Cartlanna Clibe: Des Bishop

Bubba Shakespeare….ag Oireachtas na Gaeilge

Seo an Samhradh – séasúr na n-athchraoltaí – mar sin ní ghabhfaidh mé leithscéal as é seo a roinnt libh arís. Nó bhí sé ar na buaicphointí ag an OIreachtas anuraidh i gCorcaigh.

Os rud é gur luaigh mé thíos é agus mé ag caint ar Des Bishop, seo chughaibh Bubba Shakespeare ag ‘rappáíl’ as Gaeilge. Rinné mé é a scannánú agus mé ag amharc ar Sheó Ronáin á chraoladh ar Raidió na Gaeltachta, beo ó lobaí an Rochestown Park Hotel i gCorcaigh.

Má tá aoinne eile amuigh ansin le saothar nua i nGaeilge agus fonn orthu nasc le h-aghaidh físeán a chur chugam, beidh fáilte roimis. Ná bíodh sé ró ghairsiúil. Suíomh don teaghlach é iGaeilge!

Pobal na Gaeilge in áit na leathphingine

Tá comhaireamh fós á dhéanamh – agus gach seans go mbeidh votaí go fóill á chomhaireamh (agus á athchomhaireamh b’fhéidir i gCaisleán a’Bharraigh) go déanach anocht.

Nílim chun morán a rá faoin dtoghchán agus na torthaí anseo – tá daoine ann a chreideann, mar shampla, gur beag an bhrí a bhionn ag torthaí na dtoghcháin Eorpacha inár saol. Is cosúil freisin go bhfuil laghdú mór tagtha ar líon na votairí ar fuaid na hEorpa a rinne votáil sa toghchán Eorpach i mbliana thar mar a bhí ag an gcéad toghchán Eorpach i 1979. I 1979, agus gan ach naoinúr sa Chomhphobal, bhí an ráta votála i ngiorracht do 65%. I mbliana, agus 25 ballstat ann, agus, cheapfá, níos mó suime san aidbhintiur pholatúil seo, bhí an ráta nios giorra do 40%. Arbh vóta mímhuiníne é sin sa bhfiontar pholatúil seo, vóta mímhuiníne níos tréine ná an vóta a fuair pairtithe atá in éadan an Aontais, leithéidí Libertas, UKIP agus eile?

An cloch is mó ar mo phaidrín anois go gcreidim go laidir go bhfuil droch mhargadh á fháil ag pobal na Gaeilge ó thaobh thuairisciú is anailís cúrsaí reatha. Beag an méid a bhí ar TG4 mar gheall ar an dtoghchán le linn na deireadh seachtaine, i gcomparáid leis an méid a bhí ar RTÉ 1 agus TV3. Bhí clár uair go leith ann oíche Dé Satharn, á chur i láthair ag Páidí Ó Lionaird agus Eibhlín Ní Chonghaile, agus aréir bhí clár leath chomh fada ann agus gan ach Eibhlín sa stuideo. (Dheineas éagóir ar TG4 i dtrachtaireacht eile nuair a thugas le fios nach mbeadh aon clár toghcháin ann – ach le bheith cothrom, ní raibh a leithéid fógartha sna nuachtáin). Ar eagla na míthuisceana, ní ar lucht léirithe an chláir atáim ag cur locht ach ar saoistí an staisiún agus na h-údaráis nach dtuigeann, is léir, go bhfuil goile ann do chláracha beo ar mhór imeachtaí ar nós toghcháin i measc lucht féachana na Gaeilge is TG4. Is é an locht is mó a laghad agus ní féidir Páidí nó Eibhlín a lochtú as sin…

Gan amhras, ní i dtuairisciú cúrsaí reatha atá easpa le mothú ó TG4. Inné agus go leor cluichí craoibhe ar bun i gCraobhacha na hIomána agus na Peile, bhí trachtairí TG4, Pádraig Brian Tyers agus Gearóid Mac Dara Mac Donncha, (grma@maidhci), ag tuairisciú ar Chraobh Leadóige Oscailte na Frainnce. Ní h-é go raibh cearta eisiacha acu ar an gcluiche leadóige seo nó bhí sé ar fáil ar BBC 2. Má tá sé tabhachtach go mbeadh mór ocáidí spóirt ar fáil i nGaeilge, nár cheart go mbeadh tús áite ag na cluichí Gaelacha?

