Gugalaí gug mo chircín dubh…

“Suíonn sí síos agus beireann sí ubh, ubh inné, ubh inniu, gugalaí gug mo chircín dubh”

Tá sé chomh maith dom bheith ag iarraidh brí a bhaint as an leabhar is déanaí ó Dan Brown agus bheith ag iarraidh ciall a aimsiú i ráiteas de chuid an Tánaiste, Máire Ní Chochláin, is dóichí.

Agus í ag labhairt inné nuair a h-osclaíodh Oireachtas na Gaeilge go foirmeálta i Leitir Cheanainn, dúirt sí nach mbeadh aon athrú shuntasach ar chur chuige an Rialtais maidir leis an nGaeilge agus leis an nGaeltacht agus thug sí leid go mbeadh ‘dea scéal’ don Ghaeilge is don Ghaeltacht á fhógairt go luath, amarach b’fhéidir, ag an Aire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon  O Cuív, nuair a labharfaidh seisean ag ocáid atá á reachtáil ag Conradh na Gaeilge ag an Oireachtas.

Níl a fhios agam cé acu an mbeidh an tAire O Cuív sásta gur ghoid an Tánaiste cuid dá chuid éadaí ach ní h-eol dom aon dea scéal go bhféadfadh an Aire a fhógairt ach go bhfuil sé ag foilsiú an phlean atáimíd ag feitheamh ar le tréimhse fada anois, an Plean 20 Bliain don Ghaeilge is don Ghaeltacht.

Tá an tAire tar éis seal fada a chaitheamh ag suí mar chearc ar an ubh áirithe seo – agus tá sé thar am go mbeadh toradh a shaothar le feiceáil.

Is cinnte nár cheart aon fháilte a chur roimis mura bhfuil sé ag fógairt an phlean.  Is é seo ocáíd atá réamh dhéanta don cineal seo fógra – ach is dócha, freisin, go mbeadh sé níos fearr arís é a dhéanamh ag ocáid ag a bhfuil an Rialtas ar fad ann chun tacaíocht uile ranna a léiriú don phlean.

Bheadh suim agam, go h-áirithe, leithéidí Ní Chochláin féin, An Taoiseach, an tAire Oideachais agus Eolaíochta agus an tAire Airgeadais a fheiceáil gualainn ar ghualainn leis an tAire Gaeltachta agus é ag déanamh an fógra.

Níos tabhachtaí ná an phlean ná cur síos ar an modh oibre chun an plean a chur i bhfeidhm agus léargas ar na h-acmhainní a bheidh ar fáil as seo go deireadh théarma an Rialtais seo i leith an phlean.

Ach más amhlaidh go bhfuil an Rialtas sásta leis an ’status quo’ ar an gceist seo – mar atá ráíte ag Ní Chochláin a bheag nó a mhór – caithfear teacht chun tosaigh le modh oibre nua agus is sinne a chaithfidh sin a dhéanamh beag bheann ar an Rialtas.

Neosfaidh an aimsir céard atá le rá ag an Aire – ach níor cheart bheith ag brath ar an Aire seo nó ar Aire ar bith chun na h-oibre seo a dhéanamh.   Ní léir go bhfuil an samhalaíocht agus an tuiscint ann chun tabhairt faoin obair.   Chun a bheith cinnte go ndeinfear an obair, is linn féin an imirt.

 

Aire ina ‘imreoir ar an gclaí’

Thárla sé os comhair ár súile – rinne sé é go glic agus gan forogra ar bith. Ach, go tobann, tá dhá bhliain curtha leis an plean 20 bliain chun an Ghaeilge a athréimniú mar theanga phobail i dtír dhá theangach ag an Aire Ghnóthai Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív.

In alt sa Sunday Times inniu, deintear tuairisciú ar an sprioc go mbeidh trí oiread na gcainteoirí Ghaeilge ann faoi 2030. Anois bhí mise den tuairim – agus tá a fhios agam go raibh sibhse den tuairim céanna – gurb é 2028 an spriocdáta a luaigh an Aire Ó Cuív leis an chéad lá riamh a fhoilsíodh an straitéis roimh Nollaig i 2006.

