Cartlanna Clibe: Gearóid Ó Cairealláín

Lochrann dóchais

 

Gearóid Ó Cairealláin ar mhúr phictiúr nua na Cultúrlainne

 

Tá sé ag cur báistí anseo i gCúil Aodha ar maidin agus an spéir dorcha go maith.   Ach thug mé faoi ndeara an íomhá spreagúil seo ó Bhéal Feirste ar shuíomh Mhairtín Uí Mhuilleoir.   Is amhlaidh go bhfuil balla sealadach crochta thart ar an gCultúrlann mar go bhfuil tús curtha le h-athfhorbairt ansan – agus má chrochtar balla in áit ar bith ar bhóthar na bhFal – sealadach nó buan – bionn leitheidí Danny Devenny ann chun é a mhaisiú le múrphictiúir.

Spreagadh ar leith dom é go bhfuil duine de mo laochra, Gearóid O Cairealláin, ar an múrphictiúir seo agus é ag ól sláinte Bhéal Feirste.

Ar ndóigh is lochrann dóchais dúinn é an dul chun cinn atá ar bun ar chúl an íomhá seo.   Scór bliain ó shin ba stóras brat urláir a bhí san iar Eaglais Phreisbitéireach ar Bhóthar na bhFal.  Anois is cuisle beo iarthar Bhéal Feirste é.  Go deimhin níl aon rud nó foirgneamh a mheallfadh ar ais go Béal Feirste mé seachas an Chultúrlann agus na daoine galánta ann.

Anois tá forbairt ar fiú níos mó ná €5m le déanamh ar an gcroí-ionad seo – nuair a loirg siad airgead ar dtúis, dúradh leo gur ‘eilifint bhán’ a bheadh ann.   Anois is é an seod i saol Ghaeilge na tíre.

Ach ní bheadh sé ann ach amháin díonghabhailteacht na gceannródaí, Gearóid O Cairealláin agus Séamus Mac Seáin.   Anois tá glúin nua ag teacht chun tosaigh chun an Cultúrlann a thabhairt ar aghaidh go dtí an chéad chéim eile agus tiocfaidh glúin eile ina ndiaidh san arís.

Cad é an beart ceannródaíochta ar féidir le daoine atá i suíomhanna ceannaireachta i réimse na Gaeilge tabhairt faoi sa ré seo, cibé áit a bhfuil tú ar fuaid na tíre nó ar fuaid an domhain?

Sin ceist a thiocfaidh mé ar ais chuige ar ball….

Mac Fhearghusa tofa ina Uachtarán arís

Tuairim is uair a chloig ó shin, deineadh Pádraig Mac Fhearghusa  a ath-thoghadh ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge tar éis ceann de na feachtais is bríomhaire agus is conspóidí i stair na dtoghchán don phost áirithe sin.

De réir na dtuairiscí atá ag teacht ó Luimneach, thug sé oráid spreagúil agus ba é sin an difir idir é féin agus an Fheirsteach óg, Seán O hAdhmaill a thug dúshlán do sa toghchán.

Ar shlí is cuma cé atá ina Uachtarán ar Chonradh na Gaeilge nó tá an eagras féin níos mó ná an tUachtarán.   Go deimhin má tá an méid a deir Gearóid O Cairealláin le creidiúint, b’fhéidir gur fearr don t-é ar mhaith leis an gConradh a athrú agus a ‘bhrú níos faide ar aghaidh’ gan a bheith ina Uachtarán mar go bhfuil cúramaí na h-eagraíochta ar an t-é sin agus go bhfuil saoirse níos mó ag an ghníomhaí aonair rudaí a athrú.

Is léir go bhfuil Seán O hAdhmaill ag díriú ar an mblian seo chugainn nuair a bheidh an Ard Fhéis i Nás na Rí i gContae Chill Dara.    Tá súil agam go mbeidh toghchán ann an uair sin freisin – nó cothaíonn an diospóireacht éagsúlacht tuairimíochta agus, chomh maith le sin, cothaíonn sé suim ó na meáin.

Luadh toradh an thoghcháin ar Nuacht RTÉ ar an Raidió ag 3.30in – agus luadh é roimh toradh Grand National na hAlban.  Sin dul chun cinn, ar éigean, ón gcraoltóir náisiúnta.

