All this isn’t surprising – neither Lá Nua, Foinse nor Irish language books had access to a reasonable marketing budget. They eked out an existence and depended on their loyal readers to spread the good word. Their priority was production and publication and they paid the price in the case of Lá/Lá Nua – and look like they will pay the price in the case of Foinse.

Still you may ask – why should I care about the loss of another loss making Irish language newspaper? After all they didn’t do marketing, so they died the death. Indeed. You should care. Instead of spending public money on the provision of literature and journalism in Irish which people were actually reading, vast amounts of public money is actually being spent on translating public documents from English to Irish which nobody will read in either language – or more accurately significantly fewer people will read in either language. Recently, for instance, in a display of Kafkaesque extravagance in a time of tightening belts, the Minister for Community, Rural and Gaeltacht Affairs, Éamon Ó Cuív announced that he was establishing a second translation unit within his own department. This would be headed by a Director of Translations on a salary of up to €130,000 per year. The task to be undertaken by this person would be to organise the translation of almost 50,000 pages of statutory instruments from English to Irish and, also, as an after thought, to revise the Official Standard of Irish. The cost of this project has been estimated, conservatively, at between €3m and €5m and could be a lot more than that.

Apparently the Government has allowed this to go ahead because it follows on a Supreme Court judgement. Whatever about the wisdom of such a judgement at the best of times, the timing of it and the consequences seem particularly perverse in the light of the most recent developments.

If Foinse is to publish its last edition this weekend, that will be sad indeed, not least for the ten people working at the newspaper but for its readers and for the Irish language community throughout the world. It will be all the more infuriating as it comes hot in the heels of the loss of Lá Nua – to borrow a phrase, to lose one Irish language newspaper could be considered to be unfortunate, to lose two (in the space of six months) is careless indeed of the all island body charged with the promotion of Irish.

There appears to be some political support for Foinse. Senator Joe O’Toole was heard on Nuacht TG4 last night calling for urgent action while Senator Piaras Ó Dochartaigh of Sinn Féin raised a rumpus in the Seanad yesterday which led to his ejection from the chamber. In light of my own experiences with Sinn Féin and its on-off commitment to the Irish language, I might remind the Senator from Gaoth Dobhair, who recently admitted on Raidio na Gaeltachta that Cumann meetings of his party are run through English in the Gaeltacht, that he could lift the phone to his four party colleagues who sit on the board of Foras na Gaeilge and who, theoretically, have some interest in the matter to get their fingers out and do something practical. But then again I’m not sure that Sinn Féin is interested in doing any more than rattling their broken commitments in their empty of meaning manifestos.

WIll this be sufficient to sway Foras na Gaeilge. It seems unlikely at this stage. As Foinse’s proprietor, Pádraig Ó Céidigh, is projecting losses of €300,000 to the end of the year and Foinse is only being offered an additional €35,000 per year, that sum being conditional on a signficant upgrading of their interent service and the production of more pages etc, the gap seems to wide to be bridged by the Foras unless they are hit be a Road to Damascus conversion and suddenly see the light.

What will the Minister do? After all he is currently nursing a soon to be published plan to revitalise the Irish language in Ireland and to produce, within 20 years, at least 250,000 daily speakers of Irish, the critical mass which will save the language for future generations. How does the demise of Irish language print journalism and literature, on his watch, sit with that plan, whenever it is to be published? There is also the more politically pressing matter – Foinse is located in his own Galway West constituency and in the recent local elections, the Fianna Fáil representation from the electoral area from which he derives most support was halved from four to two councillors. I will leave it with the readers to decide how he will resolve this conundrum. I might add, however, that he does have at his disposal a fund, Ciste na Gaeilge, amounting to €6m. This was hit by controversy last year when it emerged that Comhalas Ceoltóirí Éireann, a great organisation for the promotion of Irish traditional music but not renowned particularly for its efforts to promote An Ghaeilge, was awarded €3m from Ciste na Gaeilge. This award was despite the fact that Comhaltas had only applied for €50,000 and the fact that Comhaltas is headed by Fianna Fáil senator, Labhas Ó Murchú, had nothing to do with the generosity of the award, the Minister was at pains to stress when it came to light. (The matter has since been resolved as the money was transferred from Ciste na Gaeilge to the Department of Arts, Sport and Tourism and onwards to Comhaltas ).

There are also ‘noises off’ about the future of Foras na Gaeilge, a body which is becoming an ever more significant presence on the radar of English language newspapers, especially those it hasn’t bought off with marketing wheezes which generally net those newspapers considerable windfalls. Last year, a teach yourself Irish cd distributed with the Irish Indepenedent netted the cash strapped Gaeilgeoir, Tony O’Reilly, €65,000! Foras na Gaeilge hasn’t published annual accounts or reports for the years 2005-2008 yet. It was in February this year that it published the its annual report and accounts for 2004. It isn’t bound by the Freedom of Information legislation, north or south, being a cross border body and in all my years of experience with the Foras, it has never been proactive in proffering information. Last year it engaged a highly prestigious PR firm to draft a communications strategy – but the press release section of its very expensive website (approximately €70,000 per year according to 2004 figures) contained only fourteen press releases from the Foras.

It should survive the calculations of Bord Snip being a crossborder body set up following the Good Friday Agreement. But will it survive in its current all Ireland format as Minister Ó Cuív is reportedly considering a reconfiguration of the promotion of Irish and this includes the revamping of Údarás na Gaeltachta to take over the role for the promotion of Irish in towns outside the Gaeltacht throughout Ireland. The talk has been of Údarás na Gaeilge and whether that would change the dynamic, given that Údarás for all its faults has an elected board and is partly accountable to the electorate as well as having a go-ahead and very progressive Chief Executive, Pádraig Ó hAoláín at the helm.

