Cartlanna Clibe: Dáithí Ó Sé

Uasghnéasú na Gaeilge?

teanga

Dá labhródh bean leat íseal, nach n-ísleofá do ghuth
Dá mbeadh an bean réasúnta, nach réasúnófaí thú

Tugann an ghné alt sa Sunday Tribune ábhar machnaimh dom. San alt deirtear go bhfuil an Ghaeilge i mbéal an phobail agus maítear gur de bharr go bhfeictear anois go bhfuil an teanga á shealbhú ag an dream ghairmiúil, go h-áirithe iad san sna meáin Ghaeilge.

Tá ceangal á dhéanamh san alt seo idir uasghnéasú seo na Gaeilge – ní fheadar cad a cheapann sibh faoi mo leagan Ghaeilge de ‘sexing-up’? – agus chomh feiceálach is atá an Ghaeilge anois de bharr go bhfuil pearsaí i TG4/iar TG4-TnaG agus daoine aille eile á úsáid – leithéidí Dáithí Ó Sé, Gráinne Seoighe, Blathnaid Ní Chofaigh agus Aoibhinn Ní Shúilleabháin atá luaite in alt Úna Mullally.

Tá barúil agam go bhfuil caint mar seo cosúil leis an chaint ann cheol thraidisiúnta tar éis chéad léiriú Riverdance – sé sin le rá nár thuig daoine go raibh ceol agus rínce traidisiúnta gnéasúil go bhfaca siad Michael Flatley agus na stumpaí breatha a bhí in éineacht leis ar an dteilifís.

Anois, de bharr go bhfuil leithéidí na réaltaí ghnéasúil thuas luaite ag labhairt na Gaeilge agus cuid acu beo ar an dteanga, tá an teanga gnéasúil arís agus de bharr sin tá ailt mar seo sna meáin. Creidim go bhfuil abhairín den aicíd sin ‘spin’ i gceist anseo agus feicim láimh an chomhlachta chaidreamh phoiblí, Stillwater, ann – agus ní droch rud amach is amach an méid sin. Luaitear duine de phríomhaithe Stillwater san alt – Natasha Fennell – agus tá blas leataobhach is easnamhach san alt fiú má tá sé ag dul sa treo ceart. Agus luaitear go sonrach Gradaim Cumarsáide an Oireachtais san alt agus bhí páirt lárnach ag an gcomhlacht le h-eagar is poibliú na Gradaim agus sílim gur toradh an alt seo ar an obair phoiblíochta a bhí ar bun ag Stillwater faoi na Gradaim seo.

atasha Fennell is a communications adviser with Stillwater, a company that works with Irish language organisations. “What has happened in this sector [Irish media] is that it has been completely professionalised,” Fennell says. “Public sentiment towards the language has changed – the Irish language has managed to turn a corner from being quite nasty to being fashionable. That shift has been made.”

Fennell believes that a dominant presence in Irish media of fluent Irish speakers has played a huge part in changing the way the public perceives the advantages of learning Irish. “They are role models,” she says of the nominees in the Irish Language Media Awards. “Because of them, people have started to see the value of what Irish can bring you. And it’s about confidence. They have instilled confidence in young people to use the language and be proud of it.”

Tá sé tabhachtach, áfach, go mbeadh an ghné ghnéasúil sin ag baint leis an Ghaeilge. Is tosca é sin a chuideoidh le fás phobal labhartha na Gaeilge amach anseo, chomh fada agus go mbeidh réaltaí nua ag teacht chun tosaigh agus ag úsáid na Gaeilge.

Is dócha nár cheart iontas a bheith orainn agus sinn ag léamh ailt cosúil le seo go bhfuil bearnaí ollmhóra ann i dtuiscint agus i léargas an iriseora.

Dá gcuirfí ceist ormsa faoi na ghnéithe is forásaí agus is gnéasúla i saol na Gaeilge, ní bhéinn ag caint ar Dháithí Ó Sé (quelle surprise? Cé go dtuigim go dtaithníonn Dáithí le roinnt nó na mná thuasluaite, cé nach bhfuil amhras orm ach go bhfuil siad ‘gnéasúil’).

Mar atá ráite agam go minic is iad na fiontair agus na daoine is ‘gnéasúla’ i saol na Gaeilge iad san atá ag saothrú le tionscnaimh ar nós ‘nós*‘, Raidió Fáilte, Raidió na Life, Raidió Rí Rá, An Druma Mór/Nuacht 24, Blas an BBC ó thuaidh, lucht an Chonartha agus tionscnaimh ar nós Ceol 09, fiontair ar nós Gaelchultúr (ranganna Ghaeilge) agus Comhluadar/Baile, agus, gan amhras, an pobal Ghaelach ar an líon, ó Shéamus Poncán go Tadhg Mac Dhonnagáin go iGaeilge is eile. I gcásanna áirithe, nílim cinnte an é ‘gnéasúil’ an focal ceart….

