Alt suimiúil ach an cur chuige mícheart

The Irish language needs to be promoted in ways that differentiate between native speakers and others.

Is é sin an teachtaireacht in alt tuairimíochta a d’fhoilsíodh san Irish Times an tseachtain seo, an chéad alt substaintiúil in aon nuachtán náisiúnta Bhéarla faoin Straitéis 20 Bliain Ghaeilge a d’fhoilsigh an Rialtas an mhí seo chaite.   Alt substaintiúil ó thaighdeoirí iomráiteacha agus tabhachtacha, Brian O Curnáin agus Conchúr O Giollagáin, é seo.     Nochtaitear tuairimí speisiúla ann – ach, dar liom, treoraíonn an alt seo sinn sa treo mícheart ar fad.

Is é an bunfhadhb atá agam leis an alt an deighilt gan bhrí agus gan bhunús a chothaítear ann idir cainteoirí dhúchais Ghaeilge agus gach éinne eile, go h-áirithe foghlaimeoirí na teanga.

Is cainteoir dúchais mé féin – cé go bhfuil siad ann a chreideann nach bhfuil mo chuid Ghaeilge blasta ná cruinn a dhothain le cead cainte a thabhairt dom.

Le linn mo shaoil is iomaí buntaiste a fuair mé as labhairt na Gaeilge – ‘An Deich bPúnt’ gach bliain go dtí gur fhag mé an meánscoil, Scoláireacht Gaeltachta chun freastal ar an Ollscoil agus, le déanaí, tairiscint ar dheontas chun tigh nua a thogáil im cheantar dhúchais.

Ní thuigim gur spreag aon cheann den trí fheirín sin mé i dtreo na Gaolainne.  Is í an Ghaeilge mo theanga, sin í bun agus barr an scéil.  Ach tá teangacha eile agam freisin, Béarla go príomha ina measc sin.

Dá gcuirfí deireadh le Scéim Labhairt na Gaeilge amarach -agus mura raibh an deontas ann do mo pháistí féin, bhraithfimís uainn an t-airgead gan amhras nó is mó anois é ná an £10 a bhfaighinn.   Ach ní chuirfeadh sé isteach orainn agus sinn ag iarraidh ár bpáistí a thogáil le Gaeilge.

An rud a chuireann isteach orainn agus sinn i mbun an mhisin seo nach bhfuil an tacaíocht phraicticiúil céanna ann dár bpáistí a saol a chaitheamh i nGaeilge – idir leabhair scoile i nGaeilge, réimse leabhair Ghaeilge inchurtha agus ar chomhchaighdeán le leabhair Bhéarla, leabhair scoile agus eile.  In ait airgead a chaitheamh ar na h-acmhainní atá gá leo, tá na miliún á chaitheamh ar chaipéisí nach léifeadh ach corr dhuine chorr i mBéarla go Gaeilge – agus is lú daoine arís a léifeadh iad sa Chéad Teanga Náisiúnta.

An t-aon úsáid a baineadh as Scéim Labhairt na Gaeilge le blianta beaga anuas, ba úsáid diultach é.   Bhí sé á úsáid chun meath na Gaeilge mar theanga phobail a thomhas agus, anuas ar sin, chuir sé leis an soiniciúlacht i measc an phobail mhóir i dtreo na Gaeilge.  Bhí sé úsáideach freisin ag lucht acadúil agus eile chun a bheith ag déanamh moltaí ní ba chraiceálte ná a cheile chun cur leis an ‘tacaíocht’ don Ghaeilge mar theanga phobail.

Ina alt, molann na h-údair Scéim Labhairt na Gaeilge le na focail seo:

In a crisis it is always necessary to address priorities: the kernel of the crisis in the Gaeltacht is the low number of young native speakers. We therefore strongly advise, as a matter of urgency, that priority be given to revising and strengthening SLG, as recommended in the Comprehensive Linguistic Study . This would send an immediate message as well as an injection of key supports where they are most required.

The SLG is the only targeted mechanism the State has to increase the number of young native speakers, which is the starting point of all language planning initiatives. Discussions concerning the title, functions and administrative boundaries of Gaeltacht agencies may soon become irrelevant if there is no speech community for them to serve.

Má tá an Ghaeltacht le teacht slán ón bpriacal ina bhfuil sí, ní tharlóidh seo de bharr Scéim Labhairt na Gaeilge agus an deighilt a chothaíonn sé idir na treibheacha éagsúla cainteoirí Ghaeilge, cainteoirí dhúchasacha agus cainteoirí atá ag foghlaim na Gaeilge.   Nach féidir, mar shampla, gurb iad páistí na gcainteoirí líofa nach mairean sa Ghaeltacht traidisiúnta cainteoirí dhúchasacha an todhchaí? Ach de reir O Giollagáin agus O Curnáin, is ceist tireolaíochta amháín atá le freagairt nuair atá cainteoirí dhúchasacha á dheghilt ó chainteoirí eile.

