Cartlanna Clibe: An tAire Ghnóthaí Pobail

Ó Cuív ag scaipeadh mí-eolais?

De réir eolais atá faighte agam agus atá go h-iomlán iontaofa, is cosúil go bhfuil an tAire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta ag scaipeadh mhí-eolais. B’fhéidir nach bhfuil sé á dhéanamh san d’aon ghnó – ach is mí eolas atá ann ar aon nós.

Seo a deirtear liom: go bhfuil an Fhoras ar an eolas le mí anuas nach raibh Moinéar Teorannta sásta glacadh leis an gconradh ar €355,000 nó, fiú, ar €400,000 in aghaidh na bliana. Glacaim leis go bhfuil sé amhlaidh de bharr go bhfuil na cúinsí faoina raibh an nuachtán beo nuair a luadh an figiúir €400,000 athruithe go suntasach – gan aon dul chun cinn ar cheist na bhfógraí, mar shampla agus laghdú dá réir ar theacht isteach an nuachtáin agus go bhfuil ualach trom á lorg ag an bhForas sa bhreis ar an méid atá Foinse sásta solathar ar an €355,000 (leathnaigh breise, suíomh idirlín neartaithe is uile).

Deirtear liom freisin gur chuir Foras na Gaeilge an conradh nua chuig Moinéar Teo ar an 4ú Meitheamh agus gur chuir Pádraig Ó Céidigh freagra i scribhinn an lá céanna ag cur in iúl nach mbeadh sé ag glacadh leis an gconradh nua.

Ar an raidió ar maidin, dúirt an Aire gur inné (Dé Chéadaoin) an chéad uair a cuireadh diultú Moinéar Teo in iul don Fhoras go foirmeálta. Níl sé sin cruinn. Is mí-eolas é agus níl a fhios agam cad as a bhfuair Ó Cuív an t-eolas ach ba cheart do filleadh ar an bhfoinse arís agus é a cheistiú go dian faoi sin. Dá mba amhlaidh go raibh foras stáít ag cur Aire na mathair roinne ar mhí eolas faoi cheist chonspóideach – nó faoi cheist ar bith – bheadh iarmhairtí tromchúiseacha ansan d’fhoinse an mhí-eolais, bheinn ag súil.

Is léir go bhfuil mearbhall nó mí eolas ar an Aire freisin i dtaobh treimhse chonartha Foinse. Tháinig deireadh le conradh Foinse ag deireadh mhí Lúnasa anuraidh. Ó shin i leith tá siad ag feidhmiú ar shíneacha chonartha, ceann amháin go deireadh Nollaig, ceann eile go deireadh mí Márta agus roinnt shíneachaí níos giorra ó seo go dtí 15ú Meitheamh, sé sin Dé Luain, nuair a thiocfaidh deireadh leis an gceann is déanaí.

An slí a oibríonn sé sin, go mbionn ar an t-é atá ag súil le conradh nua feidhmiú de réir téarmaí an sean chonartha agus glacadh leis an iocaíocht a bhí ceadaithe de réir an sean chonartha fhaid is atá an conradh nua á ullmhú.

An deacracht le sin, go mbeadh an t-é atá ag feitheamh ar chonradh nua thíos leis an gcaillteanas fhaid is atá siad ag feitheamh. Maith go leor más orthu an locht as an mhoill. Ach cé ar atá an locht sa chás seo? D’fhógair Foras na Gaeilge an chomórtas oscailte i mí Bealtaine agus a fhios acu, ní foláir, go mbeadh deireadh leis an gconradh reatha ag deireadh mí Lúnasa. Nior fhag an Fhoras a dhothain ama chun conradh nua a chur in áit roimh don sean cheann imeacht in éag. Agus rinne an Fhoras talamh tirim den diogras agus den dílseacht ó Foinse go bhfanfadh an nuachtán ag foilsiú fiú is go raibh an nuachtán, ag an am sin, ag cailliúint airgid de bharr an ngearradh siar ar fhógraí stáit. Ní h-é ná raibh a dhothain ama idir 2004, nuair a thosnaigh an chonradh ceithre bliana seo, agus 2008, nuair a chriochnaigh sé le bheith ag ullmhú. Cad a bhí ar bun ag an bhForas sa tréimhse sin?

