Cartlanna Clibe: Ian Paisley

Ar eagla na n-easaontóirí

Pictiúir stairiúil ó aimsir an Eirí Amach i mBaile Átha Cliath i 1916

Pictiúir stairiúil ó aimsir an Eirí Amach i mBaile Átha Cliath i 1916

Tá scannán ag teacht inár dtreo go luath faoi Eirí Amach 1916, Easter Sixteen.

Ach tá rabhadh ‘sláinte’ á thabhairt ag an starai, Lord [Paul] Bew, faoin scánnán seo nó ceapann sé go gcothóidh sé agus go spreagfaidh sé ‘easaontóirí’.

Bew raised his fear that modern-day dissidents might take their lead from the characters in the movie, saying: “They — the dissidents — can surely say, ‘Well, we may be so-called micro groups but we have an historic legitimacy as saviours of the nation’. One would hope that such an irony of our history would not be missed, but I wonder.”

Níl a fhios agam an bhféadfadh scannán ar bith easaontóirí a spreagadh nó a ghríosadh chun rud a dhéanamh ná raibh siad ag iarraidh a dhéanamh ar aon nós. Ach tá an baol ann is dócha nó, mar a WB Yeats trath:

Did that play of mine send out good men the English shot?

Tá cluiche aisteach á imirt anseo ag leithéidí Bew agus athscriobhaithe eile na staire. Feictear domsa gurb iad is mó atá ag cothú na h-easaontóirí agus iad ag iarraidh a thabhairt le fios tre talamh tirim a dhéanamh go bhfuil Sinn Féin anois ag cur riail na Breataine i bhfeidhm in Éirinn gur easaontóir gach duine nach n-aontaíonn le SF. Ar chúinse ar bith.

Níl sé chomh simplí sin an dubh a chur ina gheal ar dhaoine. I mo chás féin: Is poblachtóír mé sa chiall is leithne den bhfocal. Ní aontaím le Sinn Féin faoin cur chuige atá ag an phairtí i leith na Gaeilge. Tá díomá orm faoi easpa cumais is éifeacht an phairtí san Fheidhmeannas ó thuaidh ach ní chiallaíonn sin go bhfuilim ag easaontú, mar shampla, leis an gcinneadh bheith páirteach san Fheidhmeannas ó thuaidh ar bhonn phrionsabail. Bhí gá leis an dul sa tseans sin – fiú murar eirigh leis go dtí seo nó mura n-eiríonn leis go ceann i bhfad. Nó is fearr é sin ná an rogha eile, an rogha fuilteach dúnmharfach náireach a léiríodh dúinn roinnt seachtainí ó shin nuair a maraíodh poilín agus beirt shaighdiúir ó thuaidh.

An cluiche atá á imirt ag leithéidí Bew síol an amhrais a chur ag fás is a chothú i measc gach cineál poblachtóír ar mhaithe le scoilteanna a chruthú agus a chothú ar an dtaobh sin. Tá seo á dhéanamh le go mbeadh scoilteanna ar an dtaobh náisiúnach poblachtach Éireannach mar atá ar an dtaobh Aondachtach Dílseach Briotanach. Íonsaí faoi choim atá ann ar Shinn Féin, ar ndóigh, mar go dtugann sé le fios go bhfuil an páirtí sin ‘ceart go leor’ anois i súile na nAondachtóirí. Tuigeann leithéidí Bew gur mioscais atá ar bun acu, cheapfainn, nó ba cheart go dtuigfeadh Ollamh le Polataíocht in ollscoil ar bith, fiú Ollscoil na Ríona, gur amhlaidh an scéal.

Tá sé feicthe agam go bhfuil iarracht déanta ag roinnt daoine a easaontaíonn le SF ar cheist na Gaeilge a lua le h-easaontas níos ginearálta le SF. Mar a dúirt ní féidir bheith chomh dubh agus bán le sin ar cheisteanna dá leithéid.

Ní imeartas focail atá ar bun agam nuair a deirim nach n-aontaím le SF ar nach mór gach rud atá ar bun ag an phairtí faoi láthair agus le tamall anois ach ag an am chéanna go ndeirim ós árd nach easaontóir mé. Is fuath liom rogha an doirteadh fola, an t-aon malairt ar an réimeas láithreach atá á thairiscint ag na h-easaontóírí.