Tá an ceart acu nuair a deir siad go bhfuil gá le ‘pleanáil teanga’ chun tabhairt faoin obair mhór atá le déanamh chun meath na Gaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht a chur ar chúl.   Agus cé go bhfuil ana chuid cainte sa Straitéis 20 Bliain faoi seo, is beag atá déanta chun an saineolas riachtanach le h-aghaidh an obair seo a chuir i lámha iad san atá sa chéad líne ghníomhaíochta.    Bhí cúpla lá agam le h-oibrithe eile sa Ghaeltacht ag caint faoi phleanáil teanga ach ní raibh a dhothain ann chun sinn a chur ar bhóthar ár leasa.   Táimíd go fóill ag obair sa dorchadas, le beartais anseo agus ansiúd ach gan aon straitéis iomlán agus uile-ghabhalach ar a chúl.

An rud deireannach a dhéarfaidh  mé ag an bpointe seo go bhfuilim ar aon aigne le na h-údair nuair a deir siad:

But realistic language planning as suggested here will increase the capacity of the strategy to achieve its stated aims, and foster support among the public as a result.

Ní chreidim go bhfuil an cur chuige atá á moladh acu chun an sprioc seo a bhaint amach.  A mhalairt glan.

8 dtuairim ar “Alt suimiúil ach an cur chuige mícheart

  1. aonghus

    Is dóigh liom go bhfuil siad ceart nuair a dhéanann siad idirdhealú idir pobail teanga ar móramh an pobal áitiúil iad, agus líonraí agus cainteoirí/teaghlaigh aonair sa Ghalltacht.

    Tá difear ann.

    Má léann tú na moltaí san staidéir teangeolaíochta (curtha suas agam anseo ar Daltaí), feicfidh tú go bhfuil cuir chuige eile á mholadh acu, ag díriú ar na blianta réamhscoile agus ar cabhair do theaghlaigh. Tá dealramh leis sin, dar liom.

    Tá gá leis na pobail beo Gaeltachta, mar is astu a thiocfaidh an chuid is mó den forbairt nádúrtha teangain.

    Maidir le háiseanna, feictear dom an scéal a bheith i bhfad níos fearr ná mar a fheictear duit é a bheith, ach teacht a bheith ag daoine ar na leabhair atá ann.

    Tá bearna ag an dara leibhéal, cinnte, agus ba cheart breis acmhainní a chuir ar fáil do COGG chun é a líonadh. Ach tá raidhse ann do páistí níos óige, agus breis gach bliain. Ina measc fís agus fuaim den scoth. Is mór idir an réimse atá ar fáil do mo ghasúir agus an réimse a bhí ar fáil domhsa.

    Freagra
  2. igaeilge Údar an Ailt

    Tá bearnaí ag gach libhéal, ag gach aois ghrúpa, ó naíonáin beaga go dtí aois an phinsin. Ní líonfaidh SLG nó scéim deighilteach na dtaighdeoirí seo na bearnaí sin.

    Freagra
    1. aonghus

      D’fheadfadh siad cabhrú, ag an aois is óige pé scéal é. Ní cruthaíonn an scéim seo deighilt – ach aithníonn sé go bhfuil difear ann idir mo leithéidí a tógadh le Gaeilge i líonra scaoilte Gaeilge, go comhfhiosach, agus do leithéidí a tógadh i pobal beo Gaeltachta.

      Agus nach ionann na modhanna ar cheart caitheamh leis na cúlra difriúla seo.

      Aontaím leat nach fiú mórán SLG mar atá.

      Ach tá fiúntas le Go n-íocfaí deontas €5,000 in aghaidh na bliana ar feadh thréimhse na scéime, le gach teaghlach a chláraíonn faoin scéim chun cabhrú leo íoc as na costais chúram leanaí atá i gceist nó chun cur ar chumas an tuismitheora ag a bhfuil Gaeilge aire a thabhairt don chlann sa bhaile. [Níl ansin ach mír amháin as an rud ar fad]

      Tá gá le pobail ina bhfuil an Ghaeilge in uachtar. Caithfear na pobail sin a neartú. Caithfear na líonraí a neartú freisin; ach tá dhá chuir chuige riachtanach, a thógann na cúinsí ar léith san áireamh.

      Freagra
  3. igaeilge

    Cad as a dtiocfaidh an €5000 do gach clann trath seo na h-eigeandala? Fiu da mbeadh an t-airgead ann conas mar a chuideoidh sin le cur chun cinn na Gaeilge? Usaidfear an t-airgead chun carr nua cheannach, saoire no extension, rud ar bith seachas leabhair no acmhaini Gaeilge eile. Fiu da mbeadh an duil sin ann nil an reimse leabhair is irisi ann chun an duil a shasamh. Cur chuige clochaoiseach agus deighilteach ata a moladh.

    Freagra
  4. aonghus

    Tá sé deacair rud ar bith a phlé leat, nuair nach ndéanann tú ach do bhunphointe a athrá, gan dul isteach níos doimhne sa cheist. Tá sé measartha soiléir domhsa go mbeadh an t-airgead úd ceangailte don sprioc, má léann tú an rud ar fad sa chomhthéacs.

    Beidh ar aon plean spriocanna intomhaiste a leagann síos.

    Caithfear pobail ina bhfuil an Ghaeilge in uachtar a neartú. Cén moladh atá agatsa?

    Freagra

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s