Cé gur chreideas gur €320,000 a bhí á fháil ag Foinse, is €298,000 in aghaidh na bliana a fuair siad don bhliain reatha. Is soileiriú an méid sin ar an lúb ar lár a d’aithin mé i dtrachtaireaht eile. Mo bhotún féin a bhí ann – mo leithscéal as sibh a chur ar mhí eolas.

Ag an bpointe seo, níl sé soiléir cé acu an mbeidh nó nach mbeidh eagrán Foinse ann i ndiaidh eagrán an Domhnaigh bhig seo. Tá súil agam go mbeidh. Misneach a cháirde! Nuair atá ár gcuid namhaid ag brath ar bhréaga agus ar mhí eolas, is léir go bhfuilimíd ar an dtaobh ceart!

Deis dheireannach an Aire

Mír faoi Foinse ar Adhmhaidin, Dé Chéadaoin

Is féidir teacht ar an t-agallamh a cuireadh ormsa ar An Samhradh Thoir trathnóna Dé Chéadaoin ar an láthair seo – níl sé ar fáil i bhfoirm podchraolta, is oth liom a rá.

Nuair a fhoilseofar an phodchraoladh d’agallamh an Aire ar maidin inniu ar Adhmhaidin, beidh sé anseo. Faoid dheireadhAire Uí Chuív ar Adhmhaidin faoi chás Foinse

Agus mé ag éisteacht le hAdhmhaidin inniu, thug mé cluas don mhéid a bhí le rá ag an Aire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamonn Ó Cuív, i dtaobh an aighneas/plé/cibé idir Foinse/Moinéar Teoranta agus Foras na Gaeilge maidir leis an gconradh chun an nuachtán sheachtainiúil a fhoilsiú as seo go 2013.

Bhí sé amhail is go raibh mé ar ais i bhFeabhra 2008 nuair a bhí na deacrachtaí ag Lá Nua. Céard a deir siad faoin stair – go dtarlaíonn sé an chéad uair mar thragóid is an dara uair mar sheafóid – nach ea?

Ar aon nós, bhí sé amhail is go raibh an Aire fós siocaithe sa sean ré sin, é fós ag seasamh go daingean leis an bhForas agus a insint ar an scéal. Nó bhí sé ag cur an chuma sin air féin, ar aon nós.

Dar leis an Aire gur pointe tabhachtach é ná raibh sé curtha in iúl go foirmeálta ag Moinéar Teoranta go raibh an comhlacht chun glacadh leis an gconradh a bhí ar thairiscint ag an bhForas agus gur trua leis, dá réir, go raibh sé roghnaithe ag Moinéar Teoranta an scéal a chur os comhair an phobail sara phléig siad leis an bhForas é.

Fair plé do agallóir an Raidió a thug le fios ná raibh sa chruinniú inné ach cruinniú i sraith cruinnithe a mhair roinnt seachtainí nó, go deimhin, míonnaí agus go raibh a fhios go maith ag an bhForas cad é an seasamh a bhí agus atá ag Moinéar Teoranta ar an gconradh nár shíl siad bheith leor dhothanach.

D’fhéadfaí a rá freisin go raibh sé ráite roimhe seo ag Ferdia Mac an Fhailigh agus é faoi agallamh ar Adhmhaidin tar éis gur fhogair an Fhoras go mbeadh conradh arbh fhiú suas go dtí €400,000 é ar fáil don iarrthóir a bhuaigh an chomórtas don nuachtán seachtainiúil (móide an seirbhís idirlín). Tá an €355,000 in aghaidh na bliana atá á thairiscint ag an bhForas píosa maith níos lú ná sin – €180,000 thar ceithre bliana.

Moladh amháin atá agam a fhéadfadh an chás a réiteach – dá bhféadfaí an bearna sin idir €355,000 agus €400,000 a threasnú agus réamh íocaíocht de €180,000 breise a thabhairt anois do Foinse, chiallódh sé ná raibh an bun thairiscint á sharú (cé go raibh sé á lúbadh go géar) agus chuirfeadh sé gaoth i seolta Foinse agus bheadh sé faoin nuachtán ansan teacht slán trí na blianta atá romhainn.

Ní thagaim le Pádraig Ó Céidigh nuair a mhaíonn sé go bhfuil suíomh idirlín Foinse níos fearr ná aon suíomh atá ag na meáin Bhéarla – tá píosa fada le dul aige go fóill go mbeidh sé fiú chomh maith agus a bhí suíomh Lá Nua. Ní oibríonn nuachtán seachtainiúil ró mhaith ar shuíomh idirlín – má bhionn an scéal céanna an cúigiú lá i ndiaidh foilseacháin agus a bhí ar lá an fhoilseacháin, is droch theist é sin ar an suíomh. Ach tá an suíomh níos fearr ná mar a bhíodh sé agus tá sé ag dul sa treo ceart – céimeanna fiúntacha chun tosaigh iad na podchraoltaí, an scrúdú béil, an leagan PDF (2/3 a la Lá Nua).

Measaim gurb é an bun rud a chaithfidh an Fhoras agus an Aire a thuiscint, nach bhfuil grúpaí amuigh ansin ag iarraidh an cailís nimhe seo, nuachtán Ghaeilge seachtainiúil a fhoilsiú trath go bhfuil nuachtáin i dtrioblóid.

Ní doigh liom go dtuigeann an Aire an teachtaireacht atá sé ag cur in iúl do dhiograiseoirí ar nós foireann Foinse agus úinéir an nuachtáin. Tá sé ag cur pionós orthu as ucht bheith ag plé leis an nGaeilge. Níl aon tuiscint á léiriú aige ar an gcaillteanas leanúnach atá á fhulaingt ag Ó Céidigh óna phóca féin de bharr seo – €5,000 nó €6,000 sa tseachtain as a phoca féin, an mbeadh an Aire sásta é a thabhairt?

Ní thuigeann sé ach an oiread an dua agus an diograis atá á léiriú ag foireann an nuachtáin agus tá comhbhá ar leith agam don eagarthóir, Seán Tadhg Ó Gairbhí. Cé go mbím ag aighneas leis ó am go h-am ar chúrsaí éagsúla a bhaineann leis an gcéird seo, is iriseoir den scoth é agus is eagathóir cumasach é atá ar a dhícheall ag iarraidh nuachtán a choimead os cionn uisce trath go bhfuil na farraigí ina bhfuil sé ar snamh suaite go maith.

Ní bhionn a leithéid sa ghnó seo ar son an airgid. Ghlac sé agus foireann uilig Foinse le h-ísliú pá i mbliana roimhe seo.

Agus cé is cúis le seo? Cé eile ach an Aire atá, de réir a chaint ar maidin, fós gan dul chun cinn a dhéanamh ar cheist na bhfógraí Ghaeilge. Dar leis an méid a bhí le rá aige ar maidin, caithfear ceist na bhfógraí Rialtais ar fad a réiteach sara reiteofaí an cheist seo. Maith go leor a Aire! Ach cén fath go bhfuil moill ar seo? Cad é atá ar siúl chun an cheist a réiteach? Cén uair a bheidh an gcruinniú seo den choiste Oireachtais a luaigh tú roimhe seo? Tá bliain caite ó chuir tú i bhfeidhm na míreanna eile den reachtaíocht – tá sé in am do lámha a bhaint amach ó faoi do thóin.

Is cinnte go bhfuil ceist anois i measc phobal na Gaeilge faoi inmharthanacht an Aire seo – agus tá go leor cainte sna meáin go mbeidh sé á bhogadh i dtreo na gcúlbhínsí gan ró mhoill. Cuireann sé fearg ar dhaoine bheith ag éisteacht leis, tá sé ró ghafa le rialacha agus le h-easpa gnímh.

Tá seans aige a léiriú anois go bhfuil samhlaíocht aige agus gur fear gnímh é – ba cheart do an deis sin a thapú agus teacht i gcabhair ar Foinse nó ní bheidh pobal na Gaeilge buioch do.

Cad a dhéanfaimís feasta gan POBAL?

Cé go gcuirim a mhalairt in iúl ó am go chéile, tuigim go bhfuil gá agus riachtanas le reachtaíocht chun an Ghaeilge a chosaint. Is amhlaidh nach gcreidim go bhfuil an chosaint chuí á thabhairt ag Acht na dTeangacha Oifigiúla don teanga. Is cairt mhaorláthach atá ann seachas cáirt cosaint teanga.

Ag an am chéanna, caithfear dul i ngleic leis an maorláthas céanna agus an teanga a bhaineann siad úsáid as a úsáid chun cosaint cheart a fháil don Ghaeilge.

Sin é go díreach an obair barr riachtanach ar bun ag POBAL ó thuaidh. Bionn POBAL de shior ag stocaireacht, ag beartú, ag gníomhú agus ag plé le na h-udaráis ar mhaithe leis an Ghaeilge agus pobal a labhartha. Ní doigh liom go bhfuilim ag tabhairt masla d’aon ghrúpa teanga eile san oileán má dheirim nach bhfuil a sarú le fáil. Is é seo an obair leadránach, dúinne nach bhfuil ag gabhail do pé scéal é, fadalach, tuirsiúil, gan buiochas, atá á dhéanamh ag POBAL. Obair riachtanach atá i gceist agus obair nach bhfuil á dhéanamh ag aon pháirtí pholatúil agus atá ina acmhainn ag gach páirtí polatúil…..

Agus léirigh siad an barr feabhais atá ar a gcuid oibre nuair d’áitigh siad ar na Náisiúin Aontaithe tacú le seasamh POBAL go bhfuil Rialtas na Breataine ag cliseadh ar a ndualgaisí i leith na Gaeilge. Sin rud nár dhein Coiste Cearta Shoisialta, Eacnamaíochta agus Cultúrtha riamh roimhe, ráiteas a éisiúint ar cheist teanga mar seo.

An tseachtain seo chaite a d’éisigh na Náisiúin Aontaithe an daorbhreith seo ar mhí-iompar Rialtas na Breataine i leith na Gaeilge. Cé gur feidir go dtugtar neamairt ar an iompar seo, b’fhearr liomsa mí-iompar a thabhairt air. Aithníonn Rialtas na Breataine go bhfuil gá cosaint a thabhairt do Ghaeilge na hAlba in Alba agus don Bhreatnais sa Bhreatain Bheag – ach ar chúis éigean ní féidir leo na dualgaisí atá orthu maidir leis an Ghaeilge a aithint i dtuaisceart na hÉireann.

Bhí sé suntasach go raibh sé luaite sa ráiteas a d’éisigh na Náisiúin Aontaithe go raibh gá le cosaint reachtúil ar nós na reachtaíochta sna tíortha eile – ach anuas ar sin go raibh gá le cead an Ghaeilge a úsáid sna cúirteanna agus, freisin, go raibh sé riachtanach go mbeadh an Ghaeilge á chraoladh sna meáin chraolta.

Dar liomsa ní fiú morán reachtaíocht ar son na Gaeilge mura bhfuil cosaint á thabhairt don Ghaeilge sna meáin, sna meáin chraolta ach go h-áirithe. Tá sin soiléir ó dheas nó, mar atá léirithe agam ar an mblag seo anseo, tá sceannairt á dhéanamh ag RTÉ ar chláracha chúrsaí reatha i nGaeilge ar sceideal RnaG agus iad ag iarraidh ciorruithe a dhéanamh. Go deimhin is dócha go bhfuil cosaint ag an nGaeilge sa reachtaíocht faoinar bunaíodh RTÉ ach is beag ceann seachas béal craiféacht a thugann an Chraoltóir Náisiúnta do sin.

Tá reachtaíocht, bunaithe ar phroiseas chomhairliúcháin fadalach agus cuimsitheach, cumtha ag POBAL chun cosaint a thabhairt don Ghaeilge ó thuaidh. Reachtaíocht ceart bhunaithe atá ann – seachas scéim bhunaithe. Níl aon suim ag Feidhmeannas an Tuaiscirt rud ar bith a dhéanamh faoi – agus bí cinnte de seo, má chuireann siad reachtaíócht ar na leabhair lá i bhfad nios faide anonn, beidh an reachtaíocht sin bunaithe ar chur chuige gan chnamhdroma na reachtaíochta ó dheas sna 26 contae seachas ar reachtaíocht POBAL. Sin an chomhairle atá tugtha go minic ag an Aire Ó Cuív d’údaráis an Tuaiscirt nó tá sé ráite aige sa Dáil go gcungaíonn an reachtaíocht, Acht na dTeangacha OIfigiúla, na dualgais atá ar an stat ar aon nós, de réir na Bunreachta, maidir leis an nGaeilge.

Ní ró bhuioch atá na h-údaráis ar cheachtar taobh den teorainn as ucht an bharra maidir le cearta teanga a ardú. Agus sin an fath go mbionn an scatheagras i gcónaí faoi bhagairt ó mhaoinitheoirí ar nós Foras na Gaeilge, is dócha…

Seó an Údaráis ar an mbóthar – Ó hAoláin

Tá sraith chruinnithe phoiblí á reachtáil ag Údarás na Gaeltachta mar chuid d’iarracht an phobal sa Ghaeltacht a chur ar an eolas faoin éifeacht a bheidh ag na ciorruithe atá déanta ar an eagras ar fheidhmiú an eagrais, na dúshláín atá roimh an eagrais agus romhainn go léir agus an cur chuige ar ghá chun aghaidh a thabhairt ar an dtodhchaí.

Aréir bhí an chruinniú i Múscraí agus bhí an seomra mór in Ostán Ghobnatan i láthair chun cluas a thabhairt do Phríomh Fheidhmeannach an Údaráis, Pádraig Ó hAoláin, agus é ag caint go díreach, ar bhealach nár chuala mé aon fheidhmeannach shinsearach ó eagras stait ar bith eile, leis an bpobal faoi na dúshláin atá romhainn agus an cur chuige ar ghá. Tá buairt ar leith freisin i Múscraí de bharr an phlean atá ag an Aire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív, chun Meitheal Forbartha na Gaeltachta agus Údarás na Gaeltachta a chomhnascadh. Tá aonad den Mheitheal, Meitheal Mhúscraí, ag feidhmiú sa cheantar agus ag cur réimse leathan sheirbhísí ar fáil, go h-áírithe don dhream aosta agus daoine eile a bhí ar an imeall le linn ré an Tiogair Cheiltigh. Bhí siad ann aréir agus iad ag cur in iul nár cheart baint den Mheitheal.

Ar aon nós, is é an ceannlíne thuas an bun rud a theastaigh ón Údarás go mbéarfaimís linn agus sinn ag fagáíl na h-ocáide aréir…





Foinse – Pravda Uí Chuív?

Táim i gConamara, ag céad comaoine mo neach, agus níl locht air mar ocáid teaghlaigh. Is mór an áthrú é ón ocáid teaghlaigh dhgeireannach a thug sinn le chéile, sochraid m’athair, tuairim is leath bhliain ó shin anois.
Táim ag scriobh an meid seo ar iPhone ague níl sé éasca.
Ag léamh Foinse dom tar eis aifrinn, aithnim an bhearna ata fagtha le dúnadh La Nua. Is léir dom ó thuairisciú ‘phríomh nuachtán naisiúnta na Gaeilge’ – nó an neamh thuairisciu – go bhfuil pé cnamh droma a bhí ag an nuachtán caillte.
Tri shampla:
1. Le linn na seachtaine, sheol an Choimisinéir Teanga a thuairisc bhliantúil. Tá tuairiscí is eagarfhocal ar an dtuarascáil i bhFoinse ach ar eigean gur luadh failli Roinn Ui Chuiv i leith na reachtaiochta agus go h-airithe, níor luadh an faillí atá déanta ag an Roinn a reachtaigh Acht na dTeangacha Oifigiúla agus a chum agus a cheap cur chuige na scéimeanna i leith a scéim teangan féin.
2. Go fóill níl tagairt ar bith sa nuachtán seo ar an bplean atá ag an Aire Uí Chuív aonad aistriúcháin a bhunú agus an costas a bheadh air. Is scéal mór é seo i saol na Gaeilge – ach ní aithníonn an ‘phriomh nuachtán’ gur amhlaidh atá.
3. An mó pictiúr d’Éamon agus An Taoiseach ar gá a fhoilsiú in aon eagrán?

Ní h-amháin go bhfuil an argóint ann – agus ann go láidir – go bhfuil an nuachtán claonta go mí nadúrtha i dtreo amháin ó thaobh na polataíochta de ach is léir freisin go bhfuil Foinse ar chúl na h-imeartha maidir le scéalta móra na Gaeilge. An tseachtain seo chaite bhí fógra sa nuachtán faoin Stiurthóir Aistriúcháin agus ní raibh an scéal ann. An tseachtain seo bhí an scéal mór ag Nuacht 24 faoi phlean an Aire ‘Údarás na Gaeilge’ a dhéanamh de Údarás na Gaeltachta agus agallamh leis an Aire faoin phlean seo. Ach ní raibh rian den scéal i Foinse.
Tuigim go maith go bhfuil todhchaí an nuachtáin idir dhá cheann na meá faoi láthair agus an Fhoras – Dia idir sinn agus an t-olc – ag plé téarmaí an chonartha úir leis an fhoilsitheoir, Pádraig Ó Céidigh.
Ach ni leithscéal é sin an súil a bhaint den liathróid. Is é priomh ghnó an nuachtáin iriseoireacht a dhéanamh, seachas bolscaireacht ar son pháirtí nó fiú aire ar leith. Is mó an chosúlacht idir Foinse agus ‘Pravda’ Uí Chuív anois ná riamh.

Coláiste Íosagáin, an tAonad Aistriúcháin, Toirt Criticiúil agus Athrú Poirt

iosagain
Bí ag caint ar athrú phoirt, fán go gcloisfidh sibh seo!

Tar éis dom bheith ag moladh an tseachtain seo chaite nach gcuirfí ‘airgead amú’ ar an aonad aistriúcháin atá beartaithe ag an Aire Ó Cuív chun tabhairt faoi 6,000 leathnach d’ionstraim reachtúla a aistriú go Gaeilge, tá moladh nua agam anois.

Is é sin go lonnófaí an tAonad nua i Múscrai, i gColáiste Iosagáin le bheith beacht, suíomh atá i seilbh an phobail (Údarás na Gaeltachta) cheana féin. Dá lonnófaí ann é, in éineacht leis an Ionad Náisiúnta Gaeloideachais atá geallta ag leathbhadóir Uí Chuív timpeall bhórd an Rialtais, bheadh athfhorbairt Choláiste Íosagáin i ngiorracht don toirt chriticiúil atá ag teastáil chun an athfhorbairt sin a bhrú chun tosaigh go tapaidh.

Le cois sin bheadh tionchar suntasach ag lonnú an Aonad Aistriúcháin i Múscraí ar úsáid na Gaeilge sa cheantar – tá gá le h-institiúid náisiúnta Ghaeilge/Ghaeltachta bheith lonnaithe sa cheantar.

Deirtear sa bhfógra go mbeidh an tAonad seo lonnaithe i gceann de phríomh oifigí na Roinne – agus tá na príomh oifigi sin sna Forbacha, i mBaile Átha Cliath agus i gCnoc Mhuire. Tá fo-oifigí suite i dTrá Lí agus ó thuaidh freisin.

Dá dtiocfadh an dhá aire, Batt O’Keeffe agus Éamon Ó Cuív, le chéile agus socrú a dhéanamh, léireodh sé go raibh an airí ag obair as láimh a cheile ar mhaithe leis an tír ar fad. An iomarca an méid sin le bheith ag súil leis?

De réir mo mholadh bheadh tairbhe éigean agus fiúntas ag baint le moladh an Aire…..creidim. Ach nach é sin a dhéarfainn ar aon nós!

In am ‘stop’ a rá leis an Aire….

Mar aguisín ar an méid a raibh le tuairisciú anseo inné faoin phlean mire is déanaí ón Aire Uí Chuív, bhí scéal faoi seo ag Nuacht TG4 agus thug siad an súntas cheart do – b’é an priomh scéal.

Duradh gur mar thoradh ar chás cúirte a tháinig an phlean seo, cás cúirte inar rialaíodh sa Chúirt Uachtarach go raibh sé ag sarú an dlí gan na h-ionstraimí reachtúla a bheith ar fáil i nGaeilge.

Is cosúil go bhfuil suas le 6,000 leathnach le h-aistriú ó Bhéarla go Gaeilge agus gurb é seo an phríomh chúram ag an Aonad nua seo i Roinn Uí Chuív.

Is cinnte go mbeidh an tAire ag cur an locht ar an gcás cúirte – agus i bhfirinne na Gaeilgeoirí diograiseacha a thugann aghaidh ar na cúirteanna chun a gcearta dlithiúla a chosaint – agus é ag cosaint an bhirt seo an tseachtain seo chughainn.

Sé sin mura mbionn air éirí as an Aireacht ar fad de bharr go bhfuil glaoite air seasamh d’Fhianna Fáil i dToghchán na hEorpa de bharr nach bhfuil aon iarrthóír aimsithe ag an bpairtí go fóíll chun seasamh in éineacht le Paschal Mooney don suiochán a bheidh á fhágáil Seán Ó Neachtain.

Níl aon locht agamsa ar na Gaeil a throid an cháis seo sna cúirteanna de bharr go bhfuil an ceart acu seo a dhéanamh. Ní h-é nár cheart na h-ionstraim reachtúla seo a aistriú go Gaeilge – níl ann ach nach é seo an tosaíocht in am seo an ghatair agus má chreideann an tAire Ó Cuív gur tosaíocht seo ag an am seo, ní thuigeann sé an fíor shaol ar chorr ar bith.

Ní féidir leis ar an láímh amháin a bheith ag rá le h-eagrais Ghaeilge bheith ag ciorrú foirne agus ag ligint daoine chun bealaigh agus, ar an láimh eile, bheith ag tabhairt faoi beart chomh faillíoch is an aonad aistriúcháín seo.

Tá sé in am do phobal na Gaeilge ‘Stop’ a rá leis an Aire.

Cad is fiú “cothromas” don Ghaeilge?

aontaseorpach
Sin mo cheist. Eascraíonn sé ón méid a tugadh dom mar fhreagra ar an méid seo a bhí scríte agam in alt roimhe seo:

Tubaistí don Ghaeilge iad an stadas oifigiúil agus Acht na dTeangacha Oifigiúla agus níl aon seasamh le raiteas an Rialtais i leith na Gaeilge thar mar a bheadh ag eisiúint oifigiúil aer the ar bith!

Ar ndóigh, sara dtáinig Acht na dTeangacha Oifigiúla ar an bhfód, bhí an Ghaeilge chun tosaigh ar an mBéarla, de réir na Bunreachta. Reachtaíodh an reachtaíocht sin i 2003 agus, mar thoradh ar sin, cuireadh laincis ar an nGaeilge. Anois ní raibh sé chun tosaigh ar an mBéarla, bhí sé ‘cothrom’. Anuas ar sin tá ar gach eagraíocht stát scéim a aontú leis an Aire chun na dualgaisí atá ar an eagraíocht sin a leagadh síos. Ag an gcomhaireamh dheireannach bhí thart ar 90 scéim daingnithe.

Ach cad is fiú scéim daingnithe? Má fhéachann tú ar an liosta feicfidh tú, mar shampla, go bhfuil an Roinn Oideachais is Eolaíochta ann. Chuir comhleacaí glaoch ar an Roinn seo in Atha Luain ar na mallaibh ag lorg duine áirithe san oifig ansin. Bhí ainm an duine seo ag mo chomhleacaí i nGaeilge nó b’shin an ainm a bhí ar litir a seoladh chuig an chomhleacaí. Nuair a tugadh an ainm seo don bhfeidhmeannach a fhreagair an fón, ní raibh a fhios in aon chorr ag an duine sin cé a bhí i gceist. Go deimhin léiríodh mí chuirtéis do mo chomhleacaí as ucht an trioblóíd a chuir ar ionadaí na Roinne bheith ag plé le h-ainm Ghaeilge mar seo. Sa deireadh chuir mo chomhleacaí an fón síos agus fuarthas uimhir díreach don duine a bhí á lorg ó chomhleacaí eile agus cuireadh an glaoch agus deineadh an gnó, i nGaeilge.

Má tá an Roinn Oideachais sásta duine nach bhfuil tuiscint acu ar an nGaeilge agus atá dúr le cois a chur ag freagairt an fón i bpríomh oifig de chuid na Roinne, cad a deir seo mar gheall ar fhiúntas na ‘scéime’?

Níl ansan ach sampla amháin. Thógfainn ceist freisin faoin fhiúntas atá leis an scéim i bhfianaise an chosaint atá an Roinn go fóíll ag déanamh ar an meamram ag cur cosc ar thumoideachas. Agus cad faoi cothromas a bheith ann ó thaobh téacsleabhair Ghaeilge is téacsleabhair Bhéarla? An bhfuil sin ann – níl ná baol air.

Ní miste liom stadas oifigiúil a bheith ag an nGaeilge san Aontas Eoraip chomh fada augs go gciallaíonn sin rud éigean i bhfírinne do chainteoirí Ghaeilge in Éirinn agus, go deimhin, san Eoraip.

Ar éigean go n-éistim leis an méid a bhíonn le rá acu i mBéarla nó i dteanga eile ar bith i bPairlimint na hEorpa. Tuigim go mbeadh corr Fheisire ag labhairt i nGaeilge anois is arís, leitheidí Seán Ó Neachtain agus Bairbre de Brún, ach ní fheictear dom go bhfuil aon meachan leis an meid a deir siad. Mar sin de, cad is fiú é?

Maidir leis an stuif eile go léir atá ar fáil i nGaeilge ón Aontas Eorpach – an bhfuil pobal na Gaeilge níos fearr as dá bharr? Suíomhanna idirlíne ar nós an ceann seo – má bhrúann tú ar nasc ar bith, abraimís an ceann a deirtear gur féidir lán léargas ar an AE a fháíl ann, ní bhfaighidh tú ach leathanach Béarla ar son do thrioblóíd.

Arís eile, fiú dá mbeadh an leathnach seo i nGaeilge, cad is fiú é? Níl ann ach leathnach i measc na milliún leathnach eile atá ar fáíl ar shuíomh an Aontais. An bhfuil tabhacht aige seo i do shaol – beag an baol ach gur tusa a d’aistrigh é.

Dá mbeadh an t-airgead a chaitear ar an aistriuchán in aisce seo le caitheamh ar chuidiú phraicticiúil do chainteoirí Ghaeilge – mar shampla tacaíocht d’ionaid teanga ar nós Cultúrlann McAdam Ó Fiaich ar fuaid na hÉireann agus, ná dearúdaimís, corr cheann san Eoraip in áíteanna ar nós an Loibhéin sa Bheilg nó Lubin sa Pholainn, nach mbeadh leas nios fearr as sin? Nó cabhair le h-aghaidh staisiún raidió craoladh sa teanga ársa Eorpach seo, an Ghaeilge?

Tá airgead na Gaeilge á ligean le sruth mar gheall ar an ró bhéim ar aistriúcháin agus gan a dhothain béime ar chabhair phraicticiúil do chainteoirí agus úsáideoirí na teanga.

Sin é mo bharúil. Cad é bhúr dtuairim?

Mar eolas don t-é a dúirt go mbeadh leitheidí TG4 thíos le h-aisghairm Acht na dTeangacha Oifigiúla, ní miste liom an méid seo a rá. Níl mír ar bith san Acht a deir tada faoi TG4. Bhí TG4 ar an bhfód sara dtáinig Acht na dTeangacha Oifigiúla chun tosaigh mar smaoineamh. Bhíos ar an dream a bhí ag agóidíocht ar son TG4, trath go raibh ciall ag baint le feachtais na Gaeilge.

“Táimíd ag obair go láidir air”

Is é sin an phlean le go mbeidh an Ghaeilge ina theanga laethúil ag 250,000 chainteoir faoi 2028.  Is é sin an phlean a gealladh dúinn i mbéal na Nollag i 2006 go mbeadh sé againn faoi dheireadh 2028. 

Is cosúil anois go mbeidh an phlean ag an Aire ‘go luath‘.  Is é sin a dúirt sé agus é ag labhairt le tuairisceoir TG4 aréir – an tuairisceoir céanna a bhí ag tuairisciú an dea scéala don Ghaillimh a luaigh mé i mir eile ar an mblag [léiríonn sé sin tosaíochtaí nuachta Nuacht TG4, scéal measartha don Ghaillimh á mheas mar scéal níos tabhachtaí ná scéal tabhachtach don Ghaeilge – cad do a sheasann an G i TG4 arís?]

An roball ar an scéal sin, má bhionn sé ag an Aire go luath, nach bhfuil a fhios aige cén uair a fhoilseofar an phlean agus go mbeidh moltaí ‘radacúla’ ann.  Luaigh sé freisin an ‘staidéar teanga-eolaíoch’ ar úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht.   Tá mearbhall ormsa agus mé ag iarraidh tuiscint iomlán a fháil ar conas mar a imríonn an phlean tionchar ar an staidéar is a mhalairt. 

Nach abhar é sin le h-aghaidh eagrán speisialta do 7 Lá?