As can be seen from what appears above, this is a tangled web indeed. But where does it leave Foinse? Out of the ashes of Lá Nua arose An Druma Mór/Nuacht 24, a web based publication of high quality. It survives on the goodwill and hardwork of its pioneering editor, Eoghan Ó Néill. and his team of volunteers. I have a subscription to the newspaper and I got my first print edition, 12 A3 photocopies pages in full colour stapled together, in the post last week. Nuacht 24 gets not one red cent from Foras na Gaeilge and it would be heartening to think that Foras might provide the newspaper with some funding if Foinse were to go under, however tainted that money might be, life does go on, but it’s unlikely in the extreme. More likely Foras will readvertise in the vainglorious expectation that there is a queue of groups out there with money to burn by producing an Irish language newspaper. If they do find one sucker prospective partner, Foras will find out, the hard way, that it is a great deal more expensive to start up a new newspaper than it is to maintain one already in existence.

While the emphasis has been on promoting Irish on a community basis in places like Belfast and Derry, the emphasis of some – not all – Irish language organisations in the south has been on the legal status of Irish, an emphasis which has led to the current situation in which investment in translation is being prioritised over investment in front line projects. That this occurs at a time of economic crisis, when bureaucrats and politicians are throwing all forms of social capital (public transport, public service broadcasting, health services) overboard as they fill the lifeboats on the SS Hibernia and leave the rest of us with barely a lifeboat to survive in the chilly depthys, represents a perfect storm for the Irish language and its community. It will survive but no thanks to Foras na Gaeilge and the Irish Government. All gratitude will go to the likes of Eoghan Ó Néill and Tomaí Ó Conghaile of nós*, another high quality Irish language magazine which is getting no grant aid, b and others who are heroically manning the helm despite everything that’s being thrown at them.

If there’s ever to be an effort on a par with Lá Nua or Foinse again, and this is not to dismiss the work of An Druma Mór etc, there needs to be an independent fund created by Gaeilgeoirí and all those who appreciate diversity in the media. I made such a proposal before and got a few takers – I wonder if there are any more takers today.

An ceart glan ag Pól Ó Muirí!

B’fhéidir go bhfaigheann sibh deacair an cheannlíne sin a chreidiúint ar thrachtaireacht ar an mblag seo. Ná bí ag caint – níl sé leath chomh deacair agus é a fheiscint ón dtaobh seo. Tá sean rá ann sa Bhéarla, go mbionn fiú sean chlóg ceart dhá uair sa ló – sin míniú amháín a thabharfainn ar an scéal.

Ach is é an míniú eile go bhfuil alt inniu ag Pól Ó Muirín, mo shean chara(!), i dTuarascáil an Irish Times faoi eispearas a bhí aige le Foras na Gaeilge, an chomhlacht teanga tras teorainn atá anois i bhfeidhil ar fhoilsiú leabhair Ghaeilge. Roimhe seo b’é Bórd na Leabhar Gaeilge a bhí i bhfeidhil ach chuir an tAire Ó Cuív deireadh le sin ag an Oireachtas i gCathair na Mart i 2007.

In alt Uí Mhuirí deirtear go beacht é:

Ba é Aire na Gaeltachta Éamon Ó Cuív a chuir deireadh le Bord na Leabhar Gaeilge agus a d’aistrigh cúram na leabhar faoin Fhoras. Níor mhínigh sé go sásúil riamh cén fáth go ndearna sé é sin agus níor chosúil go raibh gach foilsitheoir ag iarraidh athrú den sórt. B’fhéidir go ndearna sé an t-athrú i ndúil is go dtiocfadh tuilleadh feabhais ar chúrsaí scríbhneoireachta. I gcás an scríbhneora seo de, ní hamhlaidh an scéal.

Roimhe seo, bhí an seanbhord leabhar neamhspleách ar an Fhoras – agus seo ceann de na rudaí díomácha faoi chinneadh seo an chláir – thug an seanbhord tacaíocht dom leabhair eile d’fhoghlaimeoirí agus do dhéagóirí a scríobh mé. Tá sraith bheag leabhar agam san earnáil seo nach mbeadh scríofa murach an tacaíocht sin agus bhain cuid acu gradaim – aitheantas dom féin agus, gan amhras, don bhord as iad a choimisiniú an chéad lá riamh.

Níl mé orthu sin a thaithníonn leabhair Uí Mhuirí liom ach bhéinn ag ínsint bréig dá ndéarfainn ná raibh fiúntas lena scéalta bleachtaireachta faoin bhangharda Paloma – níl a fhios agam cad as a bhfuair sé an t-ainm ach sin scéal eile. Is é an fiúntas a bhaineann le saothair den chineál seo agus saothair údair eile, go h-áirithe Ré Ó Laighléis agus Méadhbh Ní hEadhra, go bhfuil siad ag mealladh leitheoirí óga.

Léitheoirí is mó atá ag teastáil – cé nach féidir liom locht a fháil ar an scéim nua atá á reachtáil ag an Fhoras ‘ Scríobh Leabhar’. An cheist a bheadh agam ná seo: céard a dhéanfaidh na páistí atá á spreagadh chun ‘leabhair’ a scríobh nuair atá siad ag iarraidh, amach anseo, tabhairt faoi úrscéal Ghaeilge a scríobh?