An tuairisceoir san Sunday Times, Stephen O’Brien, níl eolas beacht aige ar an straitéis seo nó cuireann sé an scéal seo i láthair amhail is gur scéal nua é agus níl aon tagairt ann do phlean san alt ach is ag tagairt do straitéis a bhionn an t-alt an t-am ar fad.

The strategy was devised at a cabinet sub-committee chaired by Brian Cowen, the taoiseach. Currently 85,000 Irish people describe themselves as fluent, daily speakers while 1.6m say they are competent in the language. The government wants these figures to increase to 250,000 and 2m in 20 years.

Is dócha nár cheart dúinn bheith ró bhuartha faoi dátaí agus a leithéid. An rud ar cheart dúinn áird a dhíriú air, an straitéis nó an plean féin.

Agus níl aon rud ró úr faoin phlean seo. Niorbh é fo-choiste an Rialtais faoi chathaoirleacht an Taoisigh a bheartaigh é ach an oiread ach beirt fhear, Seamus Mac Seáin agus Gearóid Ó Cairealláin, is an phobal a thóg siad i mBéal Feirste timpeall ar Chultúrlann McAdam Ó Fiaich.

Dúirt Aodan Mac Poilín ón Iontaobhas ULTACH leo ag an am sin gur eilifint bhán a bheadh sa Chultúrlann ach lean siad orthu lena bplean uaillmhianach. Anois tá an Cultúrlann céanna ina ghormchló ar straitéis athbheochana na Gaeilge ag an stát ó dheas, stat a chaith 80 bliain, mar dhea, ag cur chun cinn na Gaeilge.

To achieve this 2030 target Eamon Ó Cuív, the gaeltacht minister, is planning a network of Irish-language cultural centres in cities and towns in order to increase the opportunities people have to speak as Gaeilge. Ó Cuív says he wants Irish-language organisations to follow the GAA’s lead by modernising their facilities and building local centres….

Ó Cuív wants cities and towns to develop a network of Irish cultural centres similar to Belfast’s Culturlann, a converted church now home to a bookshop, restaurant, art gallery and theatre. A second Irish-language cultural centre, Culturlann Ui Chianain, is due to open shortly in Derry.

“If you want to socialise in Dublin through Irish, there is nowhere to go except the rather dingy place that [Irish language organisation] Conradh na Gaeilge very cleverly set up in the 1970s,” Ó Cuív said. “It has served its purpose, we need to modernise [it] and they’d admit that.”

Ach, fan noiméad, ní rud úr é seo fiú ó bhéal Uí Chuív. Ag an Oireachtas i gCathair na Mart i 2007 i nDoire Cholmcille i 2006 nár fhogair sé an uaillmhian céanna, sara raibh cruinniú ag an bhfochoiste seo atá faoi chathaoirleacht an Taoisigh, Brian Ó Comhainn. Rinne mé tuairisciú ar an gcaint a thug sé le h-aghaidh Níl a fhios againn go fóíll, áfach, cé acu an raibh cruinniú nó dhá chruinniú nó níos mó nó níos lú ag an bhfochoiste seo ó shin – ach is cosúil, más aon tomhas an tuairisc seo ar thoradh shaothair an bhfochoiste, ná raibh gá leis ar chorr ar bith nó bhí an plean réitithe roimh ré agus nach bhfuil ag titim amach ó shin ach cur i gcéill de phroiseas chomhairleachta agus meilt ama (is airgid).

Ba choma liom sin, fiú, chomh fada is go dtiocfadh Aire Rialtais ar nós Ó Cuív ós comhair an phobail le rá cad iad na pleananna atá ag an Stát cuidiú leis an bproiseas seo. Nílim ag caint go díreach ar airgead. Táim ag caint ar thacaíocht phraicticiúil eile ar féidir leis an Rialtas a thabhairt – faoiseamh cánach sa bhreis le h-aghaidh infheistiú sa Ghaeilge mar shampla?