Idir an dhá linn, táim ag súil go mór leis an scannán nua seo faoi 1916. Níl a fhios agam an mbeidh sé chomh maith le ‘The Wind That Shakes The Barley’‘Michael Collins’ nó fiú ‘Michael Collins – The Musical’.

Ach taitníonn sé liom go bhfuil iarracht á dhéanamh ag Hollywood an scéal seo a ínsint. Mas mall is mithid.

Tá cuimhne agam gurb iad Paul Bew agus athscríobhaithe mar é a thog raic leis an BBC agus RTÉ i 2001 as an chomhléiriú a rinne siad i sraith theilifíse faoi 1916 agus an méid a lean é. Bhí siad ar buile gan amhras gurb é Ronan Bennett, iar chime Phoblachtach atá anois ina scríobhnóir mór le rá, a scríobh an dráma don sraith seo, Rebel Heart. Bhí siad ar buile freisin gur léirigh sé radharc náireach ó stair an RUC, nuair a rinne scuaid den fhórsa náirithe sin íonsaí ar an dteaghlach McMahon agus gach mac mathar acu a mharú ina dteach cónaithe. Eachtra míchlúiteach é sin a tharla i dtús na 1920í agus luaitear an Oifigeach san RUC, John Nixon, leis an eachtra dúnmharfach sin. Ina dhiaidh sin toghadh é ina MP i gceantar na Seanchille i bPairlimint Stormont. B’é Ian Paisley a runaí Phairliminte….

Is ait an mac an stair…

Is fánach an áit….

…nach bhfaighfeá gliomach. SIn an smaoineamh a ritheann liom agus mé ag tabhairt cúpla rud faoi ndeara san Irish Times inniu.

Is minic mé ag cáineadh nuachtán an taifid sa bhlag seo. Agus bhí cáineadh tuillte ag an nuachtán sin mar gheall ar altanna gan bunús a fhoilsíodh ann faoin ngaeloideachas.

Ach nuair atá moladh tuillte ní bheadh sé ceart sin a shéanadh.

Agus comóradh á dhéanamh ar an gCéad Dáil inné [Dé Máirt] in Aras an Ard Mhéara bhí roinnt de na h-oráidí i nGaeilge. Agus, fair plé, bhí alt ann ag Déaglán de Bréadún, eagarthóir ghnóthaí eachtracha an nuachtáin [agus an chéad eagarthóir Ghaeilge ar an nuachtán freisin, an t-é a shocraigh caighdeán nach bhfuil sroichte ag aon duine dá chomharbai, go deimhin tá rudaí imithe ag imeacht chun donais le blianta beaga ach sin scéal eile] i nGaeilge faoin meid den ocáid a bhí i nGaeilge.

Agus i bhforlíonadh speisialta faoin ocáid seo, bhí alt eile ag de Bréadún i nGaeilge faoin mhéid den Chéad Dáil a reachtáladh i nGaeilge.

Tá áthas orm go bhfuil duine éigean a thuigeann an tabhacht stairiúil leis an ocáid – gí gur reachtáladh é lá ro luath! – agus tá sé suntasach go raibh tagairt ann don staraí Nollaig O Gadhra a cailleadh anuraidh, suaimhneas síoraí dá anam:

Sa leabhair An Chéad Dáil (1919-21) agus an Ghaeilge (Coiscéim, 1989) rinne an t-iriseoir Nollaig Ó Gadhra (1943-2008, suaimhneas síoraí dá anam) staidéar ar leith ar an ghné seo den chéad Dáil agus d’aimsigh sé gur labhair 12 teachta trí Ghaeilge an lá san chomh maith leis an Athair Micheál Ó Flanagain adúirt an phaidir.

