Cartlanna Clibe: Brian Ó Comhainn

Plean Ath-bheochana na Gaeilge? Cén plean?

De réir mar a shleamhnaíonn na laethannta tharainn, de réir mar a dhruideann an Samhradh linn, de réir mar a mhéadaíonn na scamaill ghruaim os ár gcionn, sea is lú seans a ghealfaidh an lá ina bhfógrófar an phlean iomráiteach chun an Ghaeltacht a shabháil agus an Ghaeilge a chur i mbéil 250,000 duine, gach lá, faoi 2028.

An gcreideann éinne, i ndáiríre, go bhfuil an Rialtas, fiú is dá mbeadh An Taoiseach is gaelaí riamh againn, chun am a ghlacadh saor ó bhainistiú – nó mí bhainistiú – an eigeandála eacnamaíochta chun plean Ghaeilge a chur inár láthair agus, níos tabhachtaí fós, a chur i bhfeidhm.

Dúradh uair amháin faoi Thaoiseach eile go mbeadh sé de mhí adh air dá mbeadh anraith ag titim mar bhaisteach ná beadh aige ina ghlaic ach forc. Tá an t-adh dearg leis an dtaoiseach sin, John Bruton, i gcomparáid le Brian Ó Cómhainn.

Gach rud a leagann a rialtas láimh air, i láthair na h-uaire, iompaíonn sé ina chac. Is amhlaidh go gcaithfimíd bheith ar ár n-aire nach dtiteann an lug orainn agus an lag i mbun oibre. Nuair a chuimhním air, ná raibh an t-adh dearg linn nár thit an doras ón heileacaptar úd ar dhuine bocht eigean amuigh ag siúl sa Pháirc Náisiúnta i gCill Airne agus an Aire Martin Cullen ag éitilt thart?

An tseachtain seo chaite, bhí go leor rudaí le déanamh ach de bharr tuairisc pháistiúil ar RTÉ faoi na pictiúir sin, agus an idirghabhail mífhortúnach a lean é ó Fheidhmeannas Phreasa an Rialtais leis an gcraoltóir náisiúnta, bhí an phraiseach ar fuaid na miasa sara raibh na focail ‘ní raibh ann ach magadh’ tagtha ónár mbeil go léir.

Tá rudaí níos práinní ag dóghadh na geiribe againn. Tugaim mar shampla cás Oisbidéal Bheanntraí. Oisbidéal é seo ina bhfuil aonad dian chúraim, aonad timpist is eigeandála, aonad athchothabhála d’othair a bhfaigheann stróc, maraon leis na gnath fearaistí a bhionn in oisbidéal ar bith.

Le linn na seachtaine dúnadh deich leaba d’othair. An tseachtain céanna bhí ceathrar fagtha ar throllaí. Ní raibh na h-altraí ann chun aire a thabhairt doibh sna leapacha – nó bhí siad ligthe chun bealaigh de bharr faillí an Fheidhmeannais Seirbhísí Sláínte – agus anois tá an bhuairt ann go mbeidh a thuilleadh droch thorthaí mar gheall ar na giorruithe seo a bheidh le fógairt i gceann deich lá.

Ceaptar mar shampla nach n-earcófar lia don oisbidéal nuair a eireoidh an lia atá ann amach ar phinsean an Samhradh seo. Fagfaidh sé sin go gcaillfidh an aneisitist a phost agus má chailtear eisean, beidh ar an téatar dúnadh síos agus an aonad dianchúraim.

Cá bhfagfaidh sin muintir iarthar Chorcaí má bhuailtear iad le tinneas tobann? I mbaol báis. Anuraidh nuair a bhuail an stróc m’athair, chriochnaigh sé in Oisbidéal Bheanntraí. Ba mhór an suaimhneas don chlann ar fad go raibh sé gar duínn agus an tinneas seo air. Bhíomar ar chuairt chuige gach lá ar feadh ceithre mhí go dtí gur cailleadh é. Fuair sé galarú san oisbidéal agus fuair sé bás. Níl locht ar an oisbidéal as seo – bhí m’athair lagaithe go mór ag an stróc agus cá bhfios cad as a tháinig an ghalarú. Ní raibh locht againn ar na h-altraí is na dochtúirí a thug aire do m’athair. Ba aingil iad aige. Tuigimíd an ghá atá le h-oisbidéal áitiúil. Is fearr oisbidéal áitiúil atá oscailte ná 20 nó triocha ionad feabhais i bhfad uait.

Ní ceist mí chompórd iad na giorruithe seo atá á fhogairt nó atá á chur i bhfeidhm gan iad a fhógairt lá i ndiaidh lae. Is ceist beatha agus báis iad.

Mar sin de, nuair atáimíd ag smaoineamh go mbeidh plean ann chun an Ghaeltacht a shabháil is an Ghaeilge a chur i mbéal gach mac mathar is iníon athar faoi 2028, táimíd ag cur an dubh ina gheal orainn féin. Tá an seans caillte. Tá ár mbuiochas as an seans caillte seo tuillte go maith ag an Aire Ghnóthaí Tuaithe, Pobail agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, nó is a mhoilleadóíreacht is cúis leis an easpa phlean.

Mar a dúirt mé roimhe, ní fiú bheith ag fánacht ar an bplean. Tá’s againn cad is gá chun an Ghaeilge is an Ghaeltacht a thabhairt slán don chéad ghlúin eile – ní fiú bheith ag feitheamh ar mhaorláthas mhíeifeachtach is bhastúil chun ‘plean’ a bhronnadh orainn, plean gan acmhainní, cheapfainn.

Obair go h-áitiúil ar son na Gaeilge. Sin a choinneoidh beo í. Léirigh do mheas don teanga dod pháistí agus bímís ag guí go leireoidh siad meas di freisin agus go mbeidh siad níos eifeachtaí arís ina gcuid iarrachtaí ar son na teanga ná mar a raibh na glúinte a chuaigh rompu.

Dein dearúd ar phlean an Rialtais áfach. Fiú má fhoilsítear é, ní bheidh acmhainní breise ann do. Sinne acmhainn na Gaeilge agus tá’s againn níos fearr ná duine ar bith eile an bealach chun tosaigh….

Blustar Bhriain

Agus mé ag faire ar na tuairiscí aréir faoi imeachtaí an lae inné i nDáil Éireann, go h-áirithe an blustar a bhí ag teacht ó bhéal an taoisigh, cuireadh i gcuimhne dhom arís an comhairle a chur Machiavelli ar fáil roinnt céadta bliain ó shin: Ná bí ag brath ar phríonnsaí.

Níl cuma an Phrionnsa ar ár dTaoiseach – nó orm féin – ach ní hé sin atá i gceist. Is ionann é agus ‘prionnsa’ chomh fada agus a bhaineann sé le caint Machiavelli nó is é an rud a bhí i gceist aige siúd nár cheart bheith ag brath ar laochra chun sinn a shábháil. In áit sin, ba cheart seilbh a ghlacadh ar do chinniúint féin agus, má thagann prionnsa i gcabhair ort, maith go leor ach ar a laghad tá tú ag beartú ar do shon féin ar aon nós.

Níl a fhios agam an bhfuil a fhios ag Brian cad atá ar bun aige. Deir sé go bhfuil:

“As long as I am running this Government I will run the Government as I see fit…”, he shouted as the babble turned to roars, “…as I believe in, based on my philosophy!

“I will run the country on the basis of how I see it,” he persisted

An Mháirt seo chugainn, deirtear linn, beidh plean á fhoilsiú mar thoradh ar na gcainteanna leis na bpáirtithe shoisialta agus sa phlean sin feicfear an straitéis chun teacht le cheile agus teacht slán ón ngéarchéim seo.

Beidh le feiceáil.

Idir an dhá linn caithfear cur suas le gach mac mathar agus iníon athara ag teacht chun tosaigh le plean chun cúpla milliún a shabháíl. Cuid acu craiceáilte agus cuid acu bheithfeá ag súil leo.

Language . . .

Now that our country is in dire financial straits, the Government has an opportunity to do something positive. A good place to start would be to get rid of the Irish language television station TG4, which is costing the taxpayer a fortune. It seems to me that we are pandering to a noisy, but tiny, minority of people who feel that we owe them a living. The Irish language is dead, so let’s bury it once and for all.

Paddy McCarthy
Glenageary, Co Dublin

Tabhair faoi ndeara go gcreideann údar na litreach seo, a fhoilsíodh san Irish Independent Dé Luain, gur ‘deis’ é an ngéarchéim seo le fáíl reidh le TG4 os rud é go bhfuil sé, dar leis an t-é a scrígh, chomh costasach sin ar an gcáin íocóír.

Is é sin an cineál smaointeoireachta ar cheart bheith ag súil leis sna laethannta amach anseo. Níl sé ciallmhar – ach tá ‘ciall áirithe’ leis. Sé sin le rá tá daoine ag féachaint timpeall agus iad ag déanamh breithiúnais ar rudaí le féachaint an bhfuil aon deis deireadh a chur le rud nach dtaitníonn leo agus cúpla céad míle nó milliún Euro a shabháíl ag an am chéanna.

Creidim féin má tá aon rud le gearradh ba cheart gurb é an maorláthas é. Tá sé ceart go leor go mbeadh maorláthaigh ann le cinntiú nach bhfuil airgead an phobail á chur amú ach níl an oiread sin ag teastáil.

Gan amhras ní mór a chur san áireamh nuair atá stat seirbhísigh á ligint chun siúil nach bhfuil an oiread sin á shábháíl sa deireadh thiar – os rud é go bhfuil cáin á ioc acu ag ráta 41%, ní shábhalfar ach an 59% eile má thuigeann tú mé.

Ar aon nós tá gá le smaoineamh nach bhfuil siocaithe i ré na gcloch chun teacht as an sáinn ina bhfuilimid. Táím in amhras gur prionnsa é Brian Ó Comhainn ar féidir brath air sa phriacal seo. Suas dúinn féin atá sé teacht i gcabhair orainn féin.