Níl a fhios agam – nó ag aoinne eile, thabharfainn buille faoi thuairim – conas mar a dheineann Foras na Gaeilge leabhair a cheadú nó a dhiultú? An bhfuil ‘fochoiste’ ann chun seo a dhéanamh, in áít a bhíodh bórd ann roimhe? An bhfuil aoinne ar an bhfochoiste sin le h-eolas beacht ar na leabhair Ghaeilge atá de dhíth?

Ar ndóigh tá leabhair faoin nGaeilge á fhoilsiú? Foilsíodh an leabhar ‘A New View Of Irish’ anuraidh – Cois LIfe a d’fhoilsigh agus Caolfhionn Nic Pháidín, comhalta boird ar Fhoras na Gaeilge, agus Seán Ó Cearnaigh, feidhmeannach sinsearach san Fhoras, a bhí ina h-eagarthóirí ar an saothar. Cheapas nárbh fhiú morán an leabhar sin – taobh amuigh de leithéidí Lillis Ó Laoire is Breandán Delap, is beag meas a bheadh agam ar dhearcadh dhuine ar bith a scrígh ann. Agus sin ráite, d’fhéadfainn easaontú lena dtuairimí siúd freisin!

Tugaim faoi ndeara freisin go bhfuil leabhar nua ar an mhargadh faoi oidhreacht an Phiarsaigh, leabhar eile lán le h-aistí troma faoin réabhlóidí. Is cosúil go bhfuair an leabhar seo tacaíocht ó Fhoras na Gaeilge agus mura bhfuil dearúd orm is saothar dhá theangach é. Tá ard mholadh faighte aige ó phearsaí ní lú ná Ruth Dudley Edwards, údar ar bheathaisnéis an Phiarsaigh roimhe seo agus mór phearsa i Scoil na nAthscríobhaí Staire.

Ag an am chéanna, má tá acmhainní an Fhorais á chaitheamh ar shaothair troma acadúla in áít ar leabhair éadroma siamsaíochta is bleachtaireachta, tá lúb ar lár ann. Caithfear nós na leitheoireachta a chur mar shíol sa leitheoir óg le go bhfasfaidh sé.

Agus is léir nach bhfuil seo ag tarlú mar is ceart. Tá an ceart glan ag Pól Ó Muirí an ceist a chur faoin mbealach atá Foras na Gaeilge ag caitheamh le leabhair Ghaeilge agus le spreagadh is tacú údair chun leabhair Ghaeilge a scríobh. Tá sé ag tochas a cheirtlín féin, gan amhras, ach ní h-ionann sin agus a rá nach bhfuil tabhacht leis an méid a deir sé dúinn go léir ar suim leo léamh agus scríobh na Gaeilge.

Tá dearcadh ‘frith óige’ léirithe ag an bhForas go dtí seo i réimse na litríochta is na h-iriseoireachta nó tharraing siad siar tacaíocht don nuachtán laethúil Ghaeilge, tá tarraingt na gcos ar siúl faoin tacaíocht don nuachtán seachtainiúil Ghaeilge agus níl aon tacaíocht ar chorr ar bith á thabhairt do na tograí is bisiúla in iriseoireacht na Gaeilge, nós* agus An Druma Mór/Nuacht 24.

An bhfuil Gaeilge ag Banríon Shasana?

Ar chéad leathnach an Irish Times ar maidin tá pictiúir gleoite de Ronan O’Gara, leathchúlaí las muigh na hÉireann agus na Mumhan, a lámha ina phóca agus é ag cabaireacht le Banríon Shasana, Eilís Bhindsór, ag ocáid i gCaislean Bhaile Chromhghlinne i gCo. Aontroma inné.

Ar imeall chlé an phictiúir tá Greagóir Ó Cham Bhéal, ‘Aire Cultúr, Spóirt is Foillíochta’ an Tuaiscirt, biogóid chomh gránna is ar saolaiodh riamh ar an oileán seo mas aon tuar na tuairimí atá nochtaithe i leith na Gaeilge i gcaitheamh a shaoil.

Feictear domsa go mbainfeadh sé an ghaoth as sheolta Uí Chaim Bhéil agus a leithéid dá labhródh an Bhanríon seo cúpla focal i nGaeilge ag ocáid den chineal go raibh sí ag freastal air inné.

Agus tá sé tabhachtach an ghaoth a bhaint as a seolta. Tá an chogadh chultúrtha seo atá á fhearadh ó thuaidh ag baint ón fhuinneamh is ón fhocas ar ghá chun an Ghaeilge a thabhairt go dtí an chéad chéim eile. Tá alt an spéisiúil ar an abhar ag Seán Ó Daimhín ar Iris Eoghanaigh

Ritheann sé liom gur féidir go mbeadh blúirín de Ghaeilge na hAlba ag an mBanríon seo – caitheann sí furmhór an tSamhraidh gach bliain ar saoire i dtuaisceart na hAlba. Mar sin ní dócha go mbeadh sé ró dheacair uirthí leagan na hÉireann a fhoghlaim.

Ach tá tabhacht thairis an tuaisceart ag baint leis an moladh seo – más moladh é. Tá iriseoirí is lucht cabaireachta na meán sa Pháil ar bís go dtiocfadh Banríon Shasana ar chuairt anseo. Is é seo, dar leo, an tastáil is mó ar theacht in aois Éire (deighilte) mar náisiún. Mar a scriobh an tuairisceoir in alt an Times – agus cad faoi seo mar léiriú chlaontachta ó ‘thuairisceoir’.