Feictear dom go bhfuil TG4, dá fheabhas iad, á imeallú de réir a chéile ó lár an aonaigh agus go bhfuil an staisiún, ar mhaithe le greim a choimead ar an ndeontas laghdaithe, ag treabhadh leo gan aon ghleo a dhéanamh faoin leatrom seo. Gan amhras tá TG4 ag brath ar RTÉ le h-aghaidh nuacht agus cursaí reatha agus is cinnte go bhfuil an máthair chraoltóir ag déanamh cinnte nach mbeidh sciar cothrom den chiste á fháil ag craoltóireacht cúrsaí reatha trí Ghaeilge.

Ní h-amháin go bhfuil coilleadh á dhéanamh ar TG4 ach tá seo á dhéanamh ar RTÉ Raidió na Gaeltachta freisin. De réir scéala i bhFoinse ag an deireadh seachtaine, dearbhaiodh an méid a tuairisciodh an seachtain roimhe go raibh deireadh le cur le dhá chlár cúrsaí reatha – Seó Beo an tSathairn agus Faoi Chaibidil – agus cé ná raibh aon rud le rá sa scéal faoi ciorrú ar uaireannta chraolta Adhmhaidin, dearbhaíodh go mbeadh deireadh leis an mir ‘Cad A Deir Sé Sna Paipéir’.

Imeallú de short é seo ar lucht éisteachta na Gaeilge. Ba mhír é seo a rinne ceangal idir pobal éisteachta na Gaeilge agus na mór scéalta sna meáin chlóite Béarla agus, nuair a bhí Lá/Lá Nua ann, bhíodh don chuid is mó tagairtí ann do scéalta sa nuachtán sin. Ar ndóigh níl Lá Nua ann níos mó – ach lean an mir agus cé gur cheap mé go bhféadfadh slacht níos fearr a bheith air, bhí sé úsáideach agus tairbheach é a bheith ann.

Splanc geal amháin sa dorchadas go mbeidh síneadh le h-uaireannta chraolta chlár Ronáin Mhic Aoidh Bhuí, dhá uair a bheidh ann anois seachas uair amháin. Ciallóidh sin breis craic is eile – ach ciallóidh sé freisin go m’bhféidir go mbeidh deireadh le clár Máirtín Tom Sheainín idir 2-3in nó an clár Foinn is Fógraí idir 4-5in nó an clár An Glóir Anoir (idir 5-6in). Níl an pictiúir soiléir go fóill.

Thugas faoi ndeara gurb é Dónal Ó Braonáin, leas cheannasaí RTÉ Raidió na Gaeltachta, an t-é a bhí ina urlabhraí ag RTÉ RnaG agus an scéal á thuairisciú ag Foinse. Cén fath nárbh í an ceannasaí, Edel Ní Chuirreáin, a thug an droch scéal? Is dócha go bhfuil gá le ceannasaí nó leas cheannasaí ar RTÉ RnaG ach an bhfuil gá leis an mbeirt acu. Mura raibh ann ach ceannasaí, an mbeadh clár nó beirt ná raibh caillte againn?

Thugas faoi ndeara freisin go raibh fógra le Des Bishop ag an gCoimisinéir Teanga á chraoladh ar TG4 le déanaí. An bhfuil sé in am don Choimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, an báta clúiteach a deirtear bheith ina sheilbh a úsáid chun smacht a chur ar RTÉ agus iachailll a chur ar an gCraoltóir Náisiúnta riar a dhéanamh níos fearr ar chúrsaí reatha (agus cúrsaí spoirt) i nGaeilge agus iad ag teacht chun tosaigh (cathain?) le scéim teanga?

Seachas bheith ag gearán, agus tá an ghearán tabhachtach, tá gá freisin le beart eile a dhéanamh. Thugas faoi ndeara ná raibh morán, seachas mé féin, ag blagáil agus ag baint úsáide as Twitter chun trachtaireacht a dhéanamh ar thorthaí na dtoghchán éagsúl. Rinneadh an-iarracht amhlaidh a dhéanamh i mBéarla agus ní gá ach cuairt ar an láthair seo, Count Day Live, agus is sár obair atá déanta anseo.

An mbeadh suim ag Gaeil amuigh ansan iarracht mar seo a dhéanamh nuair a bheidh olltoghchán ann luath nó mall. Má tá, tagaigí i dteagmháil liom agus déanfaimid beart. Táim cinnte go bhféadfaí leithéidí Raidió Fáílte, Raidió Rí Rá agus eile a thabhairt ar bórd agus sár jab a dhéanamh…..

RT

Des, an droch theanga agus RTÉ

Tá moladh tugtha agam do Des Bishop roimhe seo ar an suíomh – agus tá sé tuillte aige chomh fada is a bhaineann sé liom cé go n-aithním go bhfuil daoine ann nach bhfuil a gcroithe tugtha acu go h-iomlán don bPoncánach Gaelach – nó an é sin an Ghael Poncánach? 

Ar aon nós, thugas faoi ndeara é ar an Late Late Show agus é ag tapú na deise chun an DVD is déanaí uaidh, In The Name of The Fada, a dhíol leis an bpobal mór.  Is léir go bhfuil RTÉ ag súil go saothróidh an craoltóir brabhús ón DVD seo den sraith ar craoladh é níos túisce i mbliana.  Tá sé deacair a shamhlú cén luach a bheadh ar a leitheid d’fhograíocht saor in aisce ar an gclár teilifíse is mó lucht féachana sa tír.   Bheithfeá ag caint ar cúpla céad míle euro gan amhras ar bith.  [Is cinnte go mbeadh sé níos luachmhaire ná an agallamh a deineadh ar Gerry Ryan ar a chlár féin, Ryan Confidential, faoin leabhar nua óna pheann, Will The Real Gerry Ryan Please Stand Up?]

Ar aon nós ní miste liom go bhfuair Des an saor phoiblíocht seo – cá bhfios b’fheidir gur fuair sé táille as.  Fair Play do, mar a deir siad i gConamara!

Rud amháin a chuireann as dom, caithfidh mé a admháil, an droch chaint a bhí ag Des – agus ag fir grinn i gcoitinne – agus iad ar chláracha ar nós an Late Late Show.  An é go bhfaigheann siad airgead breise as gach ‘focal’ sa bhreis a bhaineann siad úsáid as?  Roinnt seachtainí ó shin bhí Tommy Tiernan ar an show agus ba dheacair a dhéanamh amach cén teanga a bhí á labhairt aige ach is cinnte go raibh sé lán le na focail brocacha seo.    D’ardaíodh gleó mar gheall air sna meáin chlóite – nach bhfaca mé an focal s**t i gceannlíne ar an Sunday Independent le déanaí – agus rinne Udarás RTÉ gearán i dtaobh an oiread san droch chaint bheith ar an gclár agus tugadh rabhadh in éadan a thuilleadh dá leitheid, go h-áirithe ar chláracha ar nós an Late Late Show fiú go bhfuil siad á chraoladh tar éis am luí na bpáistí.

Ní ar mhaithe leis na bpáistí atáim ag cur na ceiste anseo faoin oiread droch chaint a bhionn ar chláracha ar nós an Late Late Show go h-áirithe nuair a bhionn fir nó mná grinn ann mar aoíanna.  Ní thaithníonn droch chaint liom féin.  Sin an méid. Cinnte gur úsáideas droch fhocail mé féin – ach ní raibh siad nó ní bhíonn siad agus tá súil agam nach mbeidh siad im chaint chomh flúirseach is gur cumóga a bhí ann.

Ritheann sé liom go bhfuil abhar rúin le h-aghaidh comórtas dreas cainte ag Oireachtas na bliana seo chugainn sa mhéid atá á rá agam – Is túisce droch chaint ná Gaeilge ar RTÉ! 

Ar aon nós, bhí sé go deas an Ghaeilge a chloisteáil ar an Late Late Show cinnte, fiú go raibh cúpla ‘focal’ measctha isteach sa dhioschúrsa ná raibh chomh taithneamhach san. 

Glacaim leis go n-aithníonn leitheoirí iGaeilge go mbionn ana chuid leabhair, DVDanna is eile le díol ag aoíanna an Late Late Show – agus a leathbhadóir, Tubridy Tonight – agus ritheann sé liom gur mór an trua nach mbionn deis riamh ag údar Gaelach a leabhar nó a dhluthdhiosca físe a dhíol ar na seóanna seo, nó a gcomhionann ar an raidió.  Ar eigean, mar shampla, go bhfeicfear Dé hAoine seo chugainn, 28 Samhain,  nuair a bheidh an Seó Bréagáin ar siúl ar an Late Late Show, leabhar Ghaeilge ar bith ann.  Agus is cinnte, in ainneoin a laghad is a dhíoltar leabhair Ghaeilge, go bhfuil caighdeán leabhair do pháistí ag feabhsú leis.  Ní gá ach leabhair ar nós buaiteoir Ghradam Reics Carló, An Phleist Mhór ó Mhóinín, a thabhairt faoi ndeara chun seo a aithint. 

