Gaeltacht Gan Teorainn, an Ghaeltacht Ghlic, an G-spota agus eile

Má tá deascéal ar bith le baint as foilsiú Thuarascáil McCarthy chomh fada agus go mbaineann sé leis an Ghaeltacht is an Ghaeilge, is é go dtugann sé spreagadh dúinn féachaint ar an obair atá idir láimhibh againn as an nua, ag cur uainn na sean smaointe is an sean cur chuige.

Go dtí le déanaí bhí an plé á dhéanamh faoi scath Thuarascáil Acadamh na hOllscolaíochta Ghaeilge ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht agus bhí na Gaeltachtaí éagsúla ag iarraidh a chinntiú nach gcriochnóidís mar ‘Ghaeltacht C’ nó taobh amuigh den réimse chúng den aibitir a bhí faoi chaibidil sa tuarascáíl seo.

Anois tá an Ghaeltacht ar fad – agus earnáil na Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht Oifigiúil – faoi bhagairt an tua a nocht Colm McCarthy ina thuarascáil.   An dtabharfaidh sé spreagadh dúinn teacht le cheile ná leanúint den chluiche a bhíodh ar bun ag Foinse agus Donncha Ó hÉallaithe agus Acadamh na hOllscolaíochta  agus iad ag iarraidh a chur in iúl nárbh fhiú bheith ag infhéistiú airgid in aon Ghaeltacht seachas Conamara agus pócaí beaga i dTír Chonaill agus i gCiarraí.

Dar liom gur eirigh ‘chomh maith’ leis an mbolscaireacht seo gur chothaigh sé an soiniceas i measc an phobail mhóir i leith na Gaeltachta, ná raibh i gceist ach bó ar a bhleacht agus go raibh an bó á blea go dtí go raibh sí tirim.

Nior oibrigh an cur chuige seo.  Níl an Ghaeilge níos laidre sa Ghaeltacht dá bharr.  Go deimhin, fiú ar an gCeathrú Rua féin, príomh bhaile Ghaeltacht Chonamara, níl an Ghaeilge chomh laidir is ar cheart di bheith i bhfianaise na ndeontaisí atá faighte ag an gceantar sin i gcaitheamh na mblianta.  Sin scéal atá amhlaidh ar fuaid na nGaeltachtaí ar fad.

Ach anois tá an chomhthéacs athruithe go h-iomlán.  Níl a thuilleadh cainte ann faoi Ghaeltachtaí ‘A’, ‘B’ nó ‘C’.  An cheist anois an mbeidh an Ghaeltacht ann ar chorr ar bith?    De bharr na gcúinsí atá liostáílte agam anseo, tá díluacháil déanta ar ‘stadas Gaeltachta’ seachas a mhalairt.

An cheist atá agamsa: cén sórt Gaeltacht a bheas ann?

Gan faic a bhaint ó stadas na nGaeltachtaí traidisiúnta, an bhfuil deis ann anois an Ghaeltacht a athshamhlú le dul i ngleic leis an saol chomhaimseartha?

Tá an ceist a bhaineann le cé acu stadas oifiigiúil atá ag Gaeltacht, stadas aitheanta ag an Rialtas agus a chiallaíonn go bhfuil an pobal faoi choimirce an Údaráis, nó an amhlaidh gur fhogair an pobal féin gur Gaeltacht a bhí ann, tá an cheist sin cosúil leis an idirdhealú a dheintear idir naoimh atá faomhaithe mar naoimh ag údaráís na Vatacáine sa Róimh agus naoimh atá aitheanta ag an pobal mar naoimh, gan aon beannú oifigiúil.   Ní lú a n-údarás dá bharr seo – ar deineadh naomh riamh de Phádraig go h-oifigiúil?   Nó Bríd?  Nó Colmcille?  Nó Gobnait?

Tá’s againn go bhfuil ‘Gaeltacht’ in iarthar Bhéal Feirste, go bhfuil ‘Gaeltacht’ i gCeanada.   Ní gá aitheantas oifigiúil a bhronnadh ar na pobail sin chun an stadas sin a dheimhniú.

Ag an am chéanna, tá deis ann stadas Ghaeltachta a leathadh ar fuaid na tíre agus ar fuaid na cruinne i slí go mbeadh luach leis arís agus in áit an luach seo bheith ag creimeadh le h-imeacht aimsire, go mbeidh an luach sin ag ardú.