The one unspoken question was whether the queen might at last visit the Republic. Perhaps yesterday’s party brings that day a little closer.

Is ar éigean go bhfuil an Ghaeilge ar an ‘radar’ acu ar chorr ar bith ach amháin go mbaineann siad usáid as an teanga mar thargaid – mar shampla, agus sinn i lár ghéarchéim airgid, bionn siad ag tabhairt le fios go mbionn airgead á chur amú ar chur chun cinn na Gaeilge (agus bionn ach ní mar a shíleann siad).

Nach gcuirfeadh ‘cúpla focal’ iad san ina dtost!

B’fhéidir go bhfuilim ró dhóchasach agus gur sórt aisling é seo nach bhfíorófar – agus ni doigh liom ach an oiread go gcúiteodh sé ná baol air an dochar a rinne rialtais éagsúla na Breataine don tír seo i gcaitheamh na mblianta.

Ach chabhródh sé dar liom cuid den nimh a bhaint den chaidreamh idir an dhá thír. Faoi láthair tá an chosúlacht ar an scéal, dar liom, go bhfuil an obair athmhuintearais ar fad á dhéanamh againn. Ba bheart athmhuintearais é ag foireann rugbaí na hÉireann casadh leis an mBanríon, bhí an ocáid úd i bPáirc an Chrócaigh ann dhá bhliain ó shin agus is iomaí cuairt atá tugtha ag Uachtaráin éagsúla na hÉireann ar Thír Sheán Bhuí.

Nach bhfuil sé in am do Eilís 2 a dhéanamh beart a dhéanamh de réir mar a dhein Eilís 1 – fiú go raibh an bean úd i bhfeidhil ar shlad náireach in Éirinn – a bhí liofa sa Ghaeilge agus a d’fhoilsigh leabhair i nGaeilge!

An blag abú!

Tá go leor cloiste agus léite agam le tamall ó na meáin chlóite faoi ‘easpa chaighdeáin’ na mblaganna, agus ní ag caint ar chúrsaí gramadaí agus íde tarcaisneach na bpoilíní teanga atáim. Bí ag caint ar chaitheamh anuas agus na sagairt is cráifí sa teampall!

Spreagadh an rachta seo an scéilín a tugadh chun solais (nó a ‘clúdaíodh’ mar a bheadh le rá ag Foinse!) san Irish Times go raibh mac léinn ó Bhlea Cliath tar éis eagarthóireacht a dhéanamh ar iontráil WIkipedia le Maurice Jarre, an ceoltóir is an cumadóir Franncach a cailleadh i mí na Márta. Agus é ag déanamh iarracht tastáil a dhéanamh ar an úsáid a bhaineann iriseoirí sna meáin chlóite as an idirlíon mar fhoinse nuachta, chum sé abairt nó dhó ‘dhír bheathaisnéise’ agus chuir sé i mbéal an cheoltóra an chaint sin. Nuair a cailleadh an tUasal Jarre, baineadh úsáid as an ráiteas céanna in ailt omóis ar fuaid na cruinne.

“One could say my life itself has been one long soundtrack. Music was my life, music brought me to life, and music is how I will be remembered long after I leave this life. When I die there will be a final waltz playing in my head, that only I can hear,” a ‘dúirt’ Jarre.

Cuireann an scéilín seo an méid a bhí le rá ag Catherine O’Mahony, eagarthóir na meáin leis an Sunday Business Post agus í ag cosaint íonsaí a rinne scríobhnóir ar bhlagadóirí in alt ar fhoilsigh sí sa nuachtán sin, i gcuimhne dhom.

But the fact is that working journalists have editors, and subs and lawyers who check and recheck their work. Most of us — the print media — just CAN’T go with whatever story is doing the rounds. Bloggers can and often do.

Má léann tú an leabhar ‘Flat Earth News’, tuigfidh tú gur fínscéal é sin. Níl ar bun i nuachtáin an lae inniu, don chuid is mó, ach obair chun leathnaigh a líonadh le h-ábhar darú láimhe ón idirlíon. Sin de bharr costas tairgthe an nuachtáin a bheith chomh h-ard nach féidir leo airgead a chaitheamh ar an ábhar is fearr a aimsiú. Sé sin le rá pá iriseoirí a íoc [agus san áireamh ansan, tá eagarthóirí, is fo eagarthóirí is eile].

Creidimse gur beag nuachtán a mhairfidh ró fhada – féach go bhfuil nuachtáin le clú is cáil domhanda, an Boston Globe, i mbaol a dhúnta. Cloisim go minic daoine ag rá go dtaitníonn sé leo nuachtán a bhreith suas ina lámha. Caint é sin atá ag imeacht as faisean ach a bhionn fós le clos ag sean fhondúirí – sin an caint a chuala mé ó bhéal Fherdie Mac an Fhailigh agus é ag tabhairt droim láimhe don rogha go mbeadh Lá Nua chun tosaigh ar an slua agus á fhoilsiú ar an idirlíon amháin.

An blag abú!

RTÉ ag iomaíocht le ‘English language broadcasters’

Tá litir spéisiúil san Irish Times ar maidin ina dtugann Árd Stiurthóir RTÉ, Cathal Goan, freagra ar eagarfhocal sa nuachtán sin an tseachtain seo chaite.

Sa litir ar maidin tá abairtín amháin ina léirítear fíor mheon RTÉ i leith na Gaeilge.