Is féidir libh bheith ag faire ar an Ard Fhéis anseo agus é ‘beo’ ar ustream.

Ná h-ábair é, dein é!

Ní bheadh Cultúrlann ar bith i mBéal Feirste dá bhfanfaí ar dheontóir le h-airgead mór....

Is minic go mbaineann mo shean chomrádaí, Máirtín  O Muilleoir, as an ráiteas ‘Make No Little Plans’ agus é ag tagairt don phlean uaillmhiannach is déanaí uaidh  chun rud éigean ollmhór a dhéanamh.

Agus, i gcónaí, rinne sé beart de réir briathar.   Bhíos féin páirteach san iarracht nuachtán laethúil Ghaeilge a athbheochan – agus d’eirigh linn ar feadh seal.   Níorbh ionann ár bpleannanna – nuachtán neamhspleach dúshlánach téigeartha – agus plean Fhoras na Gaeilge agus, go h-áirithe, baill Shinn Féin ar bhórd na h-institiúide tras teorainn san.  [Nach ait an scéal é gur rabhadh in éadan Éirinn Aontaithe é an institiúid tras teorainn seo, thar aon fhoras tras teorainn eile agus go bhfuil páirt chomh lárnach ag SF ann!]

Ar aon nós, nuair a chuala mé roinnt laethannta ó shin go raibh seoladh Tionscadal 16 beartaithe – ón mbean  uasal atá i mbun Beyond The Pale PR, Éadaoin Ní Mhunghaile – don lá inniu, Luan Cáxca, d’ardaigh mo dhóchas beagáinín.   Plean uaillmhianach é seo.

Ach, tá ‘ach’ anseo.  Ní doigh liom gur cheart nó gur féidir fánacht ar dheontóir éigean a theacht chun tosaigh le €10m chun an togra seo a mhaoiniú.  Nuair a bunaíodh Cultúrlann McAdam  Ó Fiaich ag tús na 90aí, ní raibh aon €10m ann.   Agus dá bhfanfadh bunaitheoirí na Cultúrlainne ar dheontóir le €10m teacht chun tosaigh, gach seans nach mbeadh Cultúrlann ann go fóíll.

Is é an bealach le tosnú ar an togra seo ná é a thosnú.  Aimsigh spás éigean i lár na cathrach agus dein caifé Ghaeilge de, mar a deineadh sa Chultúrlann.  Bíodh sin ina thús.  De réir a chéile a thógfar an chaisleán.

Is cuimhin liom na blianta ó shin, trath go raibh Caifé 3D ag Gael Linn i mBaile Átha Cliath, ná bhfuair sé an tacaiocht a bhí de dhith ó Ghaeil na h-Ard Cathrach chun go dtiocfadh sé slán.   Bhíos ann go minic mé féin agus is mó uair a chuaigh mé isteach ann agus gur thug mé cluas le h-éisteacht do Ghaeil mhóra BhÁC ag spalpadh leo i mBéarla!

Tá an rud sin ann i measc aicme áirithe Ghaeilgeoirí, go dtaithníonn sé leo ar chúis éigean bheith ag labhairt i mBéarla agus iad ag cur an chuma orthu féin go bhfuil siad níos Gaelaí ná an chuid eile againn.

Dá dtosnófaí laithreach le caifé chun tús a chur leis an gcultúrlann seo, bheadh sé chomh maith le €1m sa bhanc.   Ansan amharclann – bíodh drámaí á Ghaeilge ar an ardán i ngach amharclann sa chathair agus na sluaite á chur ó dhoras ó na dramaí Ghaeilge agus ní fada go leireofar an ghá atá leis an Ionad Náisiúnta seo.  Leanfaidh gach rud eile ina dhiaidh sin.

Agus mé á scríobh seo tá an chlár deireannach Nuacht á chraoladh ar an Raidió agus an laithreoir, Caoimhe Ní Laighin, ag tuairisciú faoin ‘dtuairimíocht a bheith ag dul i dtreise go mbeidh Príomh Aire na Breataine, Gordon Brown’  ag fógairt amárach go mbeidh ‘olltoghcháin[sic]’ sa Bhreatain agus i dTuaisceart na hÉireann ag tús mhí Bealtaine.

Ar chúis nach dtuigim, níl Nuacht RTÉ ag tuairisciú tada faoin bplean uaillmhiannach seo ar an fheasachán ag 9.53in.

Ní gá fánacht go dtí 2016 le go mbeidh an Ionad Náisiúnta seo ann.  Níl aon ionad nó foirgneamh ina chultúrlann beo go dtí go dtosnaíonn cainteoirí Ghaeilge ag teacht le cheile in áit amháin ag labhairt i nGaeilge.

Tá mo thacaíocht iomlán ag an dtionscnamh seo.  Ach tá súil agam nach gá fánacht go dtí 2016 le cultúrlann – a la Béal Feirste – a aimsiú i bpríomhchathair na tíre….

Is minic go mbaineann mo shean chomrádaí, Máirtín  O Muilleoir, as an ráiteas ‘Make No Little Plans’ agus é ag tagairt don phlean uaillmhiannach is déanaí uaidh  chun rud éigean ollmhór a dhéanamh.

Agus, i gcónaí, rinne sé beart de réir briathar.   Bhíos féin páirteach san iarracht nuachtán laethúil Ghaeilge a athbheochan – agus d’eirigh linn ar feadh seal.   Níorbh ionann ár bpleannanna – nuachtán neamhspleach dúshlánach téigeartha – agus plean Fhoras na Gaeilge agus, go h-áirithe, baill Shinn Féin ar bhórd na h-institiúide tras teorainn san.  [Nach ait an scéal é gur rabhadh in éadan Éirinn Aontaithe é an institiúid tras teorainn seo, thar aon fhoras tras teorainn eile agus go bhfuil páirt chomh lárnach ag SF ann!]

Ar aon nós, nuair a chuala mé roinnt laethannta ó shin go raibh seoladh Tionscadal 16 beartaithe – ón mbean  uasal atá i mbun Beyond The Pale PR, Éadaoin Ní Mhunghaile – don lá inniu, Luan Cáxca, d’ardaigh mo dhóchas beagáinín.   Plean uaillmhianach é seo.

Ach, tá ‘ach’ anseo.  Ní doigh liom gur cheart nó gur féidir fánacht ar dheontóir éigean a theacht chun tosaigh le €10m chun an togra seo a mhaoiniú.  Nuair a bunaíodh Cultúrlann McAdam  Ó Fiaich ag tús na 90aí, ní raibh aon €10m ann.   Agus dá bhfanfadh bunaitheoirí na Cultúrlainne ar dheontóir le €10m teacht chun tosaigh, gach seans nach mbeadh Cultúrlann ann go fóíll.

Is é an bealach le tosnú ar an togra seo ná é a thosnú.  Aimsigh spás éigean i lár na cathrach agus dein caifé Ghaeilge de, mar a deineadh sa Chultúrlann.  Bíodh sin ina thús.  De réir a chéile a thógfar an chaisleán.

Is cuimhin liom na blianta ó shin, trath go raibh Caifé 3D ag Gael Linn i mBaile Átha Cliath, ná bhfuair sé an tacaiocht a bhí de dhith ó Ghaeil na h-Ard Cathrach chun go dtiocfadh sé slán.   Bhíos ann go minic mé féin agus is mó uair a chuaigh mé isteach ann agus gur thug mé cluas le h-éisteacht do Ghaeil mhóra BhÁC ag spalpadh leo i mBéarla!

Tá an rud sin ann i measc aicme áirithe Ghaeilgeoirí, go dtaithníonn sé leo ar chúis éigean bheith ag labhairt i mBéarla agus iad ag cur an chuma orthu féin go bhfuil siad níos Gaelaí ná an chuid eile againn.

Dá dtosnófaí laithreach le caifé chun tús a chur leis an gcultúrlann seo, bheadh sé chomh maith le €1m sa bhanc.   Ansan amharclann – bíodh drámaí á Ghaeilge ar an ardán i ngach amharclann sa chathair agus na sluaite á chur ó dhoras ó na dramaí Ghaeilge agus ní fada go leireofar an ghá atá leis an Ionad Náisiúnta seo.  Leanfaidh gach rud eile ina dhiaidh sin.

Agus mé á scríobh seo tá an chlár deireannach Nuacht á chraoladh ar an Raidió agus an laithreoir, Caoimhe Ní Laighin, ag tuairisciú faoin ‘dtuairimíocht a bheith ag dul i dtreise go mbeidh Príomh Aire na Breataine, Gordon Brown’  ag fógairt amárach go mbeidh ‘olltoghcháin[sic]’ sa Bhreatain agus i dTuaisceart na hÉireann ag tús mhí Bealtaine.

Ar chúis nach dtuigim, níl Nuacht RTÉ ag tuairisciú tada faoin bplean uaillmhiannach seo ar an fheasachán ag 9.53in.

Ní gá fánacht go dtí 2016 le go mbeidh an Ionad Náisiúnta seo ann.  Níl aon ionad nó foirgneamh ina chultúrlann beo go dtí go dtosnaíonn cainteoirí Ghaeilge ag teacht le cheile in áit amháin ag labhairt i nGaeilge.

Tá mo thacaíocht iomlán ag an dtionscnamh seo.  Ach tá súil agam nach gá fánacht go dtí 2016 le cultúrlann – a la Béal Feirste – a aimsiú i bpríomhchathair na tíre….

Toghchán Uachtarántachta eile chugainn

Postaer Toghcháin Sheán?

Tá sé dearbhaithe ag an bhFeirsteach óg, Seán Ó hAdhmaill, go mbeidh sé san iomaíocht do thoghchán Uachtarántachta Chonradh na Gaeilge a bheidh ar siúl an mhí seo chughainn i Luimneach.

Níl aon amhras orm go ndéanfadh an cheannaire fhuinniúil seo beart dá dtoghfaí é agus tá sé go maith go bhfuil sé ag imeacht sa bhearna baoil.

Tá siad ann a deir nár cheart dá leithéid bheith ag cur a chuid ama amú leis an Chonradh – go n-íosfaidh an eagras sin gan salann é agus go mbeidh sé gan feidhm as seo go dtí go n-eiríonn sé as i gceann bliain nó dhó nó trí.    Tuigim dóibh ar shlí – tá siad ag tabhairt chun cuimhne an méid a tharla do Ghearóid Ó Cairealláin nuair a toghadh eisean i 1997.   Shíleas gur dhearna sé jab réasúnta maith ach ná raibh na deiseanna atá ann anois i saol na Gaeilge.  Deiseanna agus dúshláin.

Is eagras fónta é Conradh na Gaeilge atá tar éis go leor a dhéanamh go ciúin le cúpla bliain anuas ach go h-áirithe chun leas na Gaeilge a chur chun cinn ar shlite atá eifeachtach is fiúntach.   Ach tá sé cothrom a rá nach bhfuil an Conradh – a bunaíodh sa ré céanna inar bunaíodh Cumann Lúthchleas Gael – chomh lárnach i saol na tíre is atá an CLG.

B’fhéidir go bhfuil sé ró uaillmhianach bheith ag súil go n-eireoidh leis an Chonradh an áit lárnach sin a bhaint amach i saol na tíre go luath – ach caithfear díriú ar an sprioc sin a bhaint amach.   Má tá sé mar aidhm ag an Rialtas go mbeadh 250,000 cainteoir Ghaeilge laethúil sa tír faoi 2030, ba cheart go mbeadh príomh eagras na Gaeilge ag díriú ar an sprioc go mbeadh ar a laghad 100,000 ball gníomhach ann faoin am chéanna.

Ní h-aon dochar ceannaire atá suite i mBaile Átha Cliath a thoghadh le go mbeidh aghaidh phoiblí an Chonartha i lár an aonaigh.   Dá mbeinn ag scríobh clár toghcháin do Sheán dhéarfainn leis díriú ar fhoinsí airgeadais neamhspleacha a aimsiú don eagras ionas nach mbeidh sé ag brath ar an bhForas, “Lámh Marbh na Gaeilge”, agus ar an Roinn, má mhaireann an Roinn sin beo.   Ba cheart go mbeadh an Chonradh ábalta maoiniú a mhealladh ó bhaill – tre orduithe seasta – ionas go mbeadh cultúrlannaí gniomhacha i ngach baile mór – agus baile beag – in Éirinn, faoi mar atá ag an CLG.

Tráth dúshlánach é seo d’eagrais Ghaeilge agus iarracht á dhéanamh ag na h-údaráis coilleadh a dhéanamh ar a líon.   Má tá eagras ar bith chun teacht slán ón dtua, ní mór do bheith ábalta seasamh ar a chosa féin ó thaobh cúrsaí maoinithe.   Ní h-ionann sin agus a rá nár cheart don eagras a bheith ag fáil maoiniú phoiblí d’aon tsort – ach má fhéachann aoinne ar CLG, feicfidh siad nach mbionn dearcadh leithscéalach ag an eagras sin agus iad ag dul chun cainte leis an Rialtas – go díreach – seachas le h-eagrais ar nós an bhForas is a leithéid.

Ní mór do Chonradh na Gaeilge áiteamh a dhéanamh ar an Rialtas suíochán a thabhairt don eagras timpeall Bhórd na bPáirithe Shoisialta.  Os rud é go bhfuil an socrú sin in amhras faoi láthair, is am mhaith é an éileamh a dhéanamh mar, luath nó mall, beidh tús nua á chur leis an bproiseas seo.    Tá gá a chur in iúl don Rialtas agus don phobal go neamh bhalbh go gcruthaíonn gluaiseacht na Gaeilge ‘caipteal soisialta’, go bhfuil an obair dheonach a dheineann eagrais ar nós Conradh na Gaeilge ar leas an phobail i gcoitinne agus gur cheart é sin a aithint tre cuireadh a thabhairt don eagras bheith ionadaíoch ar choistí rialtais.

Tá gá le feidhmiú ar an talamh – ie na Cultúrlannaí thuas luaite – agus tá gá le beartú go straitéiseach ag an am chéanna.  Ba cheart d’Uachtarán nua Chonradh na Gaeilge bheith cosúil le Barack Obama – sé sin ba cheart go mbeadh sé nó sí ábalta feidhmiú ar dhá libhéal ag an am chéanna.   Sílim go bhfuil an cumas sin léirithe ag Seán – é lárnach in eagrú Rith2010 agus é gníomhach ar cheisteanna ar nós ainmneacha na n-eastáit nua i mBAC a bheith i nGaeilge (cé nach doigh liom go mbeidh eastáit nua á thogáil i mBAC nó in aon ait eile go ceann roinnt bliana ach sin scéal eile!).

Guím gach rath ar Sheán sa toghchán seo ach tá súil agam freisin go mbeidh toghchán ann agus iarrthóír laidir ina choinnibh.   Bheadh sin ina chomhartha ar shláinte an Chonartha gan aon agó.  Ar chúis éigean tá amhras orm go mbeidh iomaíocht ann – ach beidh le feiceáil.

Faoiseamh de dhith tar éis na deireadh seachtaine….

Deireadh seachtaine saoire bainc mo thóin!   Bhí an deireadh seachtaine díreach caite an ghnóthach anseo i gCúil Aodha agus muintir na h-áíte go dícheallach ag ullmhú le h-imeachtaí éagsúla.   Faoiseamh atá i gceist le tús na seachtaine úire.

Faoiseamh agus pleisiúr atá i gceist nuair a fhoilsítear an eagrán is déanaí de Nuacht 24, príomh nuachtán náisiúnta agus idirnáisiúnta na Gaeilge, agus nuair a chuirtear in iúl don phobal an méid sin leis an teachtaireacht úd ar An Druma Mór.  Ní túisce go mbionn an eagrán is déanaí ar mo scaileán ná go mbím ag súil go mór leis an gcéad eagrán eile.

Mar atá ráíte agam anseo roimhe, is ag Nuacht 24 atá seilbh na liathróide chomh fada agus a bhaineann sé leis an ‘gcomórtas’ atá á reachtáíl ag Foras na Gaeilge chun comharba a aimsiú ar Foinse, a lig siad leis imeacht le sruth i mí an Mheithimh.   Tá Eoghan  O Néill agus a cháírde chomh fada sin chun tosaigh go bhfuil sé geall le bheith ag amharc ar Chiarraí ag tabhairt greadadh nach beag do pheileadóirí Bhaile Atha Cliath ar bhrat Bhriotanach Pháirc an Chrócaigh Dé Luain.  Is Corcaioch mise agus, mar sin, mothaím pian lucht peile na hArd Cathrach – cé go gcreidim go raibh sé aiféiseach go raibh talamh tirim á dhéanamh ag na trachtairí peile de ‘chosa nite’ na gCiarraíoch.  Ní h-ionann an rud a ghuíonn tú ar a shon agus an rud a tharlaíonn ar pháirc na h-imeartha, tá’s agat.

Ach ní chuige sin atáim.  Is le moladh a thabhairt do Nuacht 24 atáim inniu – agus ní de bharr go gcuirim féin colún ar fáil go deonach don nuachtán atáim ag déanamh san.  Bhíos ag léamh Nuacht 24 ar maidin agus, mar a dheinim go rialta, tosnaím le colún mo shean chara, Gearóid O Cairealláin.   Bhíodh ‘Seo an rud’ ó pheann Ghearóid ina bhuaic phointe i Lá – agus is deas liom go bhfuil faobhar ar pheann Ghearóíd aris agus Nuacht 24 ar an bhfód.

Bhí sé ag tagairt do na Gaeil móra le rá a bhí ag scríobh in altanna i Nuacht 24 roinnt seachtainí ó shin, ag scríobh agus na deora ag sileadh óna súl, faoi ná raibh aon nuachtán Ghaeilge ann níos mó anois go raibh Foinse á bhású ar an slí céanna is ar cuireadh Lá Nua chun báis roimhe sin.

Nách dtuigeann na saoithe seo an íoróin a bhaineann le bheith ag rá a leithéid in altanna atá á fhoilsiú i Nuacht 24, an t-aon nuachtán Ghaeilge atá fagtha.     Dearcadh sean fhaiseanta ar nuachtáin atá ag lucht caointe Foinse – agus ní chreidim ar feadh noiméid gur chaoin siad deor le bás Lá Nua nó níor áirigh siad an nuachtán sin ina nuachtán cheart ar chorr ar bith.

Tá anailís ghéar ag Gearóid ar na bhfathanna lena dearcadh maslach, fiú más dearcadh neamh choinsiasach é, i leith Nuacht 24 agus Lá Nua.   Creideann sé gur dearcadh crioch dheighilteach atá ar chúl cuid den mheoin aigne sin – ach léiríonn an dearcadh freisin an spleachas maraitheach atá ag céasadh na Gaeilge agus na nGael le tamall anuas, an spleachas tachtach seo ar an Stát.

Is léir go bhfuil sé sa bhfuil ag cuid againn, nach féidir le glacadh le rud ach é bheith tite anuas chugainn mar a thitfeadh blúirín aráin ó bhórd bídh an Stáit.  Ní foirfe go faofa ag an Stát is cosúil.   Ar ndóigh má tá an Stát ag seachaint na dualgaisí atá air – agus má tá dream eile go neamhspleach ag seasamh sa bhearna agus ag déanamh na h-oibre sin – ba cheart duínn bheith buioch agus ag áireamh na mbeannachtaí.

Agus chun riar a dhéanamh ar an gcur chuige craiceáílte sin, tá Foras na Gaeilge ag reachtáíl comórtais chun nuachtán nua a fhoilsiú.    A leithéid d’amaidí.  Is aimsir na h-eigeandála é seo – ba cheart don bhForas a rá, ós ard, go bhfuil siad ag tabhairt urraíochta do Nuacht 24 arbh fhiú €100.000 sa bhliain é abraimís agus nach bhfuil siad chun leanúint leis an gcomórtas craiceáilte seo.   Ní gá comórtas poiblí a reachtáil ar son urraíochta – thug siad urraíocht €65,000 don Sunday Independent chun dluth dhioscaí maidir le foghlaim na Gaeilge a scaipeadh agus ní raibh comortas ann chuige sin.

Níor cheart go mbeadh ar Nuacht 24 aon athrú a dhéanamh ar an módh scaipeachán – ach b’fhéidir go gcuideodh seo leo daoine a íoc – agus nílim ag caint orm féin nó ní ghlacfaidh mise pingin as mo cholún – mar is ceart.     Bheadh sé seo ina shocrú eatramhach go dtí go mbeadh Nuacht 24 – agus ní aon ‘carpetbagger’ eile – in ann socrú ceart a dhéanamh leis an bhForas nó cibé dream a thagann i gcomharbacht ar an bhForas chun nuacht sheirbhís atá maoinithe mar is ceart a chur ar fáil.

Tá ré nua breactha don Ghaeilge agus don Ghaeltacht le foilsiú tuairisc McCarthy.  Tá na baincéirí agus na forbróirí is na polaiteoirí a thug go dtí an poll ifrinn seo sinn ag suí go te agus taimíd go léir ceaptha le h-ioc as a bhfeall agus a bhfaillí.     Tá modhanna nua oibre ag teastáil chun torthaí nua fónta a bhaint amach.  Má leanaimíd lena sean módhanna, ná bíodh íontas orainn má bhionn na torthaí tubaisteacha céanna ar an saothar.

Ardán don Ghaeilge ag Amharclann na Mainistreach

Chas mé le Fiach Mac Conghial, stiurthóir Amharclann na Mainistreach, le déanaí ag ocáid bhronnta na nGradam Barr 50. Ní raibh a fhios agam an uair sin cé acu an raibh sé tar éis mo cháineadh ar an easpa Ghaeilge ar an ardán ag an Amharclann Náisiúnta.

Ach is léir go bhfuil rud éigean cloiste aige ó dhuine éigean faoin easpa Ghaeilge ar an ardán ag an Amharclann Náisiúnta. Nó tá trí dhráma ghairid i nGaeilge luaite i measc na ndramaí atá á gcoimisiúnú ag an amharclann do shéasúr na bliana seo chugainn 2009/10.

Ní ró shásta a raibh mé anuraidh nuair a bhí Mac Coinghial faoi agallamh ar Shoiscéal Pháraic ar TG4 agus dúirt sé le linn an agallaimh sin go raibh dramaí i nGaeilge maith go leor le h-aghaidh amharclannaíocht phobail ach nach raibh sé ar chaighdeán shasúil chomh fada is a bhainfeadh sé le h-Amharclann na Mainistreach. Ag smaoineamh dom ar chaighdeán na ndramaí a chonaic mé i mBéal Feirste ag leithéidí Aisling Ghéar – leithéidí Stones In His Pockets a bhí ar fheabhas, dar liom – cheap mé go daor bhreith gan bunús a bhí sa mhéid sin ó bhéal Mhic Choinghial.

Anois tá deis aige beart a dhéanamh de réir briathar agus dramaí i dteanga náisiúnta – an chéad teanga náisiúnta fiú – a chur ar an árdán ag an Amharclann Náisiúnta!

Aisling Ghéar do dhearcas féin…ar Youtube!

Seo mír ó léiriú Aisling Ghéar den drama clasaiceach ó pheann Brian Friel, Faith Healer. Is cinnte go bhfuil sé tabhachtach go mbeadh dramaí úra á scríobh i nGaeilge agus á léiriú ar an ardán – ach tá sé tabhachtach freisin go mbeadh dramaí clasaiceacha ó leithéidí Brian Friel á chur ar fáil do lucht féachana na Gaeilge. Chomh fada agus gurb eol dom b’é Gearóid Ó Cairealláin féin a d’aistrigh seo go Gaeilge – agus nior chaill an dráma aon chuid dá chumhacht nó dá dhraíocht san aistriuchán. [Ní gá a rá nach amhlaidh a tharlaionn i gcónaí nó tá go leor saothair ó theangacha eile á aistriu Gaeilge agus níl a fhios agam an fearr de an Ghaeilge nó an leitheoir dá bharr!]

Ar aon nós, seo agaibh mir ón léiriú a cuireadh ar an ardán timpeall ar deich mbliain ó shin. Tá Aisling Ghéar fós linn agus tuigim go mbeidh an chompántas ag léiriú an dráma, An Béal Bocht, le linn an tSamhraidh.