Mo chomhairle ar seo: Ná bíodh eagrais nó gniomhaithe Ghaeilge ag fánacht ar fhoilsiú an phlean seo – cé go gcreidim gur leid laidir é foilsiú an ailt seo ag an am seo go bhfuil sé ag teannadh linn go luath – ach bogaimís chun ár gcuid féin a dhéanamh den phlean.

Ar ndóigh tá an bogadh ar siúl theana féin nó tá na h-eagrais Ghaeilge ag gníomhú. Tá Conradh na Gaeilge le moladh as tionscnaimh ar nós Raidió Rí Rá is Seachtain Na Gaeilge is Ceol 09 is an coiste dúiche thar a bheith gniomhach i mBaile Átha Cliath (atá Feirsteach ag tabhairt ceannaireacht cumasach do, maith thú a Sheain). Tá Glór na nGael tar éis udar.ie a thabhairt ar an saol agus léiríonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge nach bhfuil siad ró fhada ar chúl le tionscnaimh ar nós Gaelport.

Tá na Feirstigh fós ceim nó trí chun tosaigh ar sin, forásacht atá léirithe ag leithéidí Nuacht 24.

Níl san Aire nó an Rialtas ach imreoirí ar an gclaí sa phroiseas seo go dtí seo – tá sé in am do páirt gníomhach a ghlacadh san imirt nó fagfar ar chúl é ar fad.

Roinn na Mí-dhaonnachta agus na hIar Coilíneachta = An Roinn Oideachais

Is é sin an ceannlíne ón bhfeachtas is déanaí ó Chonradh na Gaeilge, feachtas ina bhfuil díriú á dhéanamh ar bhaill an Oireachtais ag cur ar a súile go bhfuil an Roinn Oideachais is Eolaíochta ag íonsaí na Gaeilge agus gurb é an úirlis ionsaithe atá á úsáid acu ciorclán na conspóide, Ciorclán 44/2007.

Is é seo an ciorclán a chuireann iallach ar mhúinteoirí tosnú leis an Bhéarla i rang na naíonáin beaga tar éis an chéad téarma. Cuireann sin poll sa chóras tumoideachais iomlán a bhí ag obair go h-anmhaith i mbunscoileanna agus atá ag obair i mbunscoileanna ó thuaidh go fóill.

Is é seo an litir a fuaireas ó Phádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán Chonradh na Gaeilge agus Eagarthóir Feasta, faoin cheist seo:

A Chairde agus a Scríbhneoirí na Gaeilge,
Gheobhaidh thart ar 500 duine agaibh an teachtaireacht seo in ainneoin nach féidir libh ríomhphoist a chéile a fheiscint. Tá sé curtha ag thart ar 40 ball de Oireachtas Éireann cheana féin chomh maith: ábhar macnaimh dóibh don samhradh.
Bheinn buíoch dá bhféadfadh sibh
Seo a chur ar aghaidh go dtí cairde libh.
A fhiafraí de aon Teachta nó Seanadóir a mbuaileann sibh leis i gcaitheamh an tsamhraidh (agus d’fheadfadh sibh féachaint chuige go mbuaileann) : why doesn’t the Department stop attacking Irish medium education AND see to it that Irish is taught properly in English medium national schools.

Níl aon áibhéil ar bun agam nuair a deirim go bhfuil daonnacht an Éireannaigh faoi ionsaí – múchadh atá i gceist ag Roinn Oideachais. Léirítear an meon sa bheart.
Maithfidh sibh dom mo thaithí mar eag. ar FEASTA a chur chun tairbhe na cúise mar uachtarán ar an gConradh.

Ádh mór oraibh agus beirimis bua,
Pádraig Mac Fhearghusa

Is é seo an litir atá seolta aige chuig baill an Oireachtais. Tacaím leis an bhfeachtas seo – ach caithfear é a leathnú taobh amuigh de chiorcal chúng na scríobhnóirí Ghaeilge.

A Theachta, a chara,
For your information – despite all evidence to the contrary the Department of Education and Science still maintains its post-colonial war against immersion education, and early total immersion in infants in particular, in the 26 Counties. I refer to the failure of the Department to withdraw circular 44/2007, a circular aimed at ending early total immersion in Irish in Gaeltacht schools, which need the Departments support as never before; and in Irish medium national schools, known as gaelscoileanna, to which the Irish language community looks in order to ensure its longterm viability.
This is not acceptable behaviour from the Department. Nor is it acceptable that Dáil Éireann should allow this behaviour to continue. The humanity of Irish citizens in Ireland is under attack by a Department of Education and Science in which people who regard education through Irish as ‘bad practice’ – no matter what the evidence is to the contrary – are in the ascendant.

COGG – An Chomhairle Oideachais Ghaeilge agus Gaelscolaíochta, should be allowed to do its own research these questions.

And the Department should direct its attention to ensuring that Irish is properly taught in all national schools. It is essential that the Department provide a proper integrated and graded course in Irish for national schools generally (on the Séideán Sí model): you may not appreciate that the Department is guilty of 20 years neglect in the provision of such back up for the national teacher generally, yet attacking what little educational provision there is through Irish seems to be the priority. Besides, the Department knows that the 93% of the population who support Irish (Mac Gréil research) want their children to be properly taught the language. Dáil Éireann could see to it that the Department sets about fulfilling its responsibilities in that regard.

Cuirim leis seo mar eolas roinnt rún a ritheadh ag Ardfheis Chonradh na Gaeilge i mí Bhealtaine, ar eagla nach bhfuil siad feicthe agat cheana. Is ábhar suime an taighde is déanaí ó Thuaisceart Éireann a bhfuil tuairisc ina thaobh ar Gaelport.com thíos Agus gura maith agat as an méid seo a léamh go dtí seo.
Le dúthracht duit,
Pádraig Mac Fhearghusa, uachtarán
Thar ceann Chonradh na Gaeilge

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Rúín Ardfheise ó Chonradh na Gaeilge, 2009

8. Oideachas. Luath-thumoideachas iomlán: Dearbhaímid arís eile gur prionsabal luachmhar oideachasúil de chuid na gaelscolaíochta an tumoideachas lánGhaeilge i ranganna naíonán; go gcosnóidh Conradh na Gaeilge é i gcomhar le gaelscoileanna, tuismitheoirí agus pobal na tíre i gcoitinne an ceart seo a bhaineann le spiorad sainiúil teangeolaíoch na scoile lánGhaeilge; agus go gcuirfimid in aghaidh aon iarracht de chuid na Roinne Oideachais & Eolaíochta an prionsabal oideachais seo, a bhfuil aitheantas náisiúnta agus idirnáisiúnta aige, a chealú nó a athrú nó a mhaolú. (Craobh Thrá Lí)

9. Oideachas. Luath-thumoideachas iomlán: Iarraimid ar an Roinn Oideachais agus Eolaíochta ciorclán 44/2007 a tharraingt siar.

10. Oideachas. Luath-thumoideachas iomlán: Éilímid go bhféachfadh na húdaráis chuí chuige go ndéanfar taighde ar bhonn uile-oileánda ar an luath-thumoideachas iomlán, cleachtas tábhachtach oideachasúil, a bhfuil dlúthbhaint aige le buanú phobal na Gaeilge lasmuigh agus laistigh den Ghaeltacht.

11. Oideachas. Ionad Náisiúnta Oideachais: Éilímid arís eile go go mbrúfaí chun cinn leis an Ionad Náisiúnta Oideachais i mBaile Bhuirne, Co. Chorcaí, a gheall Airí Oideachais agus Eolaíochta i Mí na Nollag 1999 agus arís i Meitheamh 2000: ar mhaithe le múinteoirí a chumasú chun an leas is fearr a bhaint as a dtalann féin agus as buanna a ndaltaí scoile; chun taighde leanúnach a dhéanamh ar mhúineadh na teanga; áiseanna teagaisc a fhorbairt, agus oiliúint agus tacaíocht a chur ar fáil do mhúinteoirí agus do lucht comhairle agus pleanála san oideachas.

12. Oideachas. Cúrsa Comhtháite Gaeilge: Iarrann an Ardfheis ar an Roinn Oideachais agus Eolaíochta cúrsa comhtháite Gaeilge a chur ar fáil do na bunscoileanna sin nach bunscoileanna lánGhaeilge iad; agus go ndéanfaí amhlaidh ag an dara leibhéal.
Research points to cognitive gains of Irish-medium schools
Groundbreaking research carried out by academics from Queen’s University has demonstrated the underlying advantages of Irish-medium education.

A study by Dr Judith Wylie and Dr Gerry Mulhern from Queen’s School of Psychology indicated there were significant advantages to children educated in Irish-medium schools. Aside from cultural and social benefits of bilingualism, the research showed there were real cognitive gains from being fluent in two languages.
The research -– the first of its kind involving the Irish-medium sector -–looked at short-term memory and working memory performance in primary school children. “Short memory and working memory are centrally important in all learning, indeed everyday tasks such as reading, reasoning and mental arithmetic rely heavily on these processes,” Dr Wylie said. “Using standardised tests of verbal and visual memory, our research compared groups of children from Irish-medium schools with children from the more usual English-only schools in Northern Ireland.” Results indicated that children who attended Irish-medium schools significantly outperformed those from the English-medium sector. On average, eight-year-old and 10-year-old children from Irish-medium schools were found to outperform children of a similar age from English-only schools.
However, the most dramatic finding was that eight-year-old Irish-medium children performed at least as well as, and in several areas better than, 10-year-olds from English-only schools. Dr Reamai Mathers from Iontaobhas na Gaelscolaiochta, the trust fund for the sector, welcomed the findings. “This groundbreaking work adds further evidence to the increasingly indisputable body of good science that shows that children who are educated in Irish-medium schools are not only receiving the benefit of two languages but are also receiving tangible educational advantages,” he said. Earlier this year, Key Stage 2 assessments (Primary 7), which focuses on the areas of English and maths, demonstrated that for the last three years attainment in Irish-medium education had been higher than the Northern Ireland average.
“What the Queen’s research provides is a deeper insight into the mechanisms at work in the superior performance by Irish-medium children when compared to the more usual English language schools,” Dr Mathers said. “This research is another affirmation for our schools not only in their role in the revival of our indigenous language but, because of the deep functional mental processes involved in bilingualism, their role as centres of excellence in education. “Irish-medium education is providing children with the highest levels of attainment. Indeed, so compelling is this educational case, that the argument for the ongoing and increased support for the sector at nursery, primary and post-primary level is more compelling than ever.”

Tacaíocht an Chonartha do Foinse

Seo ráiteas a d’eisigh Conradh na Gaeilge ar son Foinse ó chianaibh?

Tacaíocht do Nuachtán na Gaeilge
10/06/09
Léirigh Conradh na Gaeilge tacaíocht don nuachtán seachtainiúil Foinse i bhfianaise an chruinnithe chinniúnaigh a bheas ag Pádraig Ó Céidigh, úinéir an nuachtáin, le Foras na Gaeilge maidir le cúrsaí maoinithe an pháipéir níos déanaí inniu, Dé Céadaoin, 10 Meitheamh 2009.
Beidh cás éigeandála an nuachtáin le plé tar éis don Uasal Ó Céidigh a rá nach bhféadfadh an comhlacht foilseacháin Móinéar Teo. glacadh le téarmaí chonradh nua an Fhorais chun an t-aon nuachtán náisiúnta Gaeilge atá ann a fhoilsiú go seachtainiúil sa tréimhse 2009 – 2013, ach tá súil ag an gConradh go dtiocfaidh na dreamanna leasmhara ar réiteach gasta ar an scéal inniu.
Arsa Pádraig Mac Fhearghusa, Uachtarán Chonradh na Gaeilge: “Creideann an Conradh go bhfuil riachtanas faoi leith le Foinse, go háirithe toisc go bhfuil nuachtán laethúil na Gaeilge, LÁ, imithe, agus toisc an tseirbhís ar fónamh atá curtha ar fáil ag Foinse do phobal na teanga le tamall maith de blianta, agus toisc an fuinneamh agus an éagsúlacht atá á léiriú ar leathanaigh an nuachtáin.”
“Tá Foinse ag cur seirbhís nuachta ar ard-chaighdeán ar fáil do phobal na Gaeilge le trí bliana déag anuas agus molann Conradh na Gaeilge an dea-obair dhíograiseach atá curtha i gcrích ag foireann an nuachtáin ón gcéad lá riamh.”
Creideann an Conradh, chomh maith, go bhfuil sé rí-thábhachtach postanna in earnáil na Gaeilge a shlánú le linn an chúlú eacnamaíochta seo agus is iomaí iriseoir a bheadh thíos leis dá dtiocfadh deireadh le Foinse. Bheadh sin tubaisteach don iriseoireacht, agus do scríbhneoireacht na Gaeilge trí chéile.

Cá bhfuil na h-eagrais eile agus a gcuid raitis tacaíochta? Céard atá eagrais na Gaeilge chun déanamh ar an gceist seo? Cuimhnigh an méid a scrígh an Pastor Niemoller:

Als die Nazis die Kommunisten holten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Kommunist.
Als sie die Sozialdemokraten einsperrten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Sozialdemokrat.
Als sie die Gewerkschafter holten,
habe ich nicht protestiert;
ich war ja kein Gewerkschafter.
Als sie die Juden holten,
habe ich geschwiegen;
ich war ja kein Jude.
Als sie mich holten,
gab es keinen mehr, der protestieren konnte.

When the Nazis came for the communists,
I remained silent;
I was not a communist.
Then they locked up the social democrats,
I remained silent;
I was not a social democrat.
Then they came for the trade unionists,
I did not protest;
I was not a trade unionist.
Then they came for the Jews,
I did not speak out;
I was not a Jew.
When they came for me,
there was no one left to speak out for me.

Tá sé in am do dhaoine dul sa bhearna baoil ar son na Gaeilge. Ná bí ar chúl. Bí i dtús cadhnaíochta. Tacaigh le Foinse inniu – agus má thagann siad slán, ar a laghad, beidh duine eigean ann le labhairt ar do shon amárach…

Ceisteanna agus Freagraí

Tá moladh ag dul do Chonradh na Gaeilge as ucht an suirbhé thíos a rinne siad ar na h-iarrthóirí ar fad atá á gcur féin ós comhair na votairí agus iad sa tóir ar shuíochán i bPairlimint na hEorpa don toghchán sin an tseachtain seo chugainn.

Tá mo bharúil féin agam faoi na bhfreagraí – nuair a deir polaiteoir go mbeidh sé ag úsáid na Gaeilge, an féidir linn sin a chreidiúint? Má deir siad go bhfuil siad ar son an mhaolú ar úsáid na Gaeilge sa Phairlimint a thabhairt chun deiridh, an leor seo a rá nó ar cheart go ndéarfaidh siad go mbeidh siad i mbun feachtais ghníomhaigh chun seo a dhéanamh.

Bíodh sin mar atá – an t-aon dream nach bhfaighidh aon vóta nó tacaíocht uaimse, na polaiteoirí a bhí ró leisciúil nó ró bhiogóideach in éadan na Gaeilge (iarrthóírí an UUP agus an DUP!) freagra a thabhairt ar na gceisteanna réasúnta seo.

Molaim Conradh na Gaeilge as an mbeartas seo – ach sílim go bhfuil gá le h-athmhachnamh a dhéanamh ar an gcur chuige in am don olltoghchán atá ag teacht. Creidim gur cheart go n-eagrófaí ocáid phoiblí nó sraith ocáidí agus go dtabharfaí cuireadh do na ceannairí ar fad teacht os comhair phobal na Gaeilge agus a seasamh ar cheisteanna móra an phobail sin a mhíniú. Arís ní dímholadh é sin ar an mbeartas seo – ach creidim go dtabharfadh an cur chuige atá molta agamsa seasamh níos fearr don Ghaeilge san fheachtas toghcháin….

Agus, ar cheist eile, ritheann sé liom gur beag seans a tharlódh tada mar seo, litir nó ocáid phoiblí, gan leithéidí Conradh na Gaeilge a bheith ann agus chomh gníomhach is atá….

Seo chugaibh na ceisteanna agus achoimre ar na bhfreagraí. Is féidir na freagraí ina iomláine a léamh anseo.
CAITH DO VÓTA LEIS AN nGAEILGE
FREAGRA NA nIARRTHÓIRÍ DO PHARLAIMINT AN AONTAIS EORPAIGH AR CHEISTEANNA NA GAEILGE
1. (a) Má thoghtar mar chomhalta de Pharlaimint na hEorpa tú, an labhróidh tú Gaeilge go
rialta agus mar ghnáthchleachtas sa Pharlaimint?
nó
(b) Muna bhfuil tú compordach le caighdeán do chuid Gaeilge, an gcuirfidh tú feabhas ar do
chuid Gaeilge trí ranganna Gaeilge a ghlacadh / cúrsa féin‐foghlaim ar líne a dhéanamh chun
a chinntiú go mbeidh do dhóthain Gaeilge agat chun ionadaíocht a dhéanamh ar Éirinn san
Aontas Eorpach ag baint úsáid as an bpríomhtheanga náisiúnta?
2. An gcabhróidh tú le deireadh a chur leis an
maolú maidir le stádas na Gaeilge san Aontas
Eorpach (AE) trí bhrú a chur ar Rialtas na hÉireann
agus ar an Aontas Eorpach chuige sin?

An Seanadóir Alan Kelly, An Lucht Oibre, Toghcheantar an Deiscirt:
1. Níl sé ar a chompórd ag labhairt i nGaeilge, seachas ‘cúpla focal’. Ag iarraidh í a fhoghlaim.
2. Ba mhaith leis breis eolais faoin mhaolú. Thacódh sé beartas ar bith a bheadh chun leasa na Gaeilge.

Alban Maginness, SDLP, Toghcheantar Thuaisceart na hÉireann
1. Níl Gaeilge aige. Bheadh sé ag iarraidh í a fhoghlaim. Tá an SDLP ar son Acht Ghaeilge ó thuaidh chun réimse seirbhísí a chur ar fáil do chainteoirí Gaeilge.
2. Ar son mholadh an Chonartha.

Bairbre de Brún, Sinn Féin Toghcheantar Thuaisceart na hÉireann
1 & 2 ”Ar siúl aici go leanúnach.”

Brian Crowley, Fianna Fáíl, Toghcheantar an Deiscirt
1. Bionn cúpla abairt aige i nGaeilge i ngach oráid ach ní bheadh sé compórdach ag tabhairt oráide iomlán i nGaeilge.
2. Ar shon deireadh a chur leis an maolú chomh fada is go mbeadh an foireann aistritheoirí agus dlíodóirí/theanga-eolaithe ar fáil.

Caroline Simons, Libertas, Toghcheantar Átha Cliath
1) Tá sí sásta an Ghaeilge a úsáid sa Phairlimint.
2) Ar shon réimse iomlán seirbhísí i nGaeilge a bheith ar fáil.

Colm Burke, Fine Gael, Toghcheantar an Deiscirt
Gan freagra / No answer

Dan Boyle, An Chomhaontas Glas, Toghcheantar an Deiscirt
1. Cé nach bhfuil líofacht bainte amach ag Dan sa Ghaeilge go fóill, bheadh sé an‐shásta úsáid a bhaint as acmhainní
teanga ar bith a mholfadh an Conradh.
2. Bhí an Comhaontas Glas mar chuid den bhFreasúra nuair a cuireadh an maolú speisialta don Ghaeilge san AE i
bhfeidhm. Bhíomar ina choinne ansin agus táimid fós ina choinne.

Declan Ganley, Libertas, Toghcheantar an Iarthair
Go raibh maith agat as ucht do ríomhphost.
1 Ar bheagán Gaeilge.
2 Breis eolais á lorg aige. Ar shon stadas na Gaeilge a chaomhnú san AE.

Deirdre de Búrca, An Chomhaontas Glas, Toghcheantar Atha Cliath.
1.Ta ar intinn agam Gaeilge a labhairt go rialta sa Pharlaimint Eorpach ma thoghfar me ar 5u Meitheamh, agus gan dabht
beidh orm feabhas a chur ar mo chuid Gaeilge! Chaith me seachtain sa Ghaeltacht i mBaile Feirtear an bhliain so
chaite agus déanfaidh mé an rud céanna an bliain seo.
2. Ar shon fáil reidh leis an mhaolú.

Diane Dodds, DUP, Toghcheantar an Tuaiscirt
Gan freagra / No answer

Eibhlin Byrne, Fianna Fáíl, Toghcheantar Átha Cliath.
1. Ar son a cuid Gaeilge a úsáid sa phairlimint.
2. ?

Eoin Ryan, Fianna Fáíl, Toghcheantar Átha Cliath.
1. Níl Gaeilge aige – ach ar son tacú lei.
2. Níl a dhothain aistritheoirí ann faoi láthair ach ag obair i dtreo an uair go mbeidh sin amhlaidh.

Gay Mitchell Fine Gael, Toghcheantar Átha Cliath.
1. Gaeilge aige agus ar son í a usáíd.
2. Ceist casta é seo nach féidir leis a fhreagairt.

Ian Parsley, Alliance
1. Roinnt Ghaeilge aige agus ag iarraidh í a fhoghlaim ach dar leis gur tabhachtai ‘priomh theangacha na hEorpa a fhoghlaim’.
2. Níl sé ar son deireadh leis mhaolú – ach tá sé ar shon breis airgid a chur ar fáil le h-aghaidh foilsitheoireacht agus craoladh i nGaeilge.

Jim Higgins, Fine Gael, Toghcheantar an Iarthair
1. 90% dá chuid oráíd i nGaeilge mar atá.
2. Ar son stadas níos laidre don Ghaeilge.

Jim Nicholson, UUP, Toghcheantar Thuaisceart na hÉireann.
Gan freagra / No answer

Joe O’Reilly, Fine Gael, Toghcheantar an Iarthair
1. Úsáidfidh sé an Ghaeilge sa Phairlimint.
2.Gan amhras ar shon deireadh a chur leis an maolú.

Joe Higgins, An Pháirtí Shoisialach, Toghcheantar Átha Cliath
1. Bainfidh sé úsáid as an nGaeilge an oiread agus is féidir.
2. Caithfidh na cearta caoi a thabhairt don teanga.

John Paul Phelan, Fine Gael, Toghcheantar an Oirthir
Gan freagra / No answer

Kathleen Funchion
1. Ar bheagan Gaeilge ach ag iarraidh í a fheabhasú.
2. Ar son deireadh a chur leis an maolú agus deiseanna fostaíochta a chruthú do phobal na Gaeilge.

Kathy Sinnot, Neamhspleách, Toghlach an Deiscirt.
Gan freagra / No answer

Liam Aylward, Fianna Fáil, Toghcheantar an Oirthir.
1. Cúpla oráid i nGaeilge déanta aige. Ceal misnigh an chúis leis an neamairt seo. Níl sé i gceist aige aon chúrsa a dhéanamh chun cur lena chumas.
2. Gá le h-aistritheoirí.

Máiread McGuinness, Fine Gael, Toghcheantar an Oirthir
1.Sea/ YES
2. Sea/ YES

Marian Harkin Neamhspleách, Toghcheantar an Iarthair
Gan freagra / No answer

Mary Lou McDonald, Sinn Féin, Toghcheantar Átha Cliath
1. Beidh sí ag iarraidh cur lena cumas agus ansan tabharfaidh sí faoi níos mó úsáide a bhaint as an nGaeilge.
2. Ar son deireadh a chur leis an maolú.

Ned O’Keeffe, Fianna Fáil
1. Ar bheagan Gaeilge, chun freastal ar ranganna.
2 Ar son deireadh a chur leis an maolú.

Nessa Childers, An Lucht Oