Cartlanna Clibe: An tOireachtas

Blagadóir nua ar an mbloc

Bhí Proinsias Mac a’Bhaird i measc na mbuaiteoirí móra ag Gradaim Liteartha an Oireachtais anuraidh – as a chuid filíochta agus a ghearrscéalta is eile.

Anois tá tús curtha aige le dialann idirlín – nó blag, do rogha féin – agus is fiú go mór cuairt a thabhairt ar An tOileánach Tréigthe.

tuairim spéisiúil á nochtadh aige ar theachtaireacht a sheol sé le gairid, go gcuirfí deireadh leis na deontais Ghaeilge ar fad.

Is fiú go mór é a léamh agus é a phlé – agus nílim ag dul don phort seo de bharr na géirchéime eacnamaíochta.

Seo sliocht uaidh:

Fuair mise na puntaí nuair a bhí mé óg, fuair mo bhean chéile na puntaí, ach ní sin an fáth go labhraíonn muid Gaeilge. I ndáiríre, an bhfuil duine ar bith ann a labhraíonn an Ghaeilge ar son airgid? B’fhéidir go bhfuil dul amú ormsa, ach ní fheicim gurb é an €200 sa bhliain ó na puntaí nó an seans ar dheontas fuinneog am inteacht sa todhchaí a ba chionsiocair le tuismitheoirí a bheith ag cur na Gaeilge ar aghaidh chuig an chéad ghlúin eile.
Is dócha, mar sin, go bhfuil sé in am na seanchórais a athrú – níor oibrigh siad ar scor ar bith. Ní hé go bhfuil mé ag iarraidh go gcuirfí deireadh le tacaíocht rialtais don Ghaeilge agus dóibh siúd atá ar a ndícheall ag iarraidh an Ghaeilge a chur chun tosaigh, ach tá géar-ghá le hathruithe sa chur chuige.

Anois, tá sé ráite agat, a Phroinséis. Nár laga Dia d’éirim nó do dhúthracht scríobhnóireacht agus beidh mé ar chuairt chugat go minic!

Bás ró óg Chiaráin Uí Chon Cheanainn

Ciarán Ó Con Cheanainn

Ciarán Ó Con Cheanainn

Is é an cladhaire an bás a thagann
Go ciúin gan caint na teangan
Ar nós an taoide leathan
I gcuantaibh do shaol

Inniu a léigh mé an droch scéal faoi bhás ró óg Chiaráin Uí Chon Cheanainn, amhránaí óg ó Chonamara agus an t-é is óige riamh a bhuaigh Corn Uí Riada.

Níl a fhios agam conas mar a d’imigh sé uainn agus cad é an mire a bhí ar an mbás é a thógaint ón saol seo agus é chomh h-óg. Ach tá sé imithe.

Ní raibh aithne agam air ach bhí sé cloiste go minic agam ar an raidió ag ceol le binneas agus le dílseacht don traidisiún ónar fáisceadh é.

Guth sean nóis don ghlúin nua a bhí ann. Is saibhre sinn a chuala an guth sin – agus is saibhre traidisiún an tsean nóis de bharr éirim agus talainn an fhir óig seo.

Bhí an chur amach aige ar an sean nós gan aon amhras agus bhí sin soiléir óna chuid amhránaíochta. Agus bhí sé soiléir freisin sna nótaí eolgaiseacha is ealaíonta a chur sé ar fáil ar na h-amhráin is na fonnadóirí ar an ndluth dhiosca a sheol Cló Iar Chonnachta agus Ráidió na Gaeltachta ag an Oireachtas le ceiliúradh a dhéanamh ar an gcéad 35 buaiteoir ar Chorn Uí Riada.

Mo léan lom ná raibh Ciarán ina measc mar nár bhuaigh sé an Chorn go dtí Oireachtas Chorcaí anuraidh.

Go raibh sé ag ceol i measc na n-aingeal.

Comhbhrón ó chroí lena mhuintir is a cháirde.

Comóradh an Dhaonláithis Phoblachtaigh

Tá roinnt cainte faoi láthair faoin chomóradh a bheidh ar siúl an tseachtain seo chughainn ar an gcéad chruinniú den Chéad Dáil ar Eanáir 21, 1919. Tá dhá ocáíd ann – ceann amháin ar an gCéadaoin, 21 Eanáir, nuair a bheidh Sinn Féin i mbun a gcomóradh, agus ceann eile ar an Mháirt, nuair is é Coimisiún an Oireachtais a bheidh ag tabhairt aitheantas don ocáid. 