Is cinnte go bhfuil leabhair Ghaeilge dá leithéid á dhíol faoina luach ag an dream ar cheart a bheith a chur os comhair an phobail, Foras na Gaeilge et al. 

Ach ní racht é seo i gcoinne Foras na Gaeilge.  Cad is fiú bheith ag caint leo? 

In ainneoin an mhéid atá ráite agam faoin dhroch chaint a bhionn aige agus é ar an ardán, bíodh sé ag an Late Late Show nó eile, tá níos mó déanta ag Des Bishop ar son na teanga ná mar a dhéanfaidh Foras na Gaeilge choiche leis an gcur chuige leibideach leithscéalach leathchosach atá ag an institiúid teanga tras teorainn.   Guím gach rath ar an DVD nua agus ar a leathbhadóir, Tongues, atá ar díol freisin faoi láthair. 

Go luath, beidh mé ag nochtadh plean ar an suíomh seo a thabharfaidh ardán níos fearr do leabhair, DVDanna is eile i nGaeilge, ardán ar a dheinfear leirmheas neamhspleach ar na saothair chun leid a thabhairt do Ghaeil cad iad a mbuanna. Bígí ag léamh…..

Comhghairdeas leat a Ghaeil ghroí!

An tuairisc uaim a fhoilsiodh san Evening Echo maidir le bronnadh ghradam Ghael na Bliana ar Des Bishop

An tuairisc uaim a fhoilsíodh san Evening Echo maidir le bronnadh ghradam Ghael na Bliana ar Des Bishop

Des Bishop, Gael na bliana.   Comhghairdeas leat.  Ní thagaim leis an tuairimíocht atá ag Joe Steve O Neachtain, dá mhéid mo mheas agam ar Joe,  a deir nach ar leas an OIreachtais nó na Gaeilge do leitheid, daoine mór clú, bheith ag baint leo.

Creidim gur teanga í an Ghaeilge atá ar fáil do gach duine agus ní chuireann sé as dom má bhionn daoine ag iarraidh í a fhoghlaim de bharr go bhfuil sé ‘gnéasach’ anois.   

Ní doigh liom gurb é sin atá ar chúl suim Des Bishop. Creidim go bhfuil Des gafa leis an Ghaeilge don fhad treimhse.  Tá paisean aige don teanga agus tuigeann sé í agus an polataíocht a bhaineann lei. 

Ach fiú dá mbeadh sé ann de bharr í bheith ‘gnéasach’ faoi láthair, nach cuma.  

Bhí sé súntasach, chomh maith, go raibh rún ar chlár na n-ábhar don dreas cainte ag an Oireachtas ag tabhairt le fios ‘go raibh an t-aos óg ró líonmhar ag an Oireachtas.   B’fheidir go bhfuil aicme áirithe ag an Oireachtas agus i measc saol na Gaeilge a chreideann go daingean gur cheart gach rud gaelach a bheith ann ar an ‘sean nós’ amháin agus don sean aos amháin. 

B’fheidir gurb é Ré na Gaeilge Gnéasaí cothrom na linne seo de Ré an Tiogair Cheiltigh atá díreach cáite.  Is cinnte go bhfuil an Ghaeilge ag teacht in uachtar arís, in ainneoin iarrachtaí Fhoras na Gaeilge agus an Roinn Oideachais í a chur faoi chois tre nuachtáin a dhúnadh agus tumoideachas Ghaeilge a shéanadh ar naíonáin. 

An ceacht atá le foghlaim ón méid a tharla le linn ré an Tiogair Cheiltigh go gcaithfimíd togáíl go stuam ar an dea mhéin atá ann don teanga i measc an phobail, dea mhéin den chineál a léirigh an Evening Echo.  Conas teacht i dtír ar sin chun todhchaí faoi bhlath san fhad treimhse a dhearbhú don Ghaeilge, sín í ár ndúshlán? 

Aon tuairimí agaibh a chairde!