Agus tá moladh ag dul freisin do Nuacht 24 as forlíonadh breá a fhoilsiú faoi inshealbhú Barack Obama – ní féidir liom a rá gur thaitin an cheann líne ar an bpríomh scéal liom – Barakadh an Lae Ghil – ach ní fhéadfaí ach aitheantas agus moladh a thabhairt don bheart gur cuireadh an nuachtán le cheile, go raibh sé slachtmhar agus thar a bheith speisiúil [agus ní áirím m’alt féin faoin Dáimh Scoil sa mhéid sin!]. Bhí altanna breá ann le mo shean cháirde, Gearóid Ó Cairealláin agus Tomaí Ó Conghaile agus Fearghas Ó hÍr is eile. Bhain mé sult astu – tá beatha i ndiaidh Lá Nua! Tá tabhacht go mbeadh trachtaireacht agus tuairisceoireacht – seachas tuairisceoireacht amháin – ar eachtraí stairiúla na seachtaine seo agus fán am a bheidh an Satharn ann agus Foinse ar an margadh, beidh an scéal seanachaite agus meirg air. Agus ansan ní mór a chur san áireamh go mbionn an tuairimíocht den chuid is mó i bhFoinse seanachaite agus meirgeach ar aon nós!

Ach caithfidh mé a rá gurb é an an alt is mó a bhain mé taithneamh as an léargas ó pheann Chaoimhe Ní Chathail – an bean a fuair an scúp, agus ní deoch sa Diúc of Eabharc atá i gceist agam – faoin agallamh a rinne sí le hIan Paisley. Mo léan lom, ní raibh aon aitheantas di inniu san Irish Times agus Pól Ó Muirí ag tagairt don oscailt a rinne iar cheannaire an DUP ar an dtaispeantas speisialta faoi Cholmcille ag Leabharlann Chréagaí – níor thagair sé fiú don agallamh a rinne Ian Paisley le Raidió Fáilte, an chéad agallamh a rinne sé le meán Ghaeilge ar bith, bíodh is nach i nGaeilge a raibh an agallamh. Ar aon nós ní fiú bheith ag cur dumhach idirlíne amú ar a leitheid.

Taithníonn cholún Chaoimhe liom mar is léir dom gur guth úr í agus gur fiú éisteacht lei. Nil an glór seo siocaithe mar a bhionn glór mo leitheidse srianta ag coinbhinsiúin na h-iriseoireachta chló is eile. Sruth choinsiasa, tuairisceoireacht buille ar bhuille gan claonadh ach le greann is le gusta. Sin atá de dhith ag iriseoireacht na Gaeilge san am i láthair – agus mar is dual do na Feirstigh, tá sé ag teacht ar an ngaoth aduaidh…..

An bhfuil an cholúnaí ina chodladh nó ina mhúscailt?

Saothar ón dtaispeantas i Leabharlann Chreagai
Saothar ón dtaispeantas i Leabharlann Chreagaí

Tá sé ráite agams roimhe anseo agus ní bheidh mé cuthallach faoi anois.  Is beag mo mheas ar an gcolúnaí leis an Irish Times, Eagarthóír Ghaeilge an nuachtáín sin, Pól  O Muirí.   Tá dearcadh éagsúil agam ar an slí a d’fhás an Ghaeilge ó thuaidh i gcaitheamh na mblianta agus ní réitím lena dhearcadh. 

Ar aon nós, tá a dhearcadh éagsúil le tabhairt faoi ndeara go soiléir ina cholún san Belfast Telegraph inniu agus é ag cur síos ar an dtaispeantas faoi leabhar Cholmcille a osclaíodh le déanaí ag Leabarlann na Carraige /Cregagh an tseachtain seo chaite. 

Ba seo a bhí le rá aige agus é ag cur síos ar an ‘mbua’ iomráiteach seo: 

What a cultural coup for the organisers of the event: Colmcille, an organisation that aims to strengthen links between Irish-speaking Ireland and Gaelic-speaking Scotland and the ULTACH Trust, a group who promote Irish on a cross-community basis — and a group who have had to endure some vicious criticism from the Provo language brigade over the years. Still, what a victory. It was not the slabbers, the table-thumpers or the fantasists who brought Paisley into the language fold, it was the quiet, conscientious and dedicated workers of Colmcille and the ULTACH Trust.

Níl a fhios agamsa faoi Phól ach níor chréid mé riamh go raibh ann don ‘Provo Language Brigade’ agus ní aithním ón aithne atá agam ar phobal na Gaeilge i mBéal Feirste na ‘slabbers’ agus ‘table thumpers’ seo a luann sé.  B’fheidir go bhfuil corr ‘fantasist’ ann nó cad is Cultúrlann McAdam O Fiaich ann ach toradh  ar shaothar cúpla ‘fantasist’!

Ní chreidim gur ann don ‘Provo Language Brigade’ seo a luann sé.  Tá daoine ann i

Pól Ó Muiri, Eagarthóir Ghaeilge an Irish Times, Colúnai le Foinse agus an Belfast Telegraph

Pól Ó Muirí, Eagarthóir Ghaeilge an Irish Times, Colúnaí le Foinse agus an Belfast Telegraph

 ngluaiseacht na poblachta, maith go leor, a shanntaíonn an Ghaeilge.  Bhí agus tá daoine sa ghluaiseacht céanna a thacaíonn go dluth leis an teanga agus gur mó an cloch é ar a bpáidrín ná an Phoblacht féin fiú – agus tá an oiread ceart acu san tacú leis an teanga is atá ag Ian Paisley nó ag duine ar bith eile.   Ach, don mórchuid, is gluaiseacht gallda é gluaiseacht na poblachta, gluaiseacht atá cúl tugtha aici le fada don teanga ach a bhaineann úsáid aistí ó am go chéile ar mhaithe le cúinsí pholatúla.   Uaireannta tá seo ar leas na Gaeilge, uaireannta eile níl.  Ba léiriú ar an dearcadh pholatúil atá ag an ngluaiseacht seo ar an nGaeilge go raibh ráiteas scor an IRA i Lúnasa 2005  go h-iomlán i mBéarla.  Más buan mo chuimhne, ní raibh riamh ráiteas ón IRA i nGaeilge. 

Is cuimhin liom bheith míshásta faoi seo uair amháin, trath ar deineadh an forogra.   Cainteoir Ghaeilge aitheanta, go deimhin tá sé ina bhall ainmnithe ar Fhoras na Gaeilge ag Sinn Féin anois, an t-é a dhein an forogra, Séanna Breathnach, agus mhothaigh mé go mbeadh sé ina ‘choup’ deas don Ghaeilge ar bhonn domhanda dá mbeadh an ráiteas stairiúil seo i nGaeilge.  Ní amhlaidh a tharla – agus anois táim díreach chomh sasta. 

An rud a chuireann íontas orm faoin ráiteas ó cholún Uí Mhuirí atá le léamh thuas nár léir ón ráiteas go raibh a fhios ag an cholúnaí go raibh Ian Paisley faoi agallamh ar Raidió Fáílte, staisiún raidió atá go h-iomlán oscailte don phobal agus chomh tras phobalach is nach bhféadfadh colúnaí ón Belfast Telegraph a shamhlú, agus é i láthair ag an ocáid atá faoi chaibidil aige. 

An amhlaidh nár thug  an cholúnaí faoi ndeara na tuairiscí sa Belfast Telegraph féin faoin ‘scúp’ stairiúil seo?   

Nó an é go bhfuil O Muirí ag caitheamh le Raidió Fáílte sa chás seo mar ar chaith sé ar feadh na mblianta le Lá/Lá Nua, is é sin gan tagairt dá laghad a dhéanamh don obair atá ar bun ag leitheidí Raidió Fáílte, Cultúrlann McAdam O Fiaich agus eile [agus a bhí ar bun ag Lá Nua, gan amhras] chun an Ghaeilge a chur chun cinn agus an oiread de gach pobal agus ar féidir a thabhairt lei?

Bhí an dearcadh sin, Gaeilgeoirí maithe agus droch Ghaeilgeoirí, go mór chun cinn scór bliain ó shin.  Bhí sé mar pholasaí Rialtais ag an am a chinntiú nach bhfaigheadh eagrais áirithe aon chabhair airgid de bharr ‘amhras’ go raibh an t-airgead sin ag dul i dtreo paraimilitigh an IRA.  Ní raibh bunús leis an uair sin – agus níl bunús leis anois. 

Níl a fhios agam cad a chreideann Pól O Muirí faoi Raidió Fáilte agus an bhfuil tuairim aige nó nach bhfuil faoin scúp a fuair an staisiún raidió sin, agallamh le hIan Paisley, ag an ocáid seo, oscailt oifigiúil an taispeantais ealaíne is seoladh an leabhair faoi Cholmcille.   Bheadh ar dhuine bheith ina chodladh le seachtain anuas gan an scéal faoin scúp a thabhairt faoi ndeara.  Bheadh ar dhuine bheith ina chodladh le fiche bliain gan a thabhairt faoi ndeara go bhfuil deireadh tagtha le ré na ndea Gaeilgeoirí is na ndroch Ghaeilgeoirí.  Fiú aithníonn Ian Paisley an méid sin anois!   

Agus ar eagla na mí-thuisceana, ní h-ionann seo agus íonsaí ar Iontaobhas ULTACH nó Colmcille.  Tá ard mheas agam ar obair an Iontaobhais agus iad ag déanamh na h-oibre ar chúrsaí craoltóíreachta is eile i gcaitheamh na mblianta.  Bhí níos mó ná argóint amháin agam leo ach glacaim leis go bhfuil an obair atá ar bun acu maidir le h-íomhá na Gaeilge a thogáil leis an bpobal eile tabhachtach.  Is amhlaidh go gcreidim go bhfuil an obair céanna ar bun ag leitheidí Cultúrlann McAdam O Fiaich, Raidió Fáilte agus, go deimhin Lá Nua/Lá, gan buiochas ó Phól Uí Mhuirí ná a chomhionann le blianta fada. 

Máirtin Ó Muilleoir, Aodán Mac Póilin, Ian Paisley, Beth Porter agus Sammy Douglas ag seoladh an taispeantais

Máirtín Ó Muilleoir, Aodán Mac Póilín, Ian Paisley, Beth Porter agus Sammy Douglas ag seoladh an taispeantais


 

 

 

 

Scúp Raidió Fáilte – agallamh le hIan Paisley….

Caoimhe Ni Chathail, Raidió Fáilte agus An Druma Mór

Caoimhe Ní Chathail, Raidió Fáílte agus An Druma Mór

 

Tá rud éigean déanta ag Raidio Fáílte inniu nár eirigh le h-aon craoltóir Ghaeilge eile a dhéanamh roimhe seo – agus tá ard mholadh ag dul don tuairisceoir óg, Caoimhe Ní Chathail, ar eirigh lei é a dhéanamh. 

Agallamh le Ian Paisley a ghnóthaigh Caoimhe lena muinéal práis agus, ní foláir, croí cróga.  

Chuala mé féin é ar Raidió Fáílte inniu díreach tar éis mean lae.  Tá súil agam go mbeidh nasc ann do ar an bpriomh leathnach ag an staisiún amach anseo. 

Ghnóthaigh an éacht craoltóireachta seo an phoiblíocht don staisiún phobail seo i mBéal Feirste agus ar an idirlíon.  Agus gí gur i mBéarla a labhair Ian Paisley le Raidio Fáilte, ba éacht é gur labhair sé go cneasta agus go séimh faoi chúrsaí cultúrtha.   

Is cuimhin liom uair nuair a chuir ban chraoltóir eile ó na meáin Ghaeilge, Áine Ní Chiaráin, a bhí ag obair do RTÉ ag an am, ceist ar an tUrramach agus ba bheag nár caitheadh go fisiciúil í ón seomra.  Is cinnte gur phléasc Paisley le fearg nuair a chuala sé a h-ainm Ghaeilge agus gur ó RTÉ a tháinig sí. 

Maith sibh Raidió Fáílte!  Maith thú a Chaoimhe!  

Is féidir a thuilleadh eolais faoi Chaoimhe a fháil ina colún siamsúil faoin saol singilte ar An Druma Mór…

Tá sé ráite go mbeidh an agallamh le clos arís ar 1in inniu Dé Máirt.  Glacaim leis go ndeinfear é a athchraoladh uair nó dhó…. Má fhaigheann éinne an nasc le h-aghaidh an mír seo, bheinn buioch….

Go raibh  maith agat, a Aonghuis, as an nasc a chur ar mo shúile dhom:

Ian Paisley faoi agallamh ag Caoimhe Ní Chathail ar Raidió Fáilte