Is féidir le duine ar bith saincheadúnas a lorg le h-aghaidh brainse de McDonalds nó a leithéid a oscailt ina phobal féin.   Chomh fada agus go sasaíonn sé an critéir atá leagtha síos le h-aghaidh mearbhialann, agus go n-íocann sé an taille cuí le McDonalds, beidh an deis ag an t-é sin gnó a dhéanamh faoi airse McDonalds.

B’fheidir go bhfuil uaisle na Gaeilge is na Gaeltachta, sinn ró bhuartha faoi ‘stadas’, le dul i ngleic leis an nGaeilge ar bhonn gnó agus an obair a dhéanamh a thabharfaidh deis do dhaoine a nGaeltacht féin a bheith acu ina bpobal féin.

Thug mise an ‘G-spota’ ar an mbrannda a bheadh ag na Gaeltachtaí seo roimhe.  Bhí sé abhairín mioscaiseach agus bhí blás gairsiúil leis.  Fiú mura nglacfaí le sin, chuirfinn fáílte roimh bhúr moltaí ar an gceist.

In áít deontais a bheith ar fáil faoi mar a bhí sna Gaeltachtaí traidisiúnta, bheadh deiseanna gnó ann le faoiseamh cánach d’infheisteoirí a bheadh sásta tacú le tograí a chuideodh leis an nGaeilge.   Bheadh seo teorannta do Ghaeltachtaí sa Saorstát is dócha – cé go mbeadh deis ann is dócha dul chun cainte le Rialtas an Tuaiscirt/Na Breataine chun pacaiste den tsort céanna a chur in áit i gceantaracha ar nós iarthar Bhéal Feirste, Doire, Carn Tochair is eile.   D’fhéadfaí é a chur faoi éide phacáiste ‘stimulus’.

Is cinnte gurb é seo an am is fearr chun margaí maithe a fháil ó thogálaithe chun an obair a dhéanamh a chuirfidh na h-áiseanna atá ag teastáil ó na Gaeltachtaí seo ar fáil.  Ní gá go dtogfadh sé ró fhada ach an oiread.  Faoi láthair tá cara liom ag togáíl gaelscoile i Máthún i gcathair Chorcaí.  Tá an foirgneamh fós le teacht ón Eastóin – ach fós gealltar go mbeidh an scoil oscailte is reidh don obair i mí Mheán Fomhair.     Scoil adhmaid atá i gceist agus tá an bunús in áít theana féin.

Nílimid laidir ag an bpoinnte seo,  Mar sin ní foláir dúinn bheith glic.  Tá cur chuige difriúil ag teastáíl.   B’fhéidir gurb é seo an cur chuige sin, nó b’fhéidir go mbeidh cur chuige ina mbeidh gnéithe den gcur chuige seo le sonrú ann i gceist.   Níl a fhios agam – ach tá gá le plé ar libhéal éagsúil ón plé a bhí ann go dtí seo.

An rud a bhí ann go dtí seo nior oibrigh sé.  Ní féidir linn bheith ag súil le torthaí difriúla má leanaimíd leis an gcur chuige céanna i gcónaí. Tá an sean cur chuige le sonrú i gcuid de na freagraí ó Ghaeilgeoirí go dtí seo: anseo agus anseo.

