An mbionn tú ag ‘cúl éisteacht’ le RTÉ Raidió na Gaeltachta?

Ag éisteacht dom le ‘Iris Aniar’ ar RTÉ Raidió na Gaeltachta, ar maidin chuala mé agallamh le Leas Cheannasaí an staisiúin, Dónal O Braonáin agus é ag déanamh cur síos ar shuirbhé phríobháideach a rinne an staisiún coimisiúnú air chun líon agus spéis na n-éisteoirí a mheas. 

Ar chúis nár rinneadh ró shoileir le linn an agallaimh, ní chuirtear RTÉ Raidió na Gaeltachta san áireamh le linn suirbhéanna éisteoirí an JNLR.   Ait liom an méid sin os rud é, má tá figiúiri an tsuirbhé le creidmheáil agus caithfear glacadh leis, is dócha, gur suirbhé neamhspleach a dhothain é in ainneoin gurb é RTÉ RnaG atá á choimsiúnú agus á fhoilsiú, tá sciar mhór den lucht éisteachta ag RTÉ RnaG i gceantair Ghaeltachta áirithe. 

Tabhair faoi ndeara nár deineadh an suirbhé seo, is cosúil, ach i gceantair Ghaeltachta.  Agus nior deineadh i ngach ceantar Ghaeltachta é ach an oiread.  Tá sé amhail is go bhfuil Raidió na Gaeltachta tar éis cinneadh a ghlacadh as a stuaim féin, gan imeacht i gcomhairle le duine ar bith, gan pobail sna Gaeltachtaí beaga, leithéidí An Rinn, Rath Chairn, Múscraí agus Oileán Cléire a chur san áireamh.   

Má táím ag déanamh éagóir ar Raidió na Gaeltachta, maith dhom é.  Chuala mé an tUas.  O Braonáin ag rá go sonrach gur deineadh an suirbhé sna mór cheantair Gaeltachta, Ciarraí, Conamara, Tír Chonaill. 

Ní raibh a fhios agam go raibh teorainneacha na Gaeltachta gearrtha theana féin – is cosúil gur tharla sé i nganfhios dúinn go léir. 

Ar ndóigh, ní ceist Gaeltachta amháin é seo.  Má ghlacaimíd leis an méid a deir an tUas. O Braonáin mar admháil nach bhfuil RTÉ RnaG ach in ainm is riar a dhéanamh ar phobal na Gaeltachta – pobal Ghaeltachtaí ar leith is é sin le rá nach bhfuil aon riar ceart á dhéanamh ar na céadta, na mílte chainteoirí Ghaeilge  ar fuaid na tíre atá ina gcónaí taobh amuigh den Ghaeltacht.    Ar a laghad, is féidir a rá gur cuma sa tsioc le bainistíocht Raidió na Gaeltachta cad é barúil na ndaoine seo, a n-eisteoirí, faoin seirbhís a bhfaigheann siad ó RnaG. 

Tá sé in am, agus thar am, go mbeadh riar mar is ceart á dhéanamh ag an gcraoltóir náisiúnta ar éisteoirí Ghaeilge na tíre ina iomlán agus bíodh is gur sciar bheag den phobal éisteachta sin pobal na Gaeltachta, níl sé maith a dhothain, dar liom, go bhfuil Raidió na Gaeltachta ag feidhmiú amhail is gur staisiún áitiúil é sna mór cheantair Gaeltachta seachas bheith ina staisiún náisiúnta Ghaeilge. 

Léiríonn gach suirbhé dá bhfuil á dhéanamh – fiú an Daonáireamh féin – go bhfuil furmhór na nGaeilgeoirí taobh amuigh den Ghaeltacht agus mar sin ba cheart go mbeadh riar níos fearr á dhéanamh orthu le cláracha cúrsaí reatha, cláracha ceoil, cláracha siamsaíochta is eile. 

Molaimse an Raidió as an méid atá déanta acu ó 1973 i leith.  Ach anois creidim go gcaithfidh an Raidió an cur chuige a athrú – sin nó caithfidh an Rialtas dul i gcomhar le RTÉ agus staisiún raidió Ghaeilge don náisiún ar fad a bhunú, cothrom Raidió 1 ach i nGaeilge.   Tuigtear an méid seo, má tá tusa id chónaí i gceantar nach ceantar Gaeltachta é, tá tú i dteideal an oiread is an áitritheoir Gaeltachta, seirbhis craoltóireachta i dteanga oifigiúil na tíre atá ag déanamh riar ort seachas tú bheith curtha san áireamh mar chúl éisteoir ar sheirbhís atá ag ioc as go daor ód cheadúnas teilifíse! 

An bhfuilim mí réasúnta san éileamh sin?

Sos ceolmhar…

Mo Scéal Féin Caibidil II

Is é seo an dara caibidil de Mo Scéal Féin, dírbheathaisnéis an Athar Pheadair Uí Laoghaire agus tá sé á léamh anseo ag Máiréad Uí Lionaird. Táimíd thar a bheith buioch do David Webb, teangeolaí ó Phortsmouth, Sasana, as an taifeadadh a dhéanamh.
Mo Scéal Féin – Caibidil II

Ceol agus cibeal i mBaile Mhúirne

Beidh Aonach Ceoil i mBaile Mhúirne ag deireadh na seachtaine seo chughainn, an deireadh seachtaine saoire bainc ag tús mhí Bealtaine.

Seoladh an fhéile seo ag an deireadh seachtaine agus b’é Con Fada Ó Driosceoil a sheol é. Seo chughaibh roinnt míreanna físe ón ocáid a rinne mé a thaifead le h-aghaidh suíomh ar leith atá curtha le cheile agam don Aonach Ceoil.

Dáimh Scoil Mhúscraí Uí Fhloinn

Tionólfar Dáimh Scoil Mhúscraí Uí Fhloinn in Ostán Ghobnatan ar an Satharn, 17 Eanáir, ag 7.30in.    Is é seo an t-aon cúirt filíochta dá leitheid sa tír.    An Monsignor Pádraig O Fiannachta Uachtarán na Dáimh Scoile agus is é Peadar O Liatháin an Cléireach. 

An Cuireadh

Fáilte agus fiche go Dáimhscoil Mhúscraí

Roimh baird agus éigis lucht léinn is filí

Fágaíg bhúr mbuartha, bhúr mbrón is imní

Is bíodh caidreamh bhúr gcarad ag ardú bhúr gcroí 

 

Fáilte roimh an ógra , cáilíní agus buachaillí 

Fáilte roimh an ngasra ó Chathair Chorcaí 

Fáilte roimh an geaingiléirí ó Contae Chiarraí 

Fáilte roimh na sluaite ó bhailte Mhúscraí

 

Beidh ceist chrosta chealgánta ó pheann an rúnaí 

Le suaitheadh, le fregairt, le h-áiteamh teasaí

Cé ná beidh baol an go raghfar chun dlí

Agus sé breitheamh an aighnis an scairteadh gáirí

 

Beidh lucht ráidió agus páipéar is an uair seo TV

Ag scaipeadh is ag alpadh dánta is dréachtaí

Beidh Betsy is an bhantracht ag réiteach cóir bídh

A shásóidh gach éinne gan bhagairt gardaí

An Monsignor Pádraig  Ó  Fiannachta

An tUachtarán

Ceist na Dáimhe

Im aonar dom ag spaisteoireacht

An spéir im thimpeall scamallach

Anuas dem dhruim am’ thachtadh ’steach

Lem smaointe duairce damanta

ag casaoid leis an saol

 

Ansan braon is míle fearthainne

Do raid anuas go tarcuisneach

Ag sileadh síos go talamh uaim

na dhíle fuar bréan

Do rith trím chroí cás Rafteirí

Ar bord  Áth Cinn ag taisteal do

Le na bhaitin bán ag priocadh leis,

is a mhaidrín dílis fairis riamh

Gan amharc ar an saol.

 

Nach daille sinn ná Raifteirí

nach mí-adhmharai, nach bascaithe

Le rialtóirí gan faic acu ach glam agus béic

A chaith na miliúin airgid, 

d’fhág sinn sa draoib mar bhacachaibh

Ag iarraidh déirc ar sheandaoine

ní áirím na mic léinn.

 

Nach aithis is nach eascaine a bhfuil le fáil ag na h-airí sin

Iostas cuí is tiománaí ar bhóthar nó san aer. 

Ní fios cé méid ins na h-oifigí ná luach stampaí ar litreacha

Nách suimiúla a bheadh na billí sin

dá ndíolfá iad tú féin.

Peadar  Ó  Liatháin

An Cléireach

Cuirfear fáilte roimh fhreagraí ar an gCuireadh nó ar an gCéist agus dánta eile ach iad a bheith foilsithe anseo roimh ré. Is féidir iad a sheoladh freisin chuig an seoladh r-phoist seo agus bí cinnte go gcuirfear iad ar fáil don Cléireach le go mbeidh siad á léamh ar an oíche. 

Tá sé i gceist freisin go mbeidh míreanna ón oíche á scannánú agus á chraoladh ar an idirlíon. Beifear ábalta teacht orthu anseo nó ar suíomh Youtube iGaeilge.

Lucht féachana ollmhór ag ‘Nationwide’ Mhúscraí

Bhí trian de phobal féachana na tíre ag fáire ar an eagrán speisialta de Nationwide ó Mhúscraí a craoladh ar an Luan seo chaite.  Sin lucht féachana de 387,000 san iomlán.    

Má chaill tú an chlár, tá deis agat faire air aris anseo. 

Thuas tá radharc alainn a ghoideas ón chlár chun léiriú a dhéanamh ar fheabhas an chláir.  Ar ndóigh b’é Séamus Ó Súilleabháin ó Chúil Aodha a bhí ar chúl an cheamra le h-aghaidh an taifeadadh ar fad agus rinne sé sar jab, mar is ghnach. 

Dá olc an t-ól, is measa an tart

Seo seod eile ó Mhúscraí, sceits a cuireadh ar ardán le linn oíche cheiliúrtha an OIreachtais a reachtáil Aisling Gheal san Ionad Chultúrtha i mBaile Mhuirne le déanaí.  Bhuaigh an sceits seo Corn Eibhlín Ní Chathailriabhaigh ag an Oireachtas i gCorcaigh agus is furaist a fheiscint cén fath gur eirigh leis sa chomórtas.  Bhí sé cliste agus greannmhar agus bhí an Ghaoluinn ann chomh blasta is a bhfaighfeá in áit ar bith.   Seán  O Múineacháin a ghlac pháirt an tAirseora, Siobhán Ní Mhúineacháin a rinne pháirt an Aingil agus Seosamh O Criodáin abea an fear dí.

Agallamh Beirte ó Mhúscraí

Tá clú agus cáil ar Mhúscraí de bharr gurb é ‘cliabhán na n-agallamh beirte’.   Léiríonn an t-agallamh beirte seo atá á chur i láthair ag Colm agus Diarmuid  O Meachair ó Chúil Aodha go bhfuil an traidisiún sin go laidir i measc na n-óg freisin agus nach baol do.   Bhuaigh Diarmuid agus Colm an dara áit i gcraobh an Oireachtais d’agallaimh beirte faoi 12 ar na mallaibh.   Feictear anseo iad ag glacadh páirte i gcoirm cheol speisialta a reachtáil Aisling Gheal do bhuaiteoirí an Oireachtais i Múscraí ag Ionad Chultúrtha Bhaile Mhuirne ar 7 Samhain 2008. 

Beidh a thuilleadh le feiscint ón gcoirm cheol seo sna laethannta romhainn ar iMúscraí.

Is maith an scannán ‘Hunger’

 

Michael Fassbender i bpáirt Bobby Sands i Hunger

Is cuimhin liom bhúr n-áird a dhíriú tamall de mhíonna ó shin ar an scannán úr ‘ealaíon’ seo, Hunger, a bhí san iomaíocht ag Féile Scannáin Cannes. 

Mar ar thárla sé bhain an saothar ón ealaíontóír aitheanta Steve McQueen an Camera d’Or, an duais tánaisteach ag an bhfeile iomráiteach seo.  Is é seo an dara uair i ndórnán blian ar bhain scannán faoi ‘thrioblóidí’ na hÉireann – nó níos cirte a rá ‘trioblóidí na Breataine in Éirinn’ – gradam ag an bhféile seo.  

Ach cuir sin ar leataobh – dar le hEoghan O Néill – is é seo an scannán is fearr a chonaic sé le tamall.  Is leor sin dom.   Tá sé feicthe agam – agus tá sé ar fheabhas. 

I 2006 bhain an scannán, The Wind That Shakes The Barley, príomh ghradam na féile ag Cannes, an Palme d’Or.  Bhain an scannán sin ina raibh Cilian Murphy le ré Chogadh na Saoirse agus Chogadh na gCarad agus deineadh é a scannánú timpeall ar Mhúscraí agus iarthar Chorcaí, áit ina raibh an choimhlint géar go maith.   Go deimhin deineadh cuid den scannán a léiriú timpeall ar Chúil Aodha agus bhí an radharc oscailte i bpáirc peile inar chaith mé cuid mhaith dem óige. 

Baineann scéal ‘Hunger’ le treimhse thar a bheith corraitheach sa tír, treimhse na stailceanna ocrais i 1980-81, treimhse a luaitear go minic leis le cibé dul chun cinn atá déanta sa phroiseas siochána ó thuaidh le blianta beaga anuas.  Murach an íbirt a rinne leitheidí Bobby Sands agus a cháirde agus an briseadh tríd a rinne Bobby ach go h-áirithe nuair a toghadh é ina Fheisire Phairliminte agus é ar stailc ocrais ar son aitheantas mar chime pholatúil, ar eigean go mbeadh bóthar na polataíochta glactha ag poblachtaithe agus go mbeadh an sochaí san áit ina bhfuilimíd inniu, áit nach bhfuil gan fuath agus seicteachas ach, ar a laghad, níl doirteadh fola ann ar an scála is a raibh. 

Is é an aisteoir ón nGearmáin ó dhúchas – ach gur i gCill Airne a chaith sé a óige – Michael Fassbender atá sa phríomh pháirt sa scannán agus ní mór a rá go gcuireann sé chuige lena chorp agus lena anam.  Tá roinnt scannáin déanta faoin dtréimhse sin – ba léiriú íontach é H3 fosta – ach tá sé deacair an léiriú seo a sharú as ucht chomh gar don chnamh is a théann sé le taispeáint cad a rinne an stailc ocrais do Bobby agus a chomh stailceoirí eile.    I scannáín eile, ar nós Some Mother’s Son, bhí an béim ar an bpolataíocht.  Anseo is ar an gcorp agus ar an anam atá an béim. 

Tá sé deacair gan comhbhá a bheith agat leis na stailceoirí agus iad greamaithe i gcilliní ina bhfuil na fallaí salach le cac agus le múin.  Mothaíonn tú go bhfuil tú istigh ann leo agus má shíneann tú do láimh in éadan an fhalla, go saileoidh tú do lamh.  Cé nach bhfaigheann tú boladh an chaca, is leor an meid a fheiceann tú de na cilliní ifreannúil seo le tuiscint cad a d’fhulaing na fir seo.