Nócha bliain ó shin, i Seomra an Rotunda i dTeach an Ard Mhéara, a thionól na teachtaí a toghadh thiar, thoir, thuaidh agus theas san olltoghchán  cúpla seachtain roimhe. 

Fuair Sinn Féin sainordú ollmhór san olltoghchán sin chun pairlimint neamhspleach a bhunú.  Agus sin a rinne siad. 

Tá Sinn Féin na linne seo ag déanamh comóradh ar an gcéad chruinniú stairiúil sin sa seomra céanna Dé Chéadaoin seo chugainn. 

Maith iad!  Is cosúil gur eirigh leo an seomra a chur in áirithe roimh ar thit an phingin le Coimisiún an Oireachtais gur ocáid stairiúil é seo, an chéad chruinniú den chéad tionól tofa go daonláthach de reir vóta iomlán an toghlaigh ar oileán na hÉireann.  Ocáid stairiúil ar fiú é a chomóradh an chéad chruinniú de Dáíl Éireann an oiread is gur ocáid stairiúil ar fiú é a chomóradh Eirí Amach 1916. 

Cúpla pointe ar fiú iad a lua: 

Reachtáladh an chéad chruinniú de Dáíl Éireann go h-iomlán i nGaeilge.  Cad é an seans go mbeidh níos mó ná ‘an cúpla focal’ ag ocáidí Shinn Féin nó an chruinniú atá á bheartú ag Coimisiún an Oireachtais i nDáil Éireann féin an tseachtain seo chugainn. 

Aontaím leis an méid a deir Gerry Adams ar a bhlag gur cheart go mbeadh cead cainte ag an gcruinniú Dála seo ag Teachtaí Tofa ó thuaidh den teorainn, an oiread is go raibh cead cainte ag na teachtaí céanna ag an gcruinniú stairiúil. 

On January 20 the southern state is commemorating the 90th Anniversary of the First Dáil at the Mansion House in Dublin. Those of you who study these matters will know that the First Dáil met there on January 21. Sinn Féin booked the Mansion House for that date. Not that that should have been a problem. 

A source close to Sinn Féin tells me the party was prepared to make the venue available to the Oireachtas if the state commemoration was made a national event and if there were co-equal speaking rights for all involved. Ah no, came the reply. So there you are……. At least it was accepted that MPs, MLAs and MEPs from the north should be invited. And that’s a good thing.

Glacaim leis go mbeidh Uachtarán Shinn Féin, Gerry Adams, féin i láthair ar an gCéadaoin nó deirtear i scéal nuachta ar fhoilsíodh inniu go bhfuil sé ag taisteal go Washington le h-aghaidh insealbhú Barack Obama.  Is cinnte go mbeidh sin ina ocáid tabhachtach domhanda – ag an am chéanna, ba cheart don t-é atá i bhfeidhil ar an bpairtí a mhaíonn gurb iad san comharbaí cearta 1919 agus 1916 a bheith ag an ocáíd ar an 21ú Eanáir.  

Creidim go bhfuil gá le pleán aontaithe agus cinnte le go mbeadh Éire Aontaithe ann sa todhchaí.  Ní doigh liom go gcreidim go dtarlóidh sé roimh 2016 – ach b’fheidir gur cheart go mbeimís ag smaoineamh go mbeadh parlaimint uile Éireann ann i 2019.  B’fhiúntach an chomóradh a bheadh ansin. 

Creidim gur ghá tosnú ag obair anois ar aondachtaithe a thabhairt ar bhórd agus go mbeadh an Éire Aontaithe a bhainfí amach ina thír go mbeimís aontaithe ina thaobh.

Cé go bhfuil meas thar cuimse agam ar laochra 1916 agus, freisin, ar laochra 1981, tá sé in am don tír seo, agus táim ag caint ar thír 32 contae, an oiread chomóradh a dhéanamh ar ocáidí daonláthacha stairiúla an oiread is go ndeintear comóradh ar ocáidí stairiúla ag a doirteadh fuil. 

Is cuimhin liom bheith i láthair ag an ocáid i 1994 nuair a deineadh cruinniú an Chéad Dáil 75 bliain roimhe a chomóradh.   Bhí Cór Chúil Aodha ag cánadh ar an ardán ag Teach an Ard Mhéara.  Ocáid stairiúil a bhí ann agus i ndiaidh na h-amhráin bhí togha gach bí agus rogha gach dí le fáil.    Chas mé le teachtaí dála agus iad caoch ólta an oíche sin agus mhothaigh mé náire de short éigean de bharr gur iompaíodh ocáid cheiliúrtha agus chomórtha ina ocáid ocáid drabhlais. 

Ní gá dul thar fóir ach tá gá cinnte le ceiliúradh solúnta.   B’fheidir go gcuirfeadh a leitheid sin de cheiliúradh i gcuimhne dár gceannairí pholatúla go bhfuil siad ag suí i suiocháin ar ceannaíodh go daor ag íbirtí ár sinsir. 

An Seanadóir ag cur beocht in Beo!

agallamh fada – an fhada ach lán le f***** stuif spéisiúil – ar Beo na míosa seo leis an Seanadóir Eoghan Harris.  Liosta le h-áireamh iad na daoine ar thit an Seanadóir amach leo….Proinsias Mac Aonghusa, Máire Nic Roibín…..  

Deineann an Seanadóir tagairt don chaint a rinne sé ag ocáid oscailte an Oireachtais nuair a chuir sé gluaiseacht na Gaeilge i gcomparáid le paisinéirí ar an Titanic agus gan a fhios acu go raibh an long pollta faoin uisce líne!

Bhíos ag an chaint sin, oíche oscailte an Oireachtais, agus bhí sé ana thaithneamhach.  Ní fheadar, afach, ar thaitin sé le maithe is mór uaisle ghluaiseacht na Gaeilge a bhí i láthair i Halla na Cathrach an oíche úd!

Mar sin féin, tá sé fíor inniu go fóill agus an chaint seo ar fad faoin phlean 20 bliain atá le foilsiú uair eigean go luath faoi athbheochan na Gaeilge agus na Gaeltachta.  An mbeidh an Titanic go fóill ar snámh nuair a thagann an plean sin chun tarrthála a dhéanamh uirthí!

Thuas tá deis eile le sliocht ón oráid téigeartha sin a chloisteáil….

Comhghairdeas leat a Ghaeil ghroí!

An tuairisc uaim a fhoilsiodh san Evening Echo maidir le bronnadh ghradam Ghael na Bliana ar Des Bishop

An tuairisc uaim a fhoilsíodh san Evening Echo maidir le bronnadh ghradam Ghael na Bliana ar Des Bishop

Des Bishop, Gael na bliana.   Comhghairdeas leat.  Ní thagaim leis an tuairimíocht atá ag Joe Steve O Neachtain, dá mhéid mo mheas agam ar Joe,  a deir nach ar leas an OIreachtais nó na Gaeilge do leitheid, daoine mór clú, bheith ag baint leo.

Creidim gur teanga í an Ghaeilge atá ar fáil do gach duine agus ní chuireann sé as dom má bhionn daoine ag iarraidh í a fhoghlaim de bharr go bhfuil sé ‘gnéasach’ anois.   

Ní doigh liom gurb é sin atá ar chúl suim Des Bishop. Creidim go bhfuil Des gafa leis an Ghaeilge don fhad treimhse.  Tá paisean aige don teanga agus tuigeann sé í agus an polataíocht a bhaineann lei. 

Ach fiú dá mbeadh sé ann de bharr í bheith ‘gnéasach’ faoi láthair, nach cuma.  

Bhí sé súntasach, chomh maith, go raibh rún ar chlár na n-ábhar don dreas cainte ag an Oireachtas ag tabhairt le fios ‘go raibh an t-aos óg ró líonmhar ag an Oireachtas.   B’fheidir go bhfuil aicme áirithe ag an Oireachtas agus i measc saol na Gaeilge a chreideann go daingean gur cheart gach rud gaelach a bheith ann ar an ‘sean nós’ amháin agus don sean aos amháin. 

B’fheidir gurb é Ré na Gaeilge Gnéasaí cothrom na linne seo de Ré an Tiogair Cheiltigh atá díreach cáite.  Is cinnte go bhfuil an Ghaeilge ag teacht in uachtar arís, in ainneoin iarrachtaí Fhoras na Gaeilge agus an Roinn Oideachais í a chur faoi chois tre nuachtáin a dhúnadh agus tumoideachas Ghaeilge a shéanadh ar naíonáin. 

An ceacht atá le foghlaim ón méid a tharla le linn ré an Tiogair Cheiltigh go gcaithfimíd togáíl go stuam ar an dea mhéin atá ann don teanga i measc an phobail, dea mhéin den chineál a léirigh an Evening Echo.  Conas teacht i dtír ar sin chun todhchaí faoi bhlath san fhad treimhse a dhearbhú don Ghaeilge, sín í ár ndúshlán? 

Aon tuairimí agaibh a chairde!

Éacht an “Echo”

Am lón inniu {Dé Máirt] beidh an Evening Echo le fáil ar shráideanna chathair Chorcaí.  Paipéar laethúil nuachta é an Evening Echo a dhailtear ar fuaid na cathrach.  Díoltar thart ar 32,000 cóip agus meastar go mbionn thart ar 150,000 léitheoir ag an nuachtán. 

In eagrán an lae inniu, beidh forlíonadh lán dáite ocht leathnach dhá theangach ann ag ceiliúradh theacht an Oireachtais, príomh fhéile na Gaeilge, go Corcaigh.  Tá a fhios agam seo mar go raibh mé féin im eagarthóir ar an bhforlíonadh. 

Ach ná bac liomsa.   Táim ag lua an scéil seo de bharr go dteastaíonn uaim áird a dhíriú ar an méid seo – ní bhfuair an Evening Echo pingin rua as seo ó fhoinse stáit ar bith.  Is fiú b’fheidir €20,000 an deontas seo ón nuachtán don Oireachtas nó chosnódh sé an méid sin ar a laghad dá mbeadh ocht leathnach le ceannach ag an Oireachtas ón Echo. 

Ní h-amháin sin ach beidh mé ag cur tuairiscí dhá theangacha ar fáil ón OIreachtas gach lá le linn na féile an tseachtain seo chughainn agus beidh siad á fhoilsiú ag an Evening Echo.    Is ar éigean go mbeidh aon nuachtán eile sa tír ag tabhairt an spás céanna don Oireachtas, príomh fhéile na Gaeilge.

Is cinnte go bhfuil ard mholadh tuillte ag an Echo, a bhionn ag foilsiú leathnach i nGaeilge gach seachtain ag tuairisciú ar chúrsaí Múscraí.  Ní fhaigheann an nuachtán deontas dá laghad.   Cuireann siad an spás ar fáil mar tá siad ag iarraidh seirbhís a thabhairt dá leitheoirí agus, mar gheall ar sin, creideann siad go mbeidh leitheoirí dílis don nuachtán.  Is cinnte nár thit díolachán an nuachtán de bharr an Ghaeilge bheith ann. 

Sin dúshlán díbh anois, a cháirde.  An bhfuil nuachtán áitiúil sa cheantar ina bhfuil tusa id chónaí ann?  An bhfuil aon Ghaeilge ann?  Mura bhfuil, cén fath nach n-iarann tú é.  Má luann tú leo go bhfuil an Evening Echo á dhéanamh seo, agus sasta é a dhéanamh ar bhonn gnó, ar an dtuiscint go bhfuil leitheoirí á mhealladh acu, ní féidir leo an argóínt sin a shéanadh.   

Nílim á moladh seo in áit nuachtán laethúil nó seirbhís nuachta idirlíne – ach is cinnte go mbeadh sé ina chabhair mór i ngach aon áit ina bhfuil pobal Ghaeilge ar fud na tíre go mbeadh an nuachtán áitiúil ag cur seirbhíse dá leitheid ar fáíl.   Tá nuachtáin sa Ghaillimh, an Galway Advertiser, a chuireann a leitheid sin de sheirbhís ar fáil freisin agus is dócha go bhfuil nuachtáin eile ann.    

Ní miste a lua nach aon comhtharlúint go bhfuil an seirbhís seo á chur ar fáil i gCorcaigh, bunait Ghael Taca. Bhí baint ag Pádraig O Cuanacháin leis an mbeart seo agus is cinnte go bhfuil baint nach beag ag muintir Mhúscraí, leitheidí Pheadair Uí Riada,  leis an dtionscnamh seo freisin.