5 thuairim ar “Gaeltacht Gan Teorainn, an Ghaeltacht Ghlic, an G-spota agus eile

  1. séamus Mac Seáin

    is cinnte gur biongadh a bhain moltaí McCarthy as daoine agus d’fhéadfadh an biongadh céanna muid a chur ag smaoíneamh ar an dóigh ata orainn agus an treo ina bhfuil muid ag dul ach níl aon amhras orm ach gur buille do fhéinmhuinín mhuintir na Gaeltachta a bheadh ann da gcuirfí iad uilig i bhféidhm.Is fada cuidiú ar leith a bheith ar fáil ag na ceantracha seo ag dul siar go dtí scéim na gceantar cúng a bhí ann le linn rialadh Shasana a bheith sna 26Co,mar sin ní de bharr Gaeilge amháin ata airgead breise á chaitheamh sna ceantracha seo .Is ceantracha imeallacha iad ata i dteidil fóirthinte bhreise leis an chaighdeán bheatha a thabhairt suas chuig an mheán leibhéal.Ó thaobh na Gaeilge de is deacair fios a bheith againn cá mhéad teaghlach a labhraíonn Gaeilge de bharr cúpla púnta breise a bheith ar fáil dá bharr ach tá rud amhain cinnte nach lú á líon de thairbhe iad a bheith ann.
    Na moltaí eile ata agat mar gheall ar an Ghaeltacht a leathnú amach le háiteanna eile sa tír a chuntas mar Ghaeltachtaí ( nó breac Gaeltachtaí féin ) is smaoíneamh maith é sin dar liom agus is féidir gur instealladh misnigh a bhéarfadh sé do mhuintir na Gaeltachta fios a bheith acu go bhfuil daoine eile sa tír a bhfuil an oiread sin measa acu ar an rud atá ag muintir na Gaeltachta ó dhúchas go bhfuil siad ag iarraidh a bheith ceangailte go dlúth leo, arís ní fhéadfadh sé dochar a dhéanamh agus cá fios nach chun sochair a rachadh sé.Dar ndóigh is le muintir na Gaeltachta féin a chaithfear an smaoineamh a dhíol nó is cuimhin liom páipéar a léamh i 2002 ag comhdháil de chuid Chomhdháil Náisiúnta na Gaeilge i nGailimh ar an téama chéanna agus ní ró shásta a bhí muintir na Gaeltachta leis an smaoíneamh ar chor ar bith.Is cuimhin liom Donncha Ó hÉalaíthe a bheith an tógtha go mbainfeadh sé de stadas na Gaeltachta agus go mbainfeadh sé den Fhócas a bhí ag teastáil dar leis leis an teanga a choinneáil beo in Iarthar na tíre agus gur chuir sé i niúl nach raibh sa Ghaeilge ag daoine sa chuid eile den tír ach caitheamh aimsire.Is sin an chéad constaic ata le sárú má tá seans ar bith ag an smaoineamh forbairt agus a bheith ionglactha go forleathan ach go pearsanta glacaim leis an fhealsúnacht a bhí ag Máirtín Ó Cadhain nuair a bhí sé ag scríobh i 60’í na haoise seo thart nach mairfeadh an Ghaeilge sa Ghaeltacht gan cuma a bheith uirthí go raibh sí ag dul a theacht arais sa chuid eile den tír.Cé déarfadh go raibh sé contráilte?.

    Freagra
  2. Seán Mícháel O`Donnchadha

    Ní dóigh liom go laghdeóigh cailliúint cúpla deontais féinmhuinín muintir na Gaeltachta.Is seans é seo chun meoin muintir na Gaeltachta a athrú i leith ní h-amháin an Gaeilge ach saol na fionntraíochta comh mhaith.Caithfidh muintir na Gaeltachta séilbh a ghlacadh ar a saol féin agus ar a dteanga féin.Ní féidir a sheanadh nár óibrigh an sean chur cuige. Nach raibh an imirce ina cnámh spáirne do mhuintir na Gaeltachta igcónaí.Is deis é seo don tír féin agus don Ghaeltacht amharc ar slí éile chun tosaigh, cur cuige atá leath bhealaigh bhféidir idir an Chaipitileachas agus Sóisialachais.Chruthaigh an saghas géilleagar a bhí againn sna h-eochtoidí nuair a bhí an iomad soisialachais ann agus geilleagar an Tiogar Cheiltigh nuair a bhí ró-bhéim ar caipitleachas gan srian nár oibrigh siad.Ní mór saghas “triú slí” mar a bhi ar intinn ag Tony Blair sular tógadh é ina Phríomh Áire a thriall.Béim ar Gaeltacht gan theorann ar fuaid na tíre, béim ar fionntraíocht agus postanna a chrúthú, tír cosúil leis an Éilvéis seachas Éire an NAMA.

    Freagra
  3. Úna

    Cá bhfuil an nuachtán Beo? Cén dáta a bhíonn sé lódáilte? Tá nuachtán mí Iúil ann go fóilleach

    Freagra
  4. igaeilge

    Glacaim leis nar foilsiodh ar an 1 lunasa beo de bharr gur ar an satharn le linn an deireadh seachtaine saoire a thit an la sin. Beidh se Ann I gcaitheamh na laethannta beaga romhainn. Ni bhaineann foilsiu beo liom ach ba cheart foighne bheith agat. nach bhfuil Beo saor?

    Freagra
  5. Ping: Gaelscéal agus ‘Gaeltacht gan teorainn’ « iGaeilge

Freagra

Líon amach do chuid faisnéise thíos nó cliceáil ar dheilbhín le logáil isteach:

Lógó WordPress.com

Is le do chuntas WordPress.com atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Peictiúr Twitter

Is le do chuntas Twitter atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Facebook

Is le do chuntas Facebook atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Pictiúr Google+

Is le do chuntas Google+ atá tú ag freagairt. Logáil Amach / Athrú )

Ceangal le %s