The dual, not-for-profit, funding model under which RTÉ operates is the most prevalent method of funding public service broadcasting (PSB) in Europe and it is the only model by which a small country like Ireland could realistically hope to sustain a high quality PSB service – a service that must compete against some of the best resourced English-language broadcasters in the world

Tá míthuiscint iomlán ar Chathal Goan faoi ról RTÉ. Nó tá míthuiscint ormsa.

Tá tosaíocht á thabhairt ag an tUasal Goan don iomaíocht seo le craoltóirí mhóra an Bhéarla agus is é sin an údar mar shampla leis an gcinneadh an oiread san a infhéistiú i bhforbairt idirlín an chraoltóra náisiúnta. An rud a thugann tú faoi ndeara mar gheall ar sheirbhís idirlín RTÉ, áfach, a laghad Ghaeilge atá ann.

Níl seirbhís nuachta i nGaeilge ar ghréasán RTÉ mar atá ar ghréasán an BBC ag an mBreatnais. Go deimhin d’fhéadfaí a rá go bhfuil níos mó ábhar Ghaeilge ar ghréasán idirlín an BBC ná mar atá ar shuíomh an Chraoltóra Náisiúnta.

Léiríodh an t-easpa seo go soiléir nuair a sheol RTÉ cainéil digiteacha raidió roimh na Nollag. Ní raibh oiread is clár amháin i nGaeilge ar an sceideal don sé staisiún sin – agus tá tagairt déanta agam roimhe seo don agallamh a bhí ar chlár Ronáin Mhic Aodha Bhuí le beirt laithreoir ón staisiún, Scott de Buitléar a chuireann clár don phobal aerach i láthair agus fear éigean eile a bhionn ag plé le cúrsaí rince. Bhí sé soiléir ón mhéid a bhí le rá ag an mbeirt nach mbeadh ach an ‘cúpla focal’ á úsáid acu. Gan amhras tá siad ceart go h-iomlán sa cur chuige sin – tá siad ag déanamh an rud a deirtear leo agus a bhfaigheann siad iocaíocht as.

Ní fiú do RTÉ bheith ag tabhairt tosaíocht don ‘iomaíocht’ bréagach seo le craoltóirí an Bhéarla. Ní mór don craoltóir náisiúnta na dualgaisí atá orthu maidir le cur chun cinn chultúr na hÉireann a aithint agus beartú dá réir. Maith go leor, cialloidh sin go mbeidh go leor cláracha i mBéarla acu ach ba cheart go mbeadh meascán ann idir cláracha Béarla agus cláracha Ghaeilge ar an Raidió agus ar an dTeilifís agus solathar Ghaeilge agus Bhéarla ar an seirbhís idirlín.

Ar ndóigh bhéinn chomh cainteach céanna ar sholathar Ghaeilge an Irish Times. Faigheann siad airgead mhór ón sparán phoiblí – trí fograí stáit – agus bíodh is gurb é an nuachtán is fearr i measc na meáin Bhéarla chun abhar i nGaeilge a sholathar, ní leor é.

Sin agaibh é, racht an tSathairn!

Cothrom na Féinne do Mhúinteoirí

Tá an seachtain caite ag na meáin ag céasadh na múinteoirí. B’fhéidir nár cheart go mbeadh iontas orainn faoi sin. Bhí comhdhálacha na múinteoirí ar siúl agus ba léir gur chreid na meáin gur cheart an béim a leagan ar ‘gheonaíl’ na múinteoirí atá postanna socair acu, pá maith de bharr an ‘bench-marking’ agus laethannta saoire fada.

Fhaid is a bhí an chuid eile againn ag filleadh ar obair Dé Máirt, bhí an saoirse ag na múinteoirí ar feadh na seachtaine, agus an seachtain roimh Dhomhnach Cásca le cois, le freastal ar na gComhdhálacha seo.

Ach sílim go bhfuil an tuairisciú seo, leis an mbéim diultach agus ionsaitheach, ag déanamh éagóir ar mhúinteoirí. Siad na daoine atá ag tabhairt oideachais dár bpáistí. Agus tá siad á dhéanamh seo chomh eifeachtach agus is féidir leo in ainneoin easpa áiseanna atá ar chomhchéim le h-áiseanna a dheintear talamh tirim díobh i dtíortha forbartha eile. Cén sort áiseanna atá i gceist agam – saotharlannaí eolaíochta agus teanga, riomhairí, áiseanna spraoi ceart do pháistí.

Cé go maíonn an Rialtas gur deineadh an-infheistíocht san earnáil oideachais le blianta anuas, agus an Tiogar Cheilteach in ard a réime, ní léir gur tharla sin go cothrom ar fuaid na tíre. Níos minicí ná a mhalairt bhraith an cinneadh faoi cé acu an mbeadh scoil nua á fháil ag pobal ar cé acu an raibh an TD áitiúil ina Aire nó ina Aire Stáit.

Tá’s ag tuismitheoirí freisin na h-iarrachtaí atá á dhéanamh ag múinteoirí na h-easnaimh a chúiteamh. Bionn go leor oibre le déanamh ag bailiú airgid le h-aghaidh bun riachtanaisí oideachais, oícheannta cartaí, siulóidí urraithe is eile.

Bhí alt amháin inniu san Irish Times a rinne iarracht cothrom na féinne a thabhairt do na múinteoirí. Ní ag gearán ar a son féin ar fad a bhí múinteoirí an tseachtain seo agus iad ag na comhdhálacha – nocht siad a bhfearg leis an Aire Oideachais agus Eolaíochta, Batt O’Keeffe, as ucht na giorruithe gearr-radharcacha a rinne sé ar scoileanna, ar dheontas na leabhair do pháistí faoi mí-bhuntáiste mar shampla.

