Cartlanna Clibe: An tAire Éamon Ó Cuív

Ó Cuív agus an chuimhne pholatúil

Éamon Ó Cuív, Aire na Gaeltachta 2002-10

Sa cholún ‘Tuarascáil’ an tseachtain seo tá cur síos ar an méid a deir príomh úrlabhraí an fhreasúra i leith na Gaeilge/na Gaeltachta, Éamon O Cuív. Tá an t-alt bunaithe ar raiteas a d’eisigh Ó Cuív ar a shuíomh idirlín. Sea, an fear céanna a raibh go dtí le déanaí ina Aire Rialtais agus, fiú, go dtí anuraidh, b’é an Aire Gaeltachta.

Cuirim an méid sin in iúl de bhrí go gceapaim go bhfuil sé ligthe i ndearúd ag Éamon féin. Pé scéal é, is léir go bhfuil sé ag súil go bhfuil sé ligthe i ndearúd againne.

San alt seo, deir Éamon go leor agus é fuar go maith faoi pholasaí Ghaeilge/Ghaeltachta an Rialtais atá i gcumhacht anois.

Lena chois sin, bhí an Rialtas ag cothú “éiginnteachta” faoi ról Údarás na Gaeltachta trí mhoill a chur ar phróiseas ceapacháin phríomhfheidhmeannaigh nua. (Faoi láthair, tá príomhfheidhmeannach gníomhach, Seán Ó Labhraí, i mbun an eagrais atá freagrach as cúrsaí fiontraíochta sa Ghaeltacht.)

Anois, ní inniu nó inné gur thosnaigh éiginnteacht faoin bpost seo. Bhí Pádraig O hAoláin le h-eirí as i mí na Márta an bhliain seo chaite, trath go raibh, an Cuíveach ina Aire le cúram na Gaeltachta air. Ach toisc ‘éiginnteacht’ ag an am sin, d’aontaíodh ar shíneadh ama a thabhairt don Aolánach agus fagadh ann é go dtí deireadh na bliana seo.

I bhfírinne mar sin, níl an Rialtas atá i mbun an chúraim faoi láthair ach ag leanúint leis an bpolasaí a thionscnaigh Éamon féin.

Niorbh é sin an t-aon bhuile a bhuail O Cuív ar an Údarás, gan amhras, nó bhí sé ag laghdú go leanúnach an solathar airgid don aisínteacht i rith na seacht mblian do bheith san Aireacht – seo ag trath go raibh an Tiogar Cheilteach ag rith timpeall na tíre agus airgead ag doirteadh amach as na pócaí (chomh fada agus go raibh tú id chónaí i nDáilcheantar ina raibh Aire ann!).

Anois tá an tÚdarás beo de bhrí gur dhíol an áisínteacht roinnt scaireanna a bhí ina seilbh go dtí anuraidh. Mura gcuirtear le deontas an Údaráis go súntasach nuair a ghearrfar an chíste níos déanaí i mbliana, beidh a fhios ag an tÚdarás go bhfuil a phort seinnte.

Ach má tharlaíonn sin, ní feidir an locht ar fad a chuir ar an Rialtas atá istigh nó beidh cuid súntasach de le roinnt ar an Rialtas atá díreach imithe amach an doras.

Chuir sé fonn gáirí orm an méid seo a léamh agus é luaite leis an iar Aire.

Dúirt Ó Cuív gur chuir sé dhá cheist Dála ar an Aire Stáit atá freagrach as cúrsaí Gaeltachta, Dinny McGinley, TD. Dúirt Ó Cuív go raibh na freagraí a fuair sé “thar a bheith éiginnte”.

B’é an Cuíveach féin an máistir ar an bhfreagra éiginnte ar cheisteanna. B’é a scil an freagra a cheilt i gcaint fadalach leadránach faoi dlí agus a leithéid agus b’fhéidir go sleamhnódh sé píosa d’fhreagra na ceiste a cuireadh air isteach i measc na bhfochlasal, áit nach dtabharfaí faoi ndeara chomh súntasach is a raibh sé.

Agus é ag caint ar cheist na Straitéise 20 Bliain, bhí an méid seo le rá aige.

Thug an méid sin air a chreidbheáil go raibh ábhar eile imní ann faoina raibh i gceist ag an Rialtas maidir le straitéis 20 bliain na Gaeilge.

Arís b’é Ó Cuív féin ba mhó a chuir moill ar fhoilsiú na dréacht straitéise. Fán ar fhoilsíodh an Straitéis criochnaithe, bhí cuid mhaith den mhaith a bhí ann roimhe bainte amach as nó uisce curtha tríd.

Anois tá Aire nua, agus Aire Stáit nua, ag féachaint ar na ceiseanna seo. Nílim ag gabhail leithscéal ar son aon mhoill a dheineann siad ach mhaithfí dóibh ath-staidéar a dhéanamh ar an Straitéis seo. Tá moltaí ann ar cheart iad a chur i bhfeidhm láithreach – tá moltaí eile ann nár cheart a chur i bhfeidhm go brach agus is mó arís na moltaí nach bhfuil ann ach ar cheart a bheith ann nó ar baineadh amach iad, go léir le linn suí Ó Cuív agus a cháirde.

Ní miste liom go bhfuil sé ag cur na ceisteanna anois – nó tá na ceisteanna bailí anois an oiread is go raibh siad bailí nuair a bhí seisean i ndorchlaí na cumhachta.

Ag an am chéanna, mothaím go bhfuil sé ag labhairt amhail is nach bhfuil aon cheangal idir Éamon Ó Cuív agus é ag labhairt inniu agus an Éamon Ó Cuív a bhí i gcumhacht dornán seachtainí ó shin.

An fhaid is a leanann Éamon Ó Cuív agus Fianna Fáil leis an leagan seo de pholataíocht ‘Altzheimers’, is é sin ag ligint i ndearmad d’aon ghnó go raibh siad i gcumhacht ní dhá mhí ó shin, beidh siad i dtrioblóid leis an bpobal.

Ba mhór an bhuntáiste do FF dá mbeadh deacracht ag an chuid eile againn na rudaí a rinne siad – agus nár dhearna siad – agus iad i gcumhacht a thabhairt chun cuimhne.

Ag caint ar gan rudaí a ligint i ndearúd, bhí Ó Cuív i Múscraí trí bliana ó shin agus é ag caint ag ocáid de chuid Acadamh Fódhla. Trath an ama sin bhí dráma ag dul ar aghaidh faoi thodhchaí Lá Nua agus bhí cruinniú agam leis. I ndiaidh an chruinnithe, ná raibh aon rath air, cheannaigh mé deoch do, leathcheann fuiscí. Níl sin ligthe i ndearúd agam, a Éamoin, an chéad uair a chastar ar a cheile sinn, is do ghlaoch a bheidh ann!

Atheagar Ghluaiseacht na Gaeilge – do bharúil faoin mbealach chun tosaigh

An tseachtain seo chaite, bhí an tAire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamonn Ó Cuív, ag labhairt le na h-eagrais Ghaeilge ag seimineár a reachtáil Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge agus, de réir tuairiscí, thug sé dúshlán do na h-eagrais níos mó comhoibrithe a dhéanamh le chéile agus mheabhraigh sé dóibh go raibh fonn ar go fóill go ndéanfadh siad conascadh in aon olleagras mhór amháin.

Seo an Aire a bhunaigh Foram na Gaeilge – le h-ais Foras na Gaeilge – agus iliomad coistí eile ag rá a leithéid le na h-eagrais Ghaeilge. Seomra Caidrimh gan cumhacht abea an Fhóram – agus níl a fhios agam bhfuil sé ann nó as faoi láthair. Ní raibh ach corr chruinniú ag an bhForam an lá is fearr….

Ar aon nós, má ghlacaimíd leis an mhéid atá le rá ag an Aire, go bhfuil gá le h-atheagar ar ghluaiseacht na Gaeilge le go mbeadh sé níos éifeachtaí agus, mar a dhéirfeadh an Aire, go raibh luach níos fearr á fháil ag an Stat as a gcuid airgid, an bhfuil aon chomhaontú amuigh ansin ar an mbealach is fearr chun aghaidh a thabhairt ar seo ‘ag gabhail chun tosaigh’ / going forward?

Tá roinnt moltaí agam atáim chun cur faoi bhúr mbráid i bpobal bhreith. Ní pobal bhreith criochnúil é seo mar sin, mura bhfuil bhúr rogha san áireamh agam, ná bíodh leisce nó drogall oraibh bhúr rogha féin a mholadh.

Sara dtéim chomh fada le sin, ní mór an méid seo a chur ar bhúr súile. De réir phríomhscéal Foinse ag an deireadh seachtaine, tá ‘sceanairt’ le déanamh ar na h-eagrais Ghaeilge is Ghaeltachta. Amhail is ná raibh seo déanta theana féin.

RInneadh tuairisciú ar na bhfigiúirí a foilsíodh breis agus deich lá roimhe sin i Leabhar na Meastúcháin Athbhreithnithe – agus ar foilsíodh iad anseo ag an am sin – agus léiríodh go mbeidh suas le €25m de pholl sa chaiteachas ar an nGaeilge is ar an nGaeltachta i 2009 thar mar a bhí anuraidh.

Is léir ón mhéid seo nach mbeidh aon chiorrú ar bhuiséad an Fhorais chomh fada is a bhaineann sé le beathú is cothú mhaorlaithis an Fhorais féin.

Ciallaíonn sé sin go mbeidh 7% níos lú de dheontais le roinnt ar na heagrais Ghaeilge. Anuas ar sin gearrfar breis is €2m ar ghnaithí eile a ndéanann FnaG maoiniú orthu ar nós- margaíocht, fógraíocht, scéimeanna Gaeilge etc. Titfidh sé seo ó €5.5m in 2008 go €3.5m in 2009 (ciorrú 37%.) Ísleoidh buiséad na heagraíochta Colmcille ó €193,000 in 2008 go €12,941 in 2009.
Ach ar an láimh eile tiocfaidh ardú 27% ar an méid a chaitheann Foras na Gaeilge ar phá agus ar phinsean foirne. Tá sé seo ag tarlú mar go bhfuil 16 post nua le cruthú. Faoi láthair tá 42 duine fostaithe go lán-aimseartha ag an bhForas agus méadóidh sé seo go 58 duine i mbliana (ardú 38%.) Ardóidh an méid a chaitear ar thuarastail ó €2.9m in 2008 go €3.7 in 2009. Geallann Foras na Gaeilge gur i nGaoth Dobhair a bheas ar a laghad cúig cinn de na postanna sin agus deirtear gur postanna iad atá ceadaithe le fada, tuairim go dtagann an tAire Ó Cuív léi.

Léigh é sin aris agus tuigfidh tú chomh náireach is atá an scéal. Agus an tua á leagadh ag an bhForas ar eagrais atá ag treabhadh leo sa ghort, tá siad chun 16 a fhostú le bheith ag obair ag an bhForas. Cad é go díreach a bheidh á dhéanamh ag an seisear déag seo? Maith go leor beidh cúigear i nGaoth Dobhair – cén chostas a bhainfidh le h-oifig a chur ar fáil agus a fheistiú don chúigear chlúiteach seo?

Ardóidh an méid a chaitear ar thuarastail ó €2.9m in 2008 go €3.7 in 2009.

Dein do chuid mata agus tuigfidh tú go mbeidh mean thuarastal de bhreis is €63,000 in aghaidh na bliana á ioc le foireann ar a bhfuil 58 oibrí. Faoi láthair, agus 42 ag roinnt €2.9m, tá mean thuarastal beagáinín níos mó ná €69,000 á ioc le h-oibrithe an Fhorais. Is uirlis mí chruinn garbh é seo le h-aghaidh luach na mball foirne sin a thomhas – ach an mó duine amuigh ansin sa bhfíor shaol Ghaeilge atá ag obair in eagras le meán thuarastal de bhreis is €60,000? Nó €50,000? Nó €40,000? Nó €30,000?

Glacaim leis freisin gur ceadaíodh na postanna seo le blianta beaga anuas, trath go raibh an gheilleagar níos rathúla ná mar atá sé inniu. An bhfuil gá le na postanna seo inniu? Cén ghá? Cad a bheidh ar bun ag na fostaithe nua seo, ag maoirseoireacht ar líon níos lú eagras Ghaeilge?

Creidim féin go bhfuil beagáinín den ‘ego’ pholatúil ag baint leis an gcinneadh seo an chúigear a lonnú i nGaoth Dobhair. Ní doigh liom go bhfuil aire chomh diograiseach leis an Aire Ó Cuív ag iarraidh an dílarú a chur i bhfeidhm nó tá gach aire eile ag tabhairt droim láimhe don scéim de bharr an chostas a bhaineann leis.

Ba dhea thuairim é an chéad lá – bheadh sé ina chuidiú mhór do cheantaracha is do bhailte móra na tíre go mbeadh roinn rialtais nó oifig eagras stait lonnaithe go h-áitiúil. Ach ní raibh an obair baile déanta ag Charlie McCreevey nuair a d’fhogair sé an scéim mór dílaraithe i 2003 nó cibé cén uair. Arbh é Cowen nó McCreevey a rinne an fógra – tá mo chuimhne ag teip. Caitheadh na mílliúin Euro ag iarraidh an scéim a chur i bhfeidhm tar éis é a bheith fógraithe agus d’iompaigh an rud ina chacstaí. 9Tá foirgneamh brea i gCill Airne a tógadh don Roinn Ealaíon, Spórt is Turasóireachta trath go raibh an TD áitiúil, Seán Ó Donnchú, san Aireacht sin. An bhfuil sé ag luí folamh gan foireann? Creidim go bhfuil.)

Ach seo an Aire Ó Cuiv, cosúil leis an saighdiúr Seapánach go fóill ag troid an Dara Chogaidh Domhanda, ag cloí leis an dílarú go deireadh d’fhonn a thoil pholatúil a chur i bhfeidhm. Sin polataiocht ar mire, gan trácht ar mhaorláthas ar mire!