An rud a thugaim faoi ndeara faoi na daoine/fiontair atá luaite agam go bhfuil siad ‘gairmiúil’ maith go leor ach nach an t-airgead an rud is tabhachtaí leo – is é an obair an rud is tabhachtaí agus toradh a saothar agus an slí a théann siad i bhfeidhm ar an bpobal, ar phobal na Gaeilge ar dtúis agus, ina dhiaidh sin, ar sciar den phobal mhór, sciar atá ag fás.

Tá cuma ghairmiúil ag an obair – ach is grá agus diograis na gnéithe is tabhachtaí ann, seachas airgead. Tá sé go maith go bhfuil altanna mar seo sa Sunday Tribune agus sna meáin Bhéarla ó am go chéile – an rud is annamh is iontach – agus fiú go bhfuil an chreidiúint ag dul don dream is lú atá sé tuillte acu, i gcead doibh agus gan dímheas orthu a deirim san, is cinnte nach mbeadh altanna mar seo ann ach an obair ceannródach atá ar bun ag faobhar nua na Gaeilge.

Ní fheadar cad a cheapfadh Ó Riordáin faoin chasadh seo ar a línte chlúiteach óna dhán, Saoirse (féach thúas).

Dá labhródh bean ghnéasúil thú,nach gnéasófaí do ghuth

Gach seans nach mbeadh morán measa aige ar a leithéid…….cad a cheapann sibh?

B’fheidir nach bhfaigheadh TG4 an athghlaoch….

An oiread cainte is a bhí déanta roimh ré faoi Chorn Uí Riada bheith á chraoladh beo den chéad uair – nó, ar a laghad, cuid de phríomh chomórtas an Oireachtais bheith á thaispeáint ar an dteilifís – bhíos den tuairim go mbeadh TG4 ar barr a maitheasa don ocáid is mó sa saol Ghaelach.

Is dona liom a thuairisciú go raibh lochtanna suntasacha ar chraoladh beo TG4 ar Chorn Uí Riada.  Agus ní fios cad is cúis leo ach léirigh an slí a rinne an staisiún craoladh ar an gcomórtas easpa tuisceana agus easpa cuirtéise.

Bhíos san oisbidéal le m’athair atá ag teacht chuige féin tar éis droch thinneas agus tús á chur leis an gclár ag 9in Dé Satharn.  Dáithí Ó Sé a bhí á chur i láthair agus déarfaidh mé an méid seo anois, ní raibh locht dá laghad air as a tharla.   Bhain na deacrachtaí leis an órd reatha a tugadh do agus an easpa cumarsáide idir TG4 agus an halla chomórtais.

Bhíos ag amharc ar na pictiúirí ar an dteilifís – ach bhí an fuaim múchta agam le go bhféadfainn éisteacht a thabhairt do na h-iomaitheoirí agus iad go fóíll ag ceol na h-amhráin malla.

An chéad duine a cuireadh i láthair ar an dteilifís, Mícheál  Ó Conghaile, buaiteoir an choirn ón bhliain seo chaite, agus cuireadh é ag ceol amhráin eile.   Seo againn anois é – amhrán sean nós ar an dteilifís ó bhuaiteoir Choirn Uí Riada anuraidh agus amhrán sean nóis ar an raidió agus cé fios ach gurb é an buaiteoir ón mbliain seo a bheadh ann?  Cé do a thabharfainn mo chluas? Amhranaí an raidio a chinn mé.

Bhí beirt nó triúr amhránaí eile acu ar an dteilifís agus iad go léir ag canadh le linn Chorn Uí Riada bheith ar siúl.  Níl aon locht agam orthu as ucht glacadh le cuireadh amhrán a chanadh beo ar TG4 – cé mhéid uair a chloistear amhrán sean nóis ar an staisiún sin taobh amuigh d’fheile bhliantúil an Oireachtais?   Anuas ar sin bhí pacaiste ‘buaicphointí’ ón méid a bhí canta cheana féin sa halla chomórtais.  Arís b’a pacaiste é sin a fhéadfaí craoladh idir an phríomh chomórtas agus an glaoch ar ais gan cur isteach ar thaithneamh dhuine ar bith sa chomórtas féin.

Niorbh é seo an ocáid le h-aghaidh comórtas amhránaíocht sean nóis ar na h-aerthonnta.  Bhí ceart ag TG4 bheith níos mó i dtiúin leis an rud a bhí ag tarlú sa halla chomórtais agus ligint don chomórtas criochnú sarar thosnaigh siad ar na h-amhránaithe sean nóis a chur i láthair.