Tá tagairt déanta do phá mhúinteoirí – foilsíodh suirbhé le linn na seachtaine a thug le fios go raibh muinteoirí fireann, ar an meán, ag fáil tuarastal a bhí €8,000 níos airde ná tuarastal mhuinteoirí baineann. Gurb é €64,000 an meán phá do mhuinteoirí fireann agus €56,000 an ghnath thuarastal ag múinteoirí baineann. Tarlaíonn seo de bharr a laghad múinteoirí fireann atá ann – timpeall ar 15% – agus is minicí a bhfaigheann siad ardú céime agus a dheintear príomh-oidí díobh. Ní mór a mhíniú gur seo libhéal pá atá nios giorra do bharr an scála agus tá tuarastal an mhúinteora agus é/í ag tosnú i bhfad níos ísle – tá tú ag caint ar níos lú ná €30,000.

B’fhearr liom go mbeadh múinteoirí ag fáíl pá ard – tá siad ag tabhairt aire dár bpáistí – ná tuairisceoirí is craoltóirí. B’fhearr i bhfad a bheith id tuairisceoir ag tosnú le Nuacht TG4 – tosnaíonn a bpá siúd ag €54,000 agus má bhfaigheann siad ardú céime, beidh siad ag saothrú suas le €82,000 in aghaidh na bliana. Agus na craoltóirí móra le rá ar chláracha RTÉ agus iad ag caitheamh anuas ar na múinteoirí – faigheann siad san tuarastal ón sparán phoiblí [Ciste an Cheadúnais] agus deineann siad gach iarracht cáin a sheachaint trén tuarastal a dhíol le comhlachtaí príobháideacha.

Má tá giorruithe le déanamh, ba cheart tosnú leo.

Seamus Heaney agus filíocht na ceannairce….

An mbeadh an oiread céanna airde ar 'Séamus Ó hÉanaí'?

An mbeadh an oiread céanna airde ar 'Séamus Ó hÉanaí'?


Poets with progress
Make no peace nor pact
The act of poetry
Is a rebel act

An file a scrígh é sin, Michael Hartnett, tá sé imithe ar shlí na fírinne. An fhile a bhí ann agus bhí ana dhúil agam ina chuid filíochta – dánta ar nós ‘Farewell To English’ ach go h-áirithe.

Más beart ceannairceach an fhilíocht, nach bhfuil sé aisteach go bhfuil an oiread san de cheiliúradh á dhéanamh ag Éire oifigiúil ar lá breithe Seamus Heaney?

Tá meas agam ar fhilíocht Heaney gan amhras agus tá athas orm go n-aithníonn RTÉ, An Irish Times agus, fiú, an tAire Cultúr, Martin Cullen, gur ann don fhilíocht agus go bhfuil siad á mholadh agus á chomóradh go h-ard na spéire. Conas a luíonn sé sin leis an fhilíocht cheannairceach?

Ach is ceiliúradh ar fad i mBéarla atá á dhéanamh ar an bhfeirmeoir focal seo ó Dhoire. Fiú go raibh dán á léamh aige ó chianaibh ar an raidió agus ‘Bruach’ an t-ainm a bhí air agus é ag déanamh íontais sa dán ar an ndeacracht a bhí ag daoine nach óna cheantar dúchais i nDoire a tháinig siad an focal sin a fhoghrú.

Bhí bean ann ó Harvard, ollamh iomráiteach, agus í ag caint ar an dtionchar a aithin sí sa dán sin. Luaigh sí Yeats is Keats is go leor filí móra le rá eile.

Ach nior rith sí lei gur féidir gurb í an Ghaeilge a bhí ag imirt tionchar ar an bhfile agus é ina thréimhse ‘early pastoral’ dá shaol.

Má bhionn an deis agam ar ball, a Sheamuis, ardóidh mé gloine duit agus déanfaidh mé ceiliúradh leat ar an ocáid tabhachtach seo.

Tá sin tuillte agat, ar a laghad.

Ach ní doigh liom go bhfuil an chéad noisean ag an dream atá do mhóradh inniu ar cad is filiocht ann i gcomhthéacs na hÉireann. Ní doigh liom go bhfuil filíocht na Gaeilge ar an ‘radar’ acu fiú.

Meas sibh go mbeadh leath nó trian an oiread gleo acu dá mba file i nGaeilge a bhí i gceist. Is féidir liom ainm d’fhile amháin a thabhairt chun cuimhne a rinne siad iarracht staicín aiféise a dhéanamh de…. An mbeidh RTÉ ag déanamh ceiliúradh mar an gcéanna ar Chathal Ó Searcaigh @70?

Tabhair faoi ndeara réaltaí uile RTÉ ag déanamh comhghairdis leis an bhfile – cheapfá go raibh an ceiliúradh mar gheall orthu, seachas mar gheall ar an bhfile…. Agus sin é an fath go bhfuil an scánnán seo ar You Tube – ionas go mbeifí ábalta an scéal a scaipeadh agus RTÉ a cheangal go docht leis an bhfile.

An bhfuil a fhios ag aoinne an mó clár teilifíse a bhí ann faoi Seamus Heaney sara bhuaigh sé Gradam Nobel na Litríochta i 1995?

RTÉ Supporting The Arts – Me Arse an manna ar cheart a bheith ag an gcraoltóir náisiúnta. Níl siad ag cur an dubh ina gheal orainn lena bhaoth thacaíocht don fhilíocht [Bhéarla]. Cá bhfuil na cláracha teilifíse faoin fhilíocht is leabhair imithe?

An Ghaeilge ‘eisíach’

Níl sé ró fhada ó shin go raibh an blag seo ag trácht ar íonsaithe ar an nGaelscolaíocht san Irish Times ag colúnaithe an nuachtáin sin, Sarah Carey agus Kathryn Holmquist.

Seo chugainn íonsaí eile sa nuachtán céanna. Tuairisc atá ann seachas colún.

Agus an Ollamh nua i Siceolaíocht in Ollscoil Luimní á insealbhú, dúirt sí an méid seo i dtaobh na Gaelscolaíochta.

“Our definition of Irishness is also used to exclude,” she said. “We liked to apply our Irishness politically to promote the self-stereotype of being friendly, open, welcoming and having had an experience of being victims in past history. The reality is that we can also use our Irishness very strategically to keep people out.”

One example of this is the State’s attempt to protect the Irish language.

“A language is about communication and about being able to communicate effectively – but a language that one can only speak to some people, and which excludes others, is by definition exclusive.”

Thus gaelscoileanna, established for altruistic motives, can “sometimes be tied up in this very exclusive definition of Irishness”.

“We have to be pro-active, rather than reactive, in our approach to the language and our definition of Irishness,” she said.

Tá sé spéisiúil gur in Ollscoil na Ríona a dhein an Ollamh Muldoon cuid dá taighde. Ollscoil é sin a léirigh naimhdeas don Ghaeilge i gcaitheamh na mblianta – fiú is go bhfuil Aonad Staidéar Eireannach ann nach ndeintear staidéar ar an nGaeilge ann, mar shampla.

Anois tá an aicíd seo ag leathnú go hOllscoil Luimní. Is cinnte gur ráiteas é seo a bhainfidh namhaid na Gaeilge úsáid as agus is cinnte go mbeidh úsáid á bhaint as seasamh an mhnaoi seo, Ollamh le Siceolaíocht, chun tacú le h-argóintí iad san atá naimhdeach don Ghaelscolaíocht.

“A language is about communication and about being able to communicate effectively – but a language that one can only speak to some people, and which excludes others, is by definition exclusive.”

An focal sin ‘exclusive’ agus an Ghaeilge á lua le chéile arís. Tá sé ag eirí tuirsiúil. Níl sé eisiach teanga sa bhreis a mhúineadh do pháistí nó do dhuine ar bith – níl aoinne ag séanadh an Bhéarla ar pháistí i nGaelscoileanna.

Chomh fada agus a fheictear domsa is é an eisiachas is mó atá á chleachtadh sa tír seo an bealach a dheineann caint leithéidí an Ollúna seo, an Dr. Muldoon, imeallú ar lucht labhartha na Gaeilge. Toisc go labhraimid Gaeilge, ní labhartar linn mar ghnath dhaoine. Nílimíd mar chuid den ghnath phobal agus, is cosúil, gur orainne an locht.

Déarfaidh mé rud amháin leis an Ollamh seo – labhraim Gaeilge agus scríobhaim i nGaeilge ar mhaithe le cumarsáid a dhéanamh le daoine – ní ar mhaithe le daoine a chur ó dhoras. Agus ní mionlach beag an líon duine a thaitníonn sé leo an Ghaeilge a úsáid ína saol.

Bí cúramach cé atá ag cleachtadh an ‘eisiachas’

Alt an Aire

‘Tá Taoiseach nua againn atá ag cur an-spéis sa Ghaeilge agus atá anois mar Chathaoirleach ar an gCoiste Comhaireachta. De bharr brú ama, níor éirigh linn an oiread cruinnithe agus ar mhaith linn bheith againn ach tá an obair ag dul ar aghaidh an t-am ar fad.’

Seo sliocht ón alt ó pheann an Aire Uí Chuív a fhoilsíodh san Irish Times Dé Chéadaoin agus é ag gabhail den sean phort céanna go deo deo, na h-údair atá leis an mhoill ar fhoilsiú ar phleán chun teacht i dtarrtháil ar an nGaeilge, laistigh agus lasmuigh den Ghaeltacht.

In áit eile san alt céanna deir sé an mhéid seo:

Tá an obair seo tábhachtach, agus i mo thuairimse, tá sé níos tábhachtaí é a dhéanamh i gceart ná é a chríochnú laistigh de spriocam áirithe. Is cuimhin liom nuair a bhí an tAcht Teanga á phlé go raibh ailt i bpáipéir ag rá nach bhfoilseofaí an tAcht Teanga go deo agus nuair a foilsíodh é nach gcuirfí i bhfeidhm é.

Ar ndóigh, tharla an dá rud sin agus tá i gceist coinneáil linn chomh tapa agus is féidir agus Plean Straitéiseach don Ghaeilge taobh istigh agus taobh amuigh den Ghaeltacht a fhoilsiú chomh luath agus is féidir. É sin ráite, tá sé thar a bheith tábhachtach go mbeadh an plean foirfe mar beidh todhchaí na Gaeilge ag brath go mór air. Mar atá ráite agam go minic cheana, creidimse go mbeadh an taoille casta dá mbeadh 250,000 duine sa tír ag labhairt na Gaeilge go laethúil. Sin an sprioc atá agam agus ag an Rialtas. Is é an dúshlán atá ann ná cén chaoi a mbainfimid é seo amach.

Ní gá do phlean a bheith foirfe le go bhfoilseofaí é – ní raibh an buiséad don bhliain seo foirfe sarar fhoilsigh an Rialtas é cúpla seachtain luath an bhliain seo chaite an raibh? Fiafraigh de na seanóirí mura bhfuil tú cinnte faoin bhfreagra!

Mar a deirtear sa Bhéarla, the perfect is the enemy of the good. Más plean foirfe atá á lorg ag an Aire, pleán nach cáínfear, beidh fánacht fada orainn dá phlean.

Luaigh sé cúpla nithe a fhéadfaí gníomhú ina leith láithreach san alt – cé nár mhiste a rá go raibh na nithe céanna luaite aige roimhe:

Creidim go mór gur cheart na hacmhainní atá ag na heagrais Ghaeilge a úsáid le lárionaid Ghaeilge a thógáil sna cathracha. Ceann de na fadhbanna a bhíonn ag pobal na Gaeilge ná nach mbíonn áit fheiliúnach le casadh ar a chéile i gcomhthéacs Gaeilge ag go leor daoine atá báúil don teanga.

Tá go leor foirgnimh ag eagrais Ghaeilge ach creidim nach bhfuil lánúsáid á mbaint astu agus gur gá athchóiriú a dhéanamh orthu agus deimhin a dhéanamh de go bhfuil siad feiliúnach do shaol an lae inniu.

Beidh mé ag scrúdú na ceiste seo tuilleadh i mbliana le féachaint cén bealach is fearr an fhís seo a chur chun cinn. Níl aon amhras ach go bhfuil an-obair déanta ag pobal Bhéal Feirste leis an gCultúrlann ar Bhóthar na bhFál agus is rud mar sin atá i gceist agam, áit a bhféadfadh daoine bualadh isteach agus casadh le daoine agus réimse seirbhísí leathan pobal Gaeilge a fháil.

Is cuimhin liom tuairisciú a dhéanamh ar chaint cosúil le seo a thug an Aire agus é ag seoladh an Oireachtais i 2006 i nDoire – agus thóg sé dóchas ionam go dtarlódh rud éigean chun cultúrlainn a lonnú ar fud na tíre. Níor tharla sin go fóill agus is é seo an tagairt is speisiúla a dhein an Aire don ábhar seo ó shin.

An féidir go mbeadh seo mar chuid den téarnamh eacnamúil? Nach oibreacha caiptil a bheadh anseo, abraimis cuma agus caoi a chur ar cheannaras Chonradh na Gaeilge ag 6 Sraid Fhearchair? Nó ait eigean i mBarra Temple a aimsiú le go mbeadh áit cruinnithe lárnach ann do lucht na Gaeilge. [Is mór an trua nár glacadh seilbh iomlán ar an Arthouse nuair a dúnadh síos é cúpla bliain ó shin.]

Ag filleadh ar an bplean a luaigh an Aire ó chianaibh, nior mhiste liom a lua gurb é an moladh a bhí agam, go mbeadh ionadaí ó ghluaiseacht na Gaeilge timpeall an bhoird nuair a bhionn na pairtithe shoisialta ag socrú céard atá le déanamh chun téarnamh a dhéanamh ar an ngeilleagar.

I bhfianaise an meid a tharla an tseachtain seo, níl a fhios agam an mbeidh lá eile ag an bpáirtíocht shoisialta. Creidim go mbeidh – ach creidim go bhfuil gá le fíor pháirtíocht agus go bhfuil gá le níos mó ná ceardchumainn agus fostóirí timpeall an bhoird, go bhfuil gá le h-ionadaithe ó ghrúpaí shuntasacha ar nós gluaiseacht na Gaeilge a chuireann caipteal shoisialta ar fáil, sé sin go n-oibríonn siad ar son leas an phobail agus ar leas na teanga, timpeall an bhoird.

Seachas plean Ghaeilge a bheith aontaithe ag an libhéal sin, cad is fiú é?

Tá sé suntasach agus mé ag léamh alt Uí Chuív nach bhfuil tagairt amháin don dhá phríomh eagraíocht stáit atá ag obair ar son na teanga, is iad sin Údarás na Gaeltachta agus Foras na Gaeilge. Thuigfinn don Aire a neamhaird i gcás an Fhorais, institiúid teanga atá imeallaithe ag míeifeacht agus míchumas an eagrais féin; is cuid den fhadhb í Foras na Gaeilge.

A mhalairt glan atá fíor maidir leis an Údarás, eagras nach bhfuil gan locht ach atá eifeachtach agus cumasach – gan tracht ar bheith chúntasach agus tre dhearcach – den chuid is mó. Má tá eagras le gearradh ag an Bórd Snip, tá’s agamsa an rogha a dhéanfainn dá mbeinn i mbróga an Aire, an eagras nach bhfuil tar éis cúntais nó tuairisc bhliantúil a fhoilsiú do bhliain ar bith ó 2004 go dtí inniu.

Rud amháin eile: Dá mbeinnse im Aire, ní bheinn ag maíomh faoi seo:

NUAIR A fhéachaimid ar dhul chun cinn pholasaí na Gaeilge le blianta beaga anuas, seasann nithe áirithe amach. Mar shampla, Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003, stádas oifigiúil agus oibre a bhaint amach don Ghaeilge san AE agus Ráiteas an Rialtais i leith na Gaeilge 2006.

Tubaistí don Ghaeilge iad an stadas oifigiúil agus Acht na dTeangacha Oifigiúla agus níl aon seasamh le raiteas an Rialtais i leith na Gaeilge thar mar a bheadh ag eisiúint oifigiúil aer the ar bith!