Conradh Liospóin: Tá nó Níl?

Táim chun votáil in éadan Chonradh Liospóin in ainneoin go bhfagann sin mé sa champa céanna le UKIP agus Sinn Féin, uber náisiúnaithe na Breataine agus na hÉireann faoi seach.    Nach aisteach na ceillí leapan iad [sinn]?  Dá léifeá an eagarfhocal san Irish Times inniu, bheithfeá den tuairim gur eagarfhocal in An Phoblacht nó fiú Saoirse a bheadh á léamh agat nó tá an teachtaireacht ‘Brits Out’ chomh soiléir sin ann!

Tá’s agam go bhfuil an tir seo tar éis leas mór a bhaint as an gceangal leis an Aontas Eorpach ach ní h-ionann sin is nár iocamar praghas árd ar sin.  Cuir ceist ar na h-iascairí!  Nó na feirmeoirí beaga!

Ach sa deireadh thiar, is ceist daonláthach í seo.  Má tá Conradh Liospóin chomh tabhachtach sin do thodhchaí an Aontais, ba cheart go mbeadh gach votóir san Aontas i dteideal votáil air.  Ach ní h-amhlaidh atá – creidim go bhfuil an cúram ormsa agus a thuilleadh nach mé guth a thabhairt don amhras atá orm féin agus, le cois sin, amhras an dream atá fágtha gan guth. 

Go fóill níl aon duine tar éis an cás a dhéanamh liom cén fath gur cheart dom votáil ar son an Chonartha céanna a dhiultaigh mé do anuraidh.  Cén rud atá éagsúil anois?  An bhfuil an Chonradh athruithe?   An fiú tada na ‘barántais’ atá faigthe ag an Rialtas ar ár son ó cheannairí rialtais éile nuair nach bhfuil siad scríofa sa Chonradh? 

Má votáilim in éadan Liospóín,an vóta in éadan Aontais na hEorpa é?   Ní h-é in aon chorr.  D’fhéadfaí argóint gur vóta é ar son Aontas nios fearr agus níos daonláthaí.    Nach é sin an rud atá ag teastáil uainn go léir!

An gcruthófar aon post breise de bharr votá ‘Tá’?   Níl a fhios agam seachas go gcruthófar postanna sa bhreis do mhaorlathaigh.  Agus gan amhras tá maorláthaigh ag teastáil i gcónaí!

An mó post a chaillfear má votáiltear ‘Níl’?   Nó an gcaillfear post ar bith, sa bhreis ar na postanna atá á gcailliúint i rith an ama de bharr mí bhainistiú an gheilleagair? 

Ní théann teachtaireachtaí ar phostaeir ar nós ‘Stronger with Europe’ (FF) nó Vote Yes to Europe, vote yes to jobs (FG) i bhfeidhm orm.  Ní chreidim na bréaga atá ar phostaeirí Cóir ach an oiread.   Ag an am chéanna, tá an oiread sin amhrais orm faoin Chonradh féin agus faoin bhearna daonláthach atá ann idir Aontas na hEorpa agus pobal an Aontais.

Seo seans leis an bearna sin a chungú.

Dá bhfaighfeá do rogha den cheathrar acu….

 

Seo an íomhá a foilsíodh ar chéad leathnach an Irish Times ar maidin.  Léiríonn sé ceannairí na mór pháirtithe ó dheas, an rogha atá os comhair na votairí ó dheas. 

Tá easnamh mhór le sonrú gan amhras.  Bíodh is go bhfuil Gerry Adams, Uachtarán Shinn Féin, luaite sa suirbhé TNS/MRBI, agus go bhfuil 28% den phobal sásta leis, níl a aghaidh féasógach le tabhairt faoi ndeara ar an íomhá seo. 

An cheist atá agam:  An léiríonn seo criochdheighilteachas ag an Irish Times –  nó an léiríonn sé laige Shinn Féin ó dheas?

Séasúr na seafóide agus séasúr na G-spóireachta

Tá ‘G-spóireacht’ ar siúl anocht ar an gCeathrú Rua faoi mholtaí Thuarascáil Mhic Carthaigh agus na h-impléachtaí don Ghaeilge agus don Ghaeltacht.  Ní olc an rud é sin agus dá mbeadh deis agam, d’imeoinn ann.   Tá tuilleadh eolais ar fáil anseo….

Is maith ann an diospóíreacht seo agus tagann sé leis an méid a deir Breandán Delap in alt bhrea ar Beo.ie na míosa seo chaite faoin úsáid atá á bhaint as an eigeandál eacnamaíochta seo chun tabhairt faoin chaiteachas ar an nGaeilge is ar an nGaeltacht.

I gcroílár na díospóireachta seo caithfear plé a dhéanamh ar an luach a chuirtear ar chearta teangan. An dtig géilleadh do phrionsabail de réir mar a athraíonn cúrsaí geilleagair? B’fhíor don Choimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin, nuair a thug sé le fios i mbliana nár cheart breathnú ar antacaíocht atá de dhíth ar an Ghaeilge mar ábhar roghnach breise: “Isbuanchearta iad cearta teanga; ní lamháltais ná pribhléidí iad a thugtar le linn aimsir na flúirse. Níl luach níos lú leis an gcoincheap a bhaineann le cearta agus le comhionannas nuair is i gcomhthéacs teanga é.” Nó lecasadh úr a chur ar an sean-nath: “Language rights are rights forever, not just for Christmas!”

Creidim go bhfuil an ceart ag Breandán nuair a thugann sé le fios gurb ionann agus an Nollaig ag cuid againn blianta an Tiogair – bhí an t-uafás airgid á chaitheamh ar aistriúchán na gcaipédsí Stáít agus níl deireadh leis an gcaiteachas sin go fóill.  Dá dtagadh an Ciste Idirnáisiúnta Airgeadais in áít an Rialtais, cheapfainn gurb é seo an cineal caiteachais a chuirfí deireadh leis láíthreach.  Cad is fiú bheith ag aistriú caipéisí oifigiúla go Gaeilge mura bhfuil ach an dornán is lú daoine á léamh?

Ach seo sinn anois – ag fánúint ar phlean atá le foilsiú uair eigean agus níl a fhios againn cén uair nó ní ionann an tuiscint atá ag an Aire  ar sprioc am is atá agamsa nó agatsa.    Tá an comhthéacs athruithe go h-iomlán ag Tuarascáíl McCarthy agus mura n-aithnímíd é sin anois agus dul i ngleic leis i slí atá ciallmhar, is measa dúinn a bheidh sé.

Thagair Breandán Delap do roinnt altanna a fhoilsíodh le déanaí ar an gceist seo – cuid acu maslach is spídiúil is aineolach, cuid eile acu ar cheart aird a thabhairt orthu.   Luaigh sé altanna leis an iar Thaoiseach Garret Fitzgerald inar mhol seisean do na Glasaigh:

“The Greens might also gain considerable kudos by using their new bargaining power to force Fianna Fáil to abandon the extravagant and anti-environmental Ó Cuív policy of requiring State bodies to publish expensive glossy reports in Irish as well as English, and requiring these bodies to throw out their notepaper so as to substitute it with Irish- language headings. That is the kind of playacting that undermines necessary public support for the language.”