Bhí sé amhail is go raibh TG4 ag iarraidh lucht féachana/eisteachta a mhealladh ó RTÉ Raidió na Gaeltachta:  Amhail is go raibh an staisiún ag rá: ”Féach, ná bac leis an gcomórtas sin, eist lenár n-amhránaithe sean nóis, nach iad atá bínn agus glórach!”

B’fheidir go raibh siad bínn agus glórach ach ní raibh sé cothrom ar na h-iomaitheoirí nó na h-amhránaithe a bhí ar chlár TG4 iad a chur in iomaíocht lena chéile.

Tá TG4 ann chun taifead físe a dhéanamh den mhór ocáid seo – ach níor cheart go mbeadh srianta ama an staisiúin ag cur isteach ar reachtáil an chomórtais.   Sé sin le rá níor cheart, mar shampla, go mbeadh srian ar na moltóirí an athghlaoch a chur ar níos mó iomaitheoirí má chreideann siad gur shroich siad an chaighdeán don athghlaoch de bharr iad a bheith buartha go sárófaí srian ama staisiún teilifíse.

Tá sé ráite liom, mar shampla, go raibh beirt nó triúr eile a bheadh glaoch ar ais faighte acu ar an Satharn ach amháin go raibh buairt ann go saródh an clár an srian ama a bhí leagtha síos ag TG4.  Bheadh cúis maith gearáin ag na daoine sin ná bhfuair an athghlaoch mar gheall ar seo nó chaill siad seans ar an Chorn a bhuachaint agus gach seans go mbeidh ar chuid acu gabhail tríd an phroisis cáílithe in athuair sara mbeidh siad ar ais ar an bpríomh ardán.

Is léir narbh iad seo na clocha ba mhó ar an bpaidrín ag TG4.  An é go raibh an staisiún fós gangaideach faoin mbealach ar baineadh na cearta craoltóireachta eisiacha uatha tar éis doibh iad a ‘bhaint’ i gceann craoltóíreachta? Más amhlaidh go raibh a srón as alt de bharr an méid a tharla roimhe, bheadh sé nios fearr ag an staisiún fánúint glan ar an imeacht ar fad seachas iarracht a dhéanamh é a chur faoina smacht.

Ní h-é go raibh gach rud a rinne TG4 ar an oíche go h-olc.  Bhí cuma mhaith ar an halla, bhí na ‘seatannaí’ dea chumtha don chuid is mó, bhí an cur i láthair ó Dhaithí lán le spioraid agus bhí roinnt aoíanna speisiúla ann.

An rud amháin a bhí ar iarraidh, dar liom, ná raibh aoinne ann chun labhairt ar na h-amhráin sean nóis a bhí á cheol ag na h-iomaitheoirí chun míniú a thabhairt don lucht féachana a bheadh ag tabhairt Corn Uí Riada faoi ndeara don chéad uair b’fheidir céard a bhí ag tarlú ar chorr ar bith.  Cén fath go bhfuair duine amháin glaoch ar ais seachas duine eile? Cén fath gur roinneadh na duaiseanna faoi mar ar roinneadh iad?  Cé mhíneodh mistéir an sean nóis doibh?

An mholadh a bheadh agamsa do TG4 clár beo beathach a dhéanamh ón Oireachtas gach oíche an bhliain seo chughainn, an Déardaoin, Aoine agus Satharn ach go h-áirithe.  Go mbeadh buaiteoirí an lae ann cinnte ach go mbeadh sé ar siúl tar éis don bpríomh chomórtas bheith criochnaithe. Chiallódh sé seo go raibh an chuid is fearr de gach rud acu agus go mbeadh an lucht éisteachta a bhí ag an Raidio suas go dtí sin ag teacht chuthu.    Má tá Corn Uí Riada le craoladh beo ar TG4 an bhliain seo chughainn, dein é i gcomhairle le RTÉ Raidió na Gaeltachta seachas i gcomórtas leo.

Tá mise ar shon Corn Uí Riada bheith ar an dteilifís, agus ar an Raidió. Ní i gcomórtas le cheile atá siad, i m’aigne.  Ach má bhí comórtas ann, bheadh an Corn ag an Raidió agus ní bheadh athghlaoch á fháil ag TG4.

Ach, mar a léiríonn an físeán thuas agus Bríd Ní Maolchiaráin ag canadh An Sagairtín i gclár speisialta a rinne TG4 ar bhuaiteoirí Chorn Uí Riada anuraidh, níl sarú TG4 le fáil as bheith ag déanamh cláracha brea faisnéise faoin chorn agus comórtais eile an Oireachtais.    Ba cheart a thuilleadh den chineál sin a bheith ann…..