Luaigh sé freisin caint a thug an Dr. Eoin O’Malley inar cuireadh Acht na dTeangacha Oifigiúla sa réimse céanna agus na h-innil votála leictreonacha atá taréis na milliún a chosaint orainn agus gan aon rath faighte againn uathau.  Cuirim le sin alt amháin eile, a fhoilsíodh sa Sunday Independent ag an deireadh seachtaine, ón Dr. Colum Kenny, léachtóír i bpolasaí theilifíse ag DCU agus namhaid seana bhunaithe do bhunú TG4,  fear a raibh mé ag diospóireacht leis uair nó dhó roimhe seo, agus an port atá á thuairisciú aige siúd go mbeidh na seóanna is fearr ar RTÉ thíos leis má thugtar sciar d’airgead an cheadúnais do TG4 mar atá molta ag Tuarascáíl McCarthy.

Ar ndóigh is é TG4 – agus níl sé gan locht – an seod Gaelach.  Dá bhfaighfí reidh leis, buille mór a bheadh ann do shaol na Gaeilge cé nach buille marfach a bheadh ann i bhfianaise an spioraid atá léirithe ag lucht nós* agus Nuacht 24, tionscnaimh tuaisceartacha, le tamall anuas.

Tá gá le ‘G-spóireacht’ agus tá súil agam go mbeidh sé de acmhainn ag lucht riartha na diospóireachta anocht míreana a thaifeadadh agus a chraoladh ar an idirlíon sna laethannta romhainn. Beidh orainne freisin tosnú ag reachtáil ár gcuid diospóireachtaí féin….

Nuacht 24 – an t-aon imreoir atá fagtha sa chluiche…

Nuacht 24 - an cuma a bheidh ar an seirbhís nua ag Nuacht 24.

As John Bowman proved, current affairs programming is essential to Irish life, writes NOEL WHELAN .

Ní minic a aontaím le Noel Whelan, an trachtaire chúrsaí reatha a bhionn le clos agus le feiscint go mion is go minic ar RTÉ, ach aontaím leis an méid sin atá scríofa aige in alt inniu san Irish Times.

Tá cláracha chúrsaí reatha tabhachtach i saol na hÉireann, dar leis agus é ag scríobh omós de chineál éigean do Questions and Answers, a tháinig chun deiridh an tseachtain seo tar éis do bheith ag craoladh le breis is scór bliain.

Ach, is cosúil, nach bhfuil siad tabhachtach i saol na Gaeilge nó is beag an riar atá á dhéanamh ag craoltóir Ghaeilge ar bith do Chúrsaí Reatha. Anois, le h-imeacht Foinse sna sála ar Lá Nua, agus Comhar gan cuisle, is beag an riar atá á dhéanamh ar an ghoile le h-aghaidh cúrsaí reatha i nGaeilge.

Seo sean phort dem chuid. Is dócha go bhfuil sibh bréan de. Ar maidin inniu, an chéad Satharn gan Foinse, tá go leor údair éadochais ag pobal na Gaeilge.

Ach tá údar dóchais ann freisin. An oiread is go bhfuil na craoltóirí stát urraithe – RTÉ Raidió na Gaeltachta, TG4, RTÉ – ag teip maidir le cúrsaí reatha, tá Nuacht 24 i mBéal Feirste ar tháirseach tús a chur le ré nua don iriseoireacht Ghaeilge ar an oileán seo.

Ar ndóigh rinne siad sin roimhe. Agus Lá Nua ar tí bás a fháil, bhunaigh Eoghan Ó Néill agus a fhoireann óg uaillmhianach An Druma Mór agus Nuacht 24.

Anois is é Nuacht 24 atá ag iompar lochrann iriseoireacht na Gaeilge. Go fóill, mothaím gur beag an chreidiúint atá tugtha dóibh as ucht sin nó ba mhiorúilt é nuachtán Ghaeilge a fhoilsiú faoi láthair, ba mhiorúilt anuas ar sin é a fhoilsiú gan deontas d’aon tsort agus é beo ar dhuthracht is ar dheamhéin na foirne is lucht tacaíochta atá ag dul i líonmhaire go mall ach go cinnte, más aon tomhas é líon na bhfógraí in eagrán na seachtaine seo.

Maidir leis an easpa creidiúna: Agus an bhéim faoi láthair ar bhás Foinse, bhí go leor cainte ann faoin ‘nuachtán dheireannach’ Ghaeilge a bheith imithe, bhí alt ag iar eagarthóir Foinse san Irish Times an tseachtain seo ar thosnaigh leis an abairt seo:

ÓN DEIREADH seachtaine seo caite níl fostaithe go buan sa Stát seo ach iriseoir cló Gaeilge gairmiúil amháin – Eagarthóir Gaeilge an nuachtáin seo.

Sa chéad dul síos, ní aithníonn an abairt sin gairmiúlacht muintir Nuacht 24. Níl siad ag fáil íocaíocht as a gcuid oibre – ach ní h-ionann siad nach bhfuil siad gairmiúil. Tá gairmiúlacht agus snás ag baint le h-obair Nuacht 24 cinnte agus dhéarfainn gurb é foireann Nuacht 24 an fhoireann is gairmiúla, b’fhearr liom is éifeachtaí, a d’oibrigh ar aon meán chló Ghaeilge riamh. Agus deirim sin agus mé ag cur mo chuid oibre féin agus na foirne a bhí sé de phribhléid agam obair ina dteannta san áireamh. Tá Nuacht 24 i dtiúin leis an aimsir thar mar a bhí aon seirbhís/nuachtán chló Ghaeilge eile roimhe. Léiríonn sé go bhfuilimíd ag déanamh dul chun cinn agus nach bhfuilimíd siocaithe san aimsir chaite.

Scríobhadh an abairt sin thuas fiú is go raibh a fhios ag Seán Tadhg Ó Gairbhí go raibh blás bréagach leis. Chomh fada agus a bhaineann sé leis an Ghaeilge, níl an chriochdheighilt abharach cé go dtuigim cén fath go mbeadh meoin aigne iar eagarthóra Foinse go fóill srianta ag an meoin aigne seo. Nó nach é sin an t-aon dea rud atá le baint as bunú Fhoras na Gaeilge mar chuid d’fhoras teanga uile Éireann? Bíodh is nach institiúid foirfe an Fhoras – agus nach mise atá carthannach! – is ar bhonn uile Eireann ar cheart a bheith ag déanamh riar ar an nGaeilge.

Bhí Foinse beo ar an gcriochdheighilt. Gan an chriochdheighilt ní bheadh sé tagtha ar an saol fiú. Roghnaigh Bórd na Gaeilge iarratas Mhoinéar Teoranta thar iarratas Lá, a bhíodh ag foilsiú go seachtainiúil i 1996, agus b’é an údar ba mhó lena rogha, dar liom, go raibh Moinéar Teo chun an nuachtán a bhí siad ag moladh a lonnú sa Ghaeltacht agus go raibh Lá bunaithe ó thuaidh agus nár mhaith leo airgead an ‘Stáit’ a chur as an Stát fiú is go mbeadh luach níos fearr le fáil ar an airgead ó thuaidh nó ó dheas.

I gcaitheamh na mblianta, bheathaigh an criochdheighilt céanna Foinse go maith le h-ais Lá agus Lá Nua. Mar a dúirt Pádraig Ó Céidigh agus é ag fógairt bhás an nuachtáin ar TG4, costas €1m in aghaidh na bliana a bhí air an nuachtán a fhoilsiú. Fuair Moinéar Teo €300,000 ó Fhoras na Gaeilge agus fograíocht ó na h-údaráis arbh fhiú €750,000 air.

Ní le Foinse a cháineadh atáim ach le féachaint anois ar an dtírdhreach agus cad tá romhainn.

Bhí litir san Irish Times inné agus é sínithe ag go leor de mhaithe agus de mhór uaisle na Gaeilge. Ainmneacha na nGaeil Móra ón deisceart is mó a bhí le braistint ann – ach bhí a n-achainí iar bháis ró mhall do Foinse.

Nior aithníodh sa litir gurbh ann dó An Druma Mór/Nuacht 24 agus deineadh beag den obair atá á dhéanamh ar an idirlíon.

A chara, – We wish to add our voices to the others which have deplored the closure of the weekly Irish language newspaper, Foinse.

It was an invaluable source of information, opinion and linguistic refreshment for those of us who wish to keep the Irish-speaking part of our reading brains active in a sea of English language print media.

Where else will the voices of the talented team of journalists and columnists employed by Foinse reach their audience? How else will the community of interest which straddles Gaeltacht and non-Irish speaking areas of the island read each others’ stories in print?

Where will the young school-going readers of Foinse go for the invaluable assistance they’ve had for their Junior and Leaving Cert Irish exams? A linguistic community that does not have regular access to printed material is the weaker for its absence.

Of course speakers of Irish listen to radio, watch TV and use the internet, Facebook, Twitter and so on, just as English speakers do.

But a tangible piece of print like a weekly newspaper helps to enrich our knowledge of the written language, while keeping us well informed. The closing of Foinse is a loss for journalism in Ireland. It is well documented by those who have researched the area of language revival that a journalistic forum is central to creating a living language, a forum which is now coming of age after 100 years of national Irish language newspapers.

We appeal to all parties involved and to those who have the power to intervene to revisit the decision and to search for new ways of supporting this valuable resource.

– Is sinne le meas, DOIREANN NÍ BHRIAIN, FIACH MAC CONGHAIL, ÁINE UÍ CHEALLAIGH, LIAM Ó DOCHARTAIGH, MÁIRE NÍ NEACHTAIN, Dr REGINA UÍ CHOLLATÁIN, DERMOT McLAUGHLIN, PIARAS Mac ÉINRÍ, PADDY BUSHE, FIONA De BUIS, PETER SIRR, SEÁN Ó LAOIRE, NEASA NÍ CHINNÉIDE, CATHAL PÓIRTÉIR, CEARBHALL O SIOCHÁIN, FACHTNA Ó DRISCEOIL, BRIAN Ó DÁLAIGH, MURT Ó SÉAGDHA, DIARMUID P. BREATHNACH, EOIN C. BAIRÉAD, ORLA Mhic ATHLAOICH MÍCHEÁL Mac ATHLAOICH

c/o Palmerston Court,

Rathmines,

Cuid de na daoine a shínigh an litir, bionn siad ag obair le RTÉ, an craoltóir céanna atá tar éis cliseadh go h-iomlán ar a dhualgaisí reachtúla i leith na Gaeilge. An peaca is mó orthu san go bhfuil an craoltóír ag séanadh ‘fóram náisiúnta’ ar lucht na Gaeilge.

Tugaim faoi ndeara na tagairtí atá sa litir seo ‘in print’ agus ‘tangible’. Tá daoine ann den tuairim gur cheart cloí leis an sean mhúnla fiú is go bhfuil sé cruthaithe nach n-oibríonn sé. Dá mbeadh an dream a chuir a n-ainmneacha leis an litir seo sásta an nuachtán nua seo a bhunú iad féin, beart a dhéanamh de réir briathar, bheadh níos mó measa agam orthu.

Ag an am seo, tuigtear nó tá sé ráite, go bhfuil Foras na Gaeilge ag ullmhú chun comórtas eile a fhógairt. Ceapann an Fhoras, is cosúil, go bhfuil dreamanna eile amuigh ansan sásta tabhairt faoin obair seo. B’fheidir go gcuirfidh Ó Céidigh isteach ar an gcomórtas arís ag súil go mbeidh tairiscint níos fearr ann an dara uair de bharr brú ón bpobal. Bhuel, má tá sé ag brath ar chúpla litir san Irish Times ó na maithe is mór uaisle an taoide a athrú ar a shon trath go bhfuil an tóin ag titim as an ngeilleagar, tá dul amú air. I bhfianaise na cainte atá déanta faoi mholtaí Bórd Snip, agus trácht ann faoi dhúnadh nó ‘athmhunlú’ Roinn Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta Uí Chuív, ní feidir brath ar an gcriochdheighilt fiú le h-aghaidh an slánú.

Gan amhras, dá mbeadh ciall ag an bhForas, lorgóidís cruinniú le Nuacht 24 agus dhéanfaidís socrú leis an nuachtán sin fógraí rialta a fhoilsiú sa nuachtán sin chun a thodhchaí a chinntiú. Ní gá comórtas phoiblí chuige seo agus d’fhéadfaí tacaíocht substaintiúil a threorú chuig an nuachtán sa tslí sin. Cuimhnigh gur thug Foras na Gaeilge €65,000 don Sunday Indo anuraidh chun CD a scaipeadh – agus an raibh comórtas phoiblí ann don obair seo? Ní raibh ná baol air.

Go fóill ní fhaca mé fogra ó Fhoras na Gaeilge i Nuacht 24. Anois tá athrú ar an scéal nó, in eagrán na seachtaine seo de Nuacht 24, d’fhograíodh gurb é Nuacht 24 an t-aon iarratas atá fagtha sa chomórtas le h-aghaidh an conradh do sheirbhís nuachta ar líne fhísiúil a bhí á reachtáil ag an gCiste Craoltóireachta.

In áit cloí leis an gcur-chuige criochdheighilteach amaideach agus mí éifeachtach a chloígh siad leis i gcaitheamh na mblianta, agus a theip orthu arís is arís eile (de bharr laigí an Fhorais), ba cheart dul i bpáirt le Nuacht 24, an t-aon imreoir atá fagtha ar an mbloc, an imreoir amháin a léirigh inmharthanacht i gcaitheamh na mblianta agus é faoi éide Lá/Lá Nua roimhe seo. Ní h-amháin sin – ach is acu atá seilbh na liathróide….

Níl sé ciallmhar ag an bpointe seo cloí leis an múnla cló. Tá comhreiteach aimsithe ag Nuacht 24 atá sasúil domsa – agus a bhí á mholadh agam do Lá Nua roimhe seo, go mbeadh leagan cló á sheoladh sa phost do dhaoine ar mhaith leo an nuachtán a bhraistint ina lámha. Sasaíonn an eagrán cló sin riachtanas na scoláirí a bhí ag fáil Foinse agus Lá Nua tríd an phost roimhe seo fiú.

In áit leagan costas leagan chló a iompar, bheadh sé níos saoire don Fhoras deontas 50% a chur ar fáil do leitheoirí nuachtáin Ghaeilge chun gléas ar nós an Kindle a cheannach chun go mbeadh siad ábalta é a iompar is a bhreith leo.

Ní gá gurb é seo an reiteach – nílim ach ag iarraidh tuairimí nua a chur ós bhúr gcomhair agus bhúr mbarúlacha a aimsiú.

Tá sé in am tabhairt faoin dúshlán seo i gceart. Bheadh sé go deas mar athrú!

An Seanadóir Piaras Ó Dochartaigh agus an dubh ina gheal

Cheapfá go raibh a dhothain dochar déanta ag Sinn Féin do na meáin Ghaeilge nó tá ionadaithe an pháirtí ar bhord Fhoras na Gaeilge tar éis suí ar a lámha agus dhá nuachtán Ghaeilge á dhruidim ceal tacaíochta ón bhForas céanna.

Anois tá siad ag iarraidh grúpa comhairleach a chur ar bun chun “moltaí a chur le chéile agus agus a chur faoi bhráid an rialtais maidir le todhchaí na meán clóite agus na meáin craolta in Éirinn”.

De réir sceala ar Gaelport:

Labhair Piaras Ó Dochartaigh, Sinn Féin, ag an gcruinniú agus luaigh sé cás Foinse mar shampla don ghéarghá atá ann do pholasaithe agus reachtaíocht a chur ar bun agus tiomantas agus tacaíocht do na meáin dúchasacha a léiriú.

Agus dúirt sé, gan aon tuiscint ar an íoróin, is léir:

Dúirt sé go raibh sé do-ghlactha go raibh a phort deireanach seinnte ag Foinse, a d’fhoilsigh an t-eagrán deireanach ag an deireadh seachtaine.

Má tá sé doghlactha aige go raibh port deireannach Foinse seinnte, cén fath go raibh sé inghlactha ag a chomhleacaithe atá ina suí ar bhórd Fhoras na Gaeilge?

Tá soir agus siar ann faoi fhiúntas Foinse agus an slí gur tháinig deireadh leis an nuachtán agus daoine den tuairim ná raibh an scéal iomlán á roinnt ag Pádraig Ó Céidigh linn. Bhí dhá stiúrthóir ar an gcomhlacht, mar shampla, agus ní raibh, is cosúil, aon bhaint acu le reachtáil na comhlachta ó lá go lá ach tá ceist ann faoi cé acu an raibh siad araon ag tarraingt tuarastal substaintiúil ón gcomhlacht.

Más amhlaidh go raibh, cén fath go raibh? Táimse den tuairim go mba cheart go mbeadh stiurthóirí na comhlachta ag fáíl sciar den brabhús ós rud é gurb iad a bhunaigh an nuachtán – ach níl a fhios agam an bhfuil sé ceart go mbeadh tuarastal á tharraingt acu agus gan iad fostaithe go foirmeálta ag an gcomhlacht….

Ag an am chéanna, tá gá le diancheistiú ar ionadaithe Shinn Féin agus ionadaithe na bpairtithe eile atá ina shuí timpeall ar bhórd an Fhorais féachaint cén fath gur lig siad an dara nuachtán Ghaeilge chun báis i dtréimhse sé mhí.

Níl sé maith a dhothain go bhfuil an Seanadóir Piaras Ó Dochartaigh ag dul thart agus ag béicigh faoi dhúnadh Foinse agus go gcaithfidh an Rialtas seo, siúd agus eile a dhéanamh faoi seo nuair atá neamh íontas á dhéanamh aige de ról a pháirtí féin sa chliseadh is déanaí – agus sa chliseadh a chuaigh roimhe. An é nach dtuigeann sé an scéal iomlán nó an bhfuil sé ag iarraidh an dubh a chur ina gheal orainn?

Tá alt ag Seán Tadhg Ó Gairbhí i dTuarascáil inniu agus é ag caint ar an ghá atá le nuachtán Ghaeilge agus an baol ina bhfuil an teanga anois d’uireasa Foinse. Rinne sé tagairt sleasach do Lá Nua – gan ainm an nuachtáin a lua – an é Lá Nua an t-ainm nach féidir a chur i gcló ar cholún Ghaeilge an Irish Times ar chúis éigean?

The perils of publishing an Irish language newspaper

Ní minic a scríobhaim i mBéarla ar iGaeilge – ach tá suim á léiriú san alt seo ag go leor agus toisc go gcreidim gur cheart fírinne an scéil seo a scaipeadh agus go bhfuil baol bunúsach ann don Ghaeilge, ní h-amháin don iriseoireacht chlóite Ghaeilge, táim á dhéanamh san anois. Tá súil agam go mbeidh sé ar fáíl ar ball ar Slugger O’Toole.

The news of the predicament, of Foinse the Irish language weekly newspaper, reached me on Tuesday evening and is reported in today’s papers and while it was shocking it was hardly surprising. In fact it was familiar. After all, I had been here before during my time as editor of the now sadly departed Lá Nua, the Irish language daily newspaper. We, too, were dependent on Foras na Gaeilge to provide a bulk of our funding as we published a daily newspaper five days a week from 2003 to the end of 2008. When we pointed out to Foras na Gaeilge that our newspaper was losing money and in danger of folding, they told us to make do with what we had and sat back on their hands as the newspaper limped towards eventual extinction. They pooh poohed our proposal to publish on the internet as a daily PDF with a weekly printed omnibus edition and said it wasn’t allowed for in the contract. And that was that.

The situation with Foinse is slightly different. The weekly newspaper located in An Cheathrú Rua received grant aid which was substantially more than that received by Lá Nua (Foinse received €320,000 per year – Lá Nua’s grant was in the region of €240,000) but also generated a large chunk of change in advertising revenue, the vast majority of it from the public service and government departments and agencies in the south. In fact, according to figures filed by the newspaper, Foinse generated a profit of €192,000 in 2006 and €99,000 in 2007. Figures for 2008 aren’t yet available but their projections for 2009 are a loss of staggering proportions in their own terms, approximately €300,000. This profit to loss situation came about as the economic crisis hit the public service last year and public servants scrambled hither and thither to cut unnecessary spending. A yet to be closed loophole in the Official Languages Act 2003 means that public sector advertising isn’t required to be bilingual in the south and this loophole was seized upon by those in charge of the public purse, with disastrous consequences for Foinse. Public sector advertising was never a significant factor in the funding of Lá Nua as it received so little because of its location north of the border (and the partitionist mentality of the public sector in the south) that this cutback had little or no effect.

So why should we care about the departure of a lossmaking newspaper? Well there are a number of reasons. Foinse, Lá Nua and other Irish language organisations, other projects in, for instance, the arts and community work, all form part of the social fabric of Irish society. The first resort of the bureaucrats appears to be to shred this social fabric rather than, for instance, apply the cutting knife closer to home with significant cutbacks on their own benefits. This warped sense of priorities is exemplified in the behaviour of Foras na Gaeilge, the main funding body for the Irish language on this island. While overseeing a situation in which one Irish language newspaper, which was established in 1984, was lost and the other is in danger of going the same way, the Foras has been busily augmenting its staff and increasing the bureaucratic burden. Sometime back in the early years of the millennium, when times were better and public money flowed more freely, the Foras applied for additional staff from the North South Ministerial Council and were told they could increase their complement of staff from 39 to 65. At the end of 2008, the Foras had 49 staff on its books. In February 2009, it advertised for five additional staff. The combined salaries for this new intake was about €200,000, approximately the same amount of money saved by the closure of Lá Nua at the end of December. Theoretically at least, because the Foras was operating in February on the basis of the same budget as it had in 2008 for 2009 as it had not been cut in the emergency budget announced in October last year. (The cut did come in the April Emergency Budget) But rather than making the savings available to Foinse to augment that newspaper’s services, the money was spent on recruiting adminstrators, a receptionist for the Foras’ cavernously empty offices at Westgate House on the corner of Castle Street and Queen Street in central Belfast, and a translator.

I hold no brief for Foinse but my concern here is the state of Irish language print journalism and, by extension, Irish language literature as the two are linked. People who read Irish language newspapers are more likely to read Irish language books. And who’s responsible for the funding of Irish language books – you’ve guessed it – Foras na Gaeilge. A few thousand people per day read Lá Nua, more again on the internet. Foinse is claiming sales of between 4,000 and and 6,000 copies weekly. And they distribute the newspaper in PDF format (a practice pioneered by Lá Nua in Ireland) on the internet on a subscription basis. A publisher told me that the average sale of an Irish language book is under 200 copies! All this isn’t surprising – neither Lá Nua, Foinse nor Irish language books had access to a reasonable marketing budget. They eked out an existence and depended on their loyal readers to spread the good word. Their priority was production and publication and they paid the price in the case of Lá/Lá Nua – and look like they will pay the price in the case of Foinse.

Still you may ask – why should I care about the loss of another loss making Irish language newspaper? After all they didn’t do marketing, so they died the death. Indeed. You should care. Instead of spending public money on the provision of literature and journalism in Irish which people were actually reading, vast amounts of public money is actually being spent on translating public documents from English to Irish which nobody will read in either language – or more accurately significantly fewer people will read in either language. Recently, for instance, in a display of Kafkaesque extravagance in a time of tightening belts, the Minister for Community, Rural and Gaeltacht Affairs, Éamon Ó Cuív announced that he was establishing a second translation unit within his own department. This would be headed by a Director of Translations on a salary of up to €130,000 per year. The task to be undertaken by this person would be to organise the translation of almost 50,000 pages of statutory instruments from English to Irish and, also, as an after thought, to revise the Official Standard of Irish. The cost of this project has been estimated, conservatively, at between €3m and €5m and could be a lot more than that.

Apparently the Government has allowed this to go ahead because it follows on a Supreme Court judgement. Whatever about the wisdom of such a judgement at the best of times, the timing of it and the consequences seem particularly perverse in the light of the most recent developments.

If Foinse is to publish its last edition this weekend, that will be sad indeed, not least for the ten people working at the newspaper but for its readers and for the Irish language community throughout the world. It will be all the more infuriating as it comes hot in the heels of the loss of Lá Nua – to borrow a phrase, to lose one Irish language newspaper could be considered to be unfortunate, to lose two (in the space of six months) is careless indeed of the all island body charged with the promotion of Irish.

There appears to be some political support for Foinse. Senator Joe O’Toole was heard on Nuacht TG4 last night calling for urgent action while Senator Piaras Ó Dochartaigh of Sinn Féin raised a rumpus in the Seanad yesterday which led to his ejection from the chamber. In light of my own experiences with Sinn Féin and its on-off commitment to the Irish language, I might remind the Senator from Gaoth Dobhair, who recently admitted on Raidio na Gaeltachta that Cumann meetings of his party are run through English in the Gaeltacht, that he could lift the phone to his four party colleagues who sit on the board of Foras na Gaeilge and who, theoretically, have some interest in the matter to get their fingers out and do something practical. But then again I’m not sure that Sinn Féin is interested in doing any more than rattling their broken commitments in their empty of meaning manifestos.

WIll this be sufficient to sway Foras na Gaeilge. It seems unlikely at this stage. As Foinse’s proprietor, Pádraig Ó Céidigh, is projecting losses of €300,000 to the end of the year and Foinse is only being offered an additional €35,000 per year, that sum being conditional on a signficant upgrading of their interent service and the production of more pages etc, the gap seems to wide to be bridged by the Foras unless they are hit be a Road to Damascus conversion and suddenly see the light.

What will the Minister do? After all he is currently nursing a soon to be published plan to revitalise the Irish language in Ireland and to produce, within 20 years, at least 250,000 daily speakers of Irish, the critical mass which will save the language for future generations. How does the demise of Irish language print journalism and literature, on his watch, sit with that plan, whenever it is to be published? There is also the more politically pressing matter – Foinse is located in his own Galway West constituency and in the recent local elections, the Fianna Fáil representation from the electoral area from which he derives most support was halved from four to two councillors. I will leave it with the readers to decide how he will resolve this conundrum. I might add, however, that he does have at his disposal a fund, Ciste na Gaeilge, amounting to €6m. This was hit by controversy last year when it emerged that Comhalas Ceoltóirí Éireann, a great organisation for the promotion of Irish traditional music but not renowned particularly for its efforts to promote An Ghaeilge, was awarded €3m from Ciste na Gaeilge. This award was despite the fact that Comhaltas had only applied for €50,000 and the fact that Comhaltas is headed by Fianna Fáil senator, Labhas Ó Murchú, had nothing to do with the generosity of the award, the Minister was at pains to stress when it came to light. (The matter has since been resolved as the money was transferred from Ciste na Gaeilge to the Department of Arts, Sport and Tourism and onwards to Comhaltas ).

There are also ‘noises off’ about the future of Foras na Gaeilge, a body which is becoming an ever more significant presence on the radar of English language newspapers, especially those it hasn’t bought off with marketing wheezes which generally net those newspapers considerable windfalls. Last year, a teach yourself Irish cd distributed with the Irish Indepenedent netted the cash strapped Gaeilgeoir, Tony O’Reilly, €65,000! Foras na Gaeilge hasn’t published annual accounts or reports for the years 2005-2008 yet. It was in February this year that it published the its annual report and accounts for 2004. It isn’t bound by the Freedom of Information legislation, north or south, being a cross border body and in all my years of experience with the Foras, it has never been proactive in proffering information. Last year it engaged a highly prestigious PR firm to draft a communications strategy – but the press release section of its very expensive website (approximately €70,000 per year according to 2004 figures) contained only fourteen press releases from the Foras.

It should survive the calculations of Bord Snip being a crossborder body set up following the Good Friday Agreement. But will it survive in its current all Ireland format as Minister Ó Cuív is reportedly considering a reconfiguration of the promotion of Irish and this includes the revamping of Údarás na Gaeltachta to take over the role for the promotion of Irish in towns outside the Gaeltacht throughout Ireland. The talk has been of Údarás na Gaeilge and whether that would change the dynamic, given that Údarás for all its faults has an elected board and is partly accountable to the electorate as well as having a go-ahead and very progressive Chief Executive, Pádraig Ó hAoláín at the helm.

As can be seen from what appears above, this is a tangled web indeed. But where does it leave Foinse? Out of the ashes of Lá Nua arose An Druma Mór/Nuacht 24, a web based publication of high quality. It survives on the goodwill and hardwork of its pioneering editor, Eoghan Ó Néill. and his team of volunteers. I have a subscription to the newspaper and I got my first print edition, 12 A3 photocopies pages in full colour stapled together, in the post last week. Nuacht 24 gets not one red cent from Foras na Gaeilge and it would be heartening to think that Foras might provide the newspaper with some funding if Foinse were to go under, however tainted that money might be, life does go on, but it’s unlikely in the extreme. More likely Foras will readvertise in the vainglorious expectation that there is a queue of groups out there with money to burn by producing an Irish language newspaper. If they do find one sucker prospective partner, Foras will find out, the hard way, that it is a great deal more expensive to start up a new newspaper than it is to maintain one already in existence.

While the emphasis has been on promoting Irish on a community basis in places like Belfast and Derry, the emphasis of some – not all – Irish language organisations in the south has been on the legal status of Irish, an emphasis which has led to the current situation in which investment in translation is being prioritised over investment in front line projects. That this occurs at a time of economic crisis, when bureaucrats and politicians are throwing all forms of social capital (public transport, public service broadcasting, health services) overboard as they fill the lifeboats on the SS Hibernia and leave the rest of us with barely a lifeboat to survive in the chilly depthys, represents a perfect storm for the Irish language and its community. It will survive but no thanks to Foras na Gaeilge and the Irish Government. All gratitude will go to the likes of Eoghan Ó Néill and Tomaí Ó Conghaile of nós*, another high quality Irish language magazine which is getting no grant aid, b and others who are heroically manning the helm despite everything that’s being thrown at them.

If there’s ever to be an effort on a par with Lá Nua or Foinse again, and this is not to dismiss the work of An Druma Mór etc, there needs to be an independent fund created by Gaeilgeoirí and all those who appreciate diversity in the media. I made such a proposal before and got a few takers – I wonder if there are any more takers today.

An ceart glan ag Pól Ó Muirí!

B’fhéidir go bhfaigheann sibh deacair an cheannlíne sin a chreidiúint ar thrachtaireacht ar an mblag seo. Ná bí ag caint – níl sé leath chomh deacair agus é a fheiscint ón dtaobh seo. Tá sean rá ann sa Bhéarla, go mbionn fiú sean chlóg ceart dhá uair sa ló – sin míniú amháín a thabharfainn ar an scéal.

Ach is é an míniú eile go bhfuil alt inniu ag Pól Ó Muirín, mo shean chara(!), i dTuarascáil an Irish Times faoi eispearas a bhí aige le Foras na Gaeilge, an chomhlacht teanga tras teorainn atá anois i bhfeidhil ar fhoilsiú leabhair Ghaeilge. Roimhe seo b’é Bórd na Leabhar Gaeilge a bhí i bhfeidhil ach chuir an tAire Ó Cuív deireadh le sin ag an Oireachtas i gCathair na Mart i 2007.

In alt Uí Mhuirí deirtear go beacht é:

Ba é Aire na Gaeltachta Éamon Ó Cuív a chuir deireadh le Bord na Leabhar Gaeilge agus a d’aistrigh cúram na leabhar faoin Fhoras. Níor mhínigh sé go sásúil riamh cén fáth go ndearna sé é sin agus níor chosúil go raibh gach foilsitheoir ag iarraidh athrú den sórt. B’fhéidir go ndearna sé an t-athrú i ndúil is go dtiocfadh tuilleadh feabhais ar chúrsaí scríbhneoireachta. I gcás an scríbhneora seo de, ní hamhlaidh an scéal.

Roimhe seo, bhí an seanbhord leabhar neamhspleách ar an Fhoras – agus seo ceann de na rudaí díomácha faoi chinneadh seo an chláir – thug an seanbhord tacaíocht dom leabhair eile d’fhoghlaimeoirí agus do dhéagóirí a scríobh mé. Tá sraith bheag leabhar agam san earnáil seo nach mbeadh scríofa murach an tacaíocht sin agus bhain cuid acu gradaim – aitheantas dom féin agus, gan amhras, don bhord as iad a choimisiniú an chéad lá riamh.

Níl mé orthu sin a thaithníonn leabhair Uí Mhuirí liom ach bhéinn ag ínsint bréig dá ndéarfainn ná raibh fiúntas lena scéalta bleachtaireachta faoin bhangharda Paloma – níl a fhios agam cad as a bhfuair sé an t-ainm ach sin scéal eile. Is é an fiúntas a bhaineann le saothair den chineál seo agus saothair údair eile, go h-áirithe Ré Ó Laighléis agus Méadhbh Ní hEadhra, go bhfuil siad ag mealladh leitheoirí óga.

Léitheoirí is mó atá ag teastáil – cé nach féidir liom locht a fháil ar an scéim nua atá á reachtáil ag an Fhoras ‘ Scríobh Leabhar’. An cheist a bheadh agam ná seo: céard a dhéanfaidh na páistí atá á spreagadh chun ‘leabhair’ a scríobh nuair atá siad ag iarraidh, amach anseo, tabhairt faoi úrscéal Ghaeilge a scríobh?

Níl a fhios agam – nó ag aoinne eile, thabharfainn buille faoi thuairim – conas mar a dheineann Foras na Gaeilge leabhair a cheadú nó a dhiultú? An bhfuil ‘fochoiste’ ann chun seo a dhéanamh, in áít a bhíodh bórd ann roimhe? An bhfuil aoinne ar an bhfochoiste sin le h-eolas beacht ar na leabhair Ghaeilge atá de dhíth?

Ar ndóigh tá leabhair faoin nGaeilge á fhoilsiú? Foilsíodh an leabhar ‘A New View Of Irish’ anuraidh – Cois LIfe a d’fhoilsigh agus Caolfhionn Nic Pháidín, comhalta boird ar Fhoras na Gaeilge, agus Seán Ó Cearnaigh, feidhmeannach sinsearach san Fhoras, a bhí ina h-eagarthóirí ar an saothar. Cheapas nárbh fhiú morán an leabhar sin – taobh amuigh de leithéidí Lillis Ó Laoire is Breandán Delap, is beag meas a bheadh agam ar dhearcadh dhuine ar bith a scrígh ann. Agus sin ráite, d’fhéadfainn easaontú lena dtuairimí siúd freisin!

Tugaim faoi ndeara freisin go bhfuil leabhar nua ar an mhargadh faoi oidhreacht an Phiarsaigh, leabhar eile lán le h-aistí troma faoin réabhlóidí. Is cosúil go bhfuair an leabhar seo tacaíocht ó Fhoras na Gaeilge agus mura bhfuil dearúd orm is saothar dhá theangach é. Tá ard mholadh faighte aige ó phearsaí ní lú ná Ruth Dudley Edwards, údar ar bheathaisnéis an Phiarsaigh roimhe seo agus mór phearsa i Scoil na nAthscríobhaí Staire.

Ag an am chéanna, má tá acmhainní an Fhorais á chaitheamh ar shaothair troma acadúla in áít ar leabhair éadroma siamsaíochta is bleachtaireachta, tá lúb ar lár ann. Caithfear nós na leitheoireachta a chur mar shíol sa leitheoir óg le go bhfasfaidh sé.

Agus is léir nach bhfuil seo ag tarlú mar is ceart. Tá an ceart glan ag Pól Ó Muirí an ceist a chur faoin mbealach atá Foras na Gaeilge ag caitheamh le leabhair Ghaeilge agus le spreagadh is tacú údair chun leabhair Ghaeilge a scríobh. Tá sé ag tochas a cheirtlín féin, gan amhras, ach ní h-ionann sin agus a rá nach bhfuil tabhacht leis an méid a deir sé dúinn go léir ar suim leo léamh agus scríobh na Gaeilge.

Tá dearcadh ‘frith óige’ léirithe ag an bhForas go dtí seo i réimse na litríochta is na h-iriseoireachta nó tharraing siad siar tacaíocht don nuachtán laethúil Ghaeilge, tá tarraingt na gcos ar siúl faoin tacaíocht don nuachtán seachtainiúil Ghaeilge agus níl aon tacaíocht ar chorr ar bith á thabhairt do na tograí is bisiúla in iriseoireacht na Gaeilge, nós* agus An Druma Mór/Nuacht 24.

An bhfuil Gaeilge ag Banríon Shasana?

Ar chéad leathnach an Irish Times ar maidin tá pictiúir gleoite de Ronan O’Gara, leathchúlaí las muigh na hÉireann agus na Mumhan, a lámha ina phóca agus é ag cabaireacht le Banríon Shasana, Eilís Bhindsór, ag ocáid i gCaislean Bhaile Chromhghlinne i gCo. Aontroma inné.

Ar imeall chlé an phictiúir tá Greagóir Ó Cham Bhéal, ‘Aire Cultúr, Spóirt is Foillíochta’ an Tuaiscirt, biogóid chomh gránna is ar saolaiodh riamh ar an oileán seo mas aon tuar na tuairimí atá nochtaithe i leith na Gaeilge i gcaitheamh a shaoil.

Feictear domsa go mbainfeadh sé an ghaoth as sheolta Uí Chaim Bhéil agus a leithéid dá labhródh an Bhanríon seo cúpla focal i nGaeilge ag ocáid den chineal go raibh sí ag freastal air inné.

Agus tá sé tabhachtach an ghaoth a bhaint as a seolta. Tá an chogadh chultúrtha seo atá á fhearadh ó thuaidh ag baint ón fhuinneamh is ón fhocas ar ghá chun an Ghaeilge a thabhairt go dtí an chéad chéim eile. Tá alt an spéisiúil ar an abhar ag Seán Ó Daimhín ar Iris Eoghanaigh

Ritheann sé liom gur féidir go mbeadh blúirín de Ghaeilge na hAlba ag an mBanríon seo – caitheann sí furmhór an tSamhraidh gach bliain ar saoire i dtuaisceart na hAlba. Mar sin ní dócha go mbeadh sé ró dheacair uirthí leagan na hÉireann a fhoghlaim.

Ach tá tabhacht thairis an tuaisceart ag baint leis an moladh seo – más moladh é. Tá iriseoirí is lucht cabaireachta na meán sa Pháil ar bís go dtiocfadh Banríon Shasana ar chuairt anseo. Is é seo, dar leo, an tastáil is mó ar theacht in aois Éire (deighilte) mar náisiún. Mar a scriobh an tuairisceoir in alt an Times – agus cad faoi seo mar léiriú chlaontachta ó ‘thuairisceoir’.

The one unspoken question was whether the queen might at last visit the Republic. Perhaps yesterday’s party brings that day a little closer.

Is ar éigean go bhfuil an Ghaeilge ar an ‘radar’ acu ar chorr ar bith ach amháin go mbaineann siad usáid as an teanga mar thargaid – mar shampla, agus sinn i lár ghéarchéim airgid, bionn siad ag tabhairt le fios go mbionn airgead á chur amú ar chur chun cinn na Gaeilge (agus bionn ach ní mar a shíleann siad).

Nach gcuirfeadh ‘cúpla focal’ iad san ina dtost!

B’fhéidir go bhfuilim ró dhóchasach agus gur sórt aisling é seo nach bhfíorófar – agus ni doigh liom ach an oiread go gcúiteodh sé ná baol air an dochar a rinne rialtais éagsúla na Breataine don tír seo i gcaitheamh na mblianta.

Ach chabhródh sé dar liom cuid den nimh a bhaint den chaidreamh idir an dhá thír. Faoi láthair tá an chosúlacht ar an scéal, dar liom, go bhfuil an obair athmhuintearais ar fad á dhéanamh againn. Ba bheart athmhuintearais é ag foireann rugbaí na hÉireann casadh leis an mBanríon, bhí an ocáid úd i bPáirc an Chrócaigh ann dhá bhliain ó shin agus is iomaí cuairt atá tugtha ag Uachtaráin éagsúla na hÉireann ar Thír Sheán Bhuí.

Nach bhfuil sé in am do Eilís 2 a dhéanamh beart a dhéanamh de réir mar a dhein Eilís 1 – fiú go raibh an bean úd i bhfeidhil ar shlad náireach in Éirinn – a bhí liofa sa Ghaeilge agus a d’fhoilsigh leabhair i nGaeilge!

An blag abú!

Tá go leor cloiste agus léite agam le tamall ó na meáin chlóite faoi ‘easpa chaighdeáin’ na mblaganna, agus ní ag caint ar chúrsaí gramadaí agus íde tarcaisneach na bpoilíní teanga atáim. Bí ag caint ar chaitheamh anuas agus na sagairt is cráifí sa teampall!

Spreagadh an rachta seo an scéilín a tugadh chun solais (nó a ‘clúdaíodh’ mar a bheadh le rá ag Foinse!) san Irish Times go raibh mac léinn ó Bhlea Cliath tar éis eagarthóireacht a dhéanamh ar iontráil WIkipedia le Maurice Jarre, an ceoltóir is an cumadóir Franncach a cailleadh i mí na Márta. Agus é ag déanamh iarracht tastáil a dhéanamh ar an úsáid a bhaineann iriseoirí sna meáin chlóite as an idirlíon mar fhoinse nuachta, chum sé abairt nó dhó ‘dhír bheathaisnéise’ agus chuir sé i mbéal an cheoltóra an chaint sin. Nuair a cailleadh an tUasal Jarre, baineadh úsáid as an ráiteas céanna in ailt omóis ar fuaid na cruinne.

“One could say my life itself has been one long soundtrack. Music was my life, music brought me to life, and music is how I will be remembered long after I leave this life. When I die there will be a final waltz playing in my head, that only I can hear,” a ‘dúirt’ Jarre.

Cuireann an scéilín seo an méid a bhí le rá ag Catherine O’Mahony, eagarthóir na meáin leis an Sunday Business Post agus í ag cosaint íonsaí a rinne scríobhnóir ar bhlagadóirí in alt ar fhoilsigh sí sa nuachtán sin, i gcuimhne dhom.

But the fact is that working journalists have editors, and subs and lawyers who check and recheck their work. Most of us — the print media — just CAN’T go with whatever story is doing the rounds. Bloggers can and often do.

Má léann tú an leabhar ‘Flat Earth News’, tuigfidh tú gur fínscéal é sin. Níl ar bun i nuachtáin an lae inniu, don chuid is mó, ach obair chun leathnaigh a líonadh le h-ábhar darú láimhe ón idirlíon. Sin de bharr costas tairgthe an nuachtáin a bheith chomh h-ard nach féidir leo airgead a chaitheamh ar an ábhar is fearr a aimsiú. Sé sin le rá pá iriseoirí a íoc [agus san áireamh ansan, tá eagarthóirí, is fo eagarthóirí is eile].

Creidimse gur beag nuachtán a mhairfidh ró fhada – féach go bhfuil nuachtáin le clú is cáil domhanda, an Boston Globe, i mbaol a dhúnta. Cloisim go minic daoine ag rá go dtaitníonn sé leo nuachtán a bhreith suas ina lámha. Caint é sin atá ag imeacht as faisean ach a bhionn fós le clos ag sean fhondúirí – sin an caint a chuala mé ó bhéal Fherdie Mac an Fhailigh agus é ag tabhairt droim láimhe don rogha go mbeadh Lá Nua chun tosaigh ar an slua agus á fhoilsiú ar an idirlíon amháin.

An blag abú!

RTÉ ag iomaíocht le ‘English language broadcasters’

Tá litir spéisiúil san Irish Times ar maidin ina dtugann Árd Stiurthóir RTÉ, Cathal Goan, freagra ar eagarfhocal sa nuachtán sin an tseachtain seo chaite.

Sa litir ar maidin tá abairtín amháin ina léirítear fíor mheon RTÉ i leith na Gaeilge.

The dual, not-for-profit, funding model under which RTÉ operates is the most prevalent method of funding public service broadcasting (PSB) in Europe and it is the only model by which a small country like Ireland could realistically hope to sustain a high quality PSB service – a service that must compete against some of the best resourced English-language broadcasters in the world

Tá míthuiscint iomlán ar Chathal Goan faoi ról RTÉ. Nó tá míthuiscint ormsa.

Tá tosaíocht á thabhairt ag an tUasal Goan don iomaíocht seo le craoltóirí mhóra an Bhéarla agus is é sin an údar mar shampla leis an gcinneadh an oiread san a infhéistiú i bhforbairt idirlín an chraoltóra náisiúnta. An rud a thugann tú faoi ndeara mar gheall ar sheirbhís idirlín RTÉ, áfach, a laghad Ghaeilge atá ann.

Níl seirbhís nuachta i nGaeilge ar ghréasán RTÉ mar atá ar ghréasán an BBC ag an mBreatnais. Go deimhin d’fhéadfaí a rá go bhfuil níos mó ábhar Ghaeilge ar ghréasán idirlín an BBC ná mar atá ar shuíomh an Chraoltóra Náisiúnta.

Léiríodh an t-easpa seo go soiléir nuair a sheol RTÉ cainéil digiteacha raidió roimh na Nollag. Ní raibh oiread is clár amháin i nGaeilge ar an sceideal don sé staisiún sin – agus tá tagairt déanta agam roimhe seo don agallamh a bhí ar chlár Ronáin Mhic Aodha Bhuí le beirt laithreoir ón staisiún, Scott de Buitléar a chuireann clár don phobal aerach i láthair agus fear éigean eile a bhionn ag plé le cúrsaí rince. Bhí sé soiléir ón mhéid a bhí le rá ag an mbeirt nach mbeadh ach an ‘cúpla focal’ á úsáid acu. Gan amhras tá siad ceart go h-iomlán sa cur chuige sin – tá siad ag déanamh an rud a deirtear leo agus a bhfaigheann siad iocaíocht as.

Ní fiú do RTÉ bheith ag tabhairt tosaíocht don ‘iomaíocht’ bréagach seo le craoltóirí an Bhéarla. Ní mór don craoltóir náisiúnta na dualgaisí atá orthu maidir le cur chun cinn chultúr na hÉireann a aithint agus beartú dá réir. Maith go leor, cialloidh sin go mbeidh go leor cláracha i mBéarla acu ach ba cheart go mbeadh meascán ann idir cláracha Béarla agus cláracha Ghaeilge ar an Raidió agus ar an dTeilifís agus solathar Ghaeilge agus Bhéarla ar an seirbhís idirlín.

Ar ndóigh bhéinn chomh cainteach céanna ar sholathar Ghaeilge an Irish Times. Faigheann siad airgead mhór ón sparán phoiblí – trí fograí stáit – agus bíodh is gurb é an nuachtán is fearr i measc na meáin Bhéarla chun abhar i nGaeilge a sholathar, ní leor é.

Sin agaibh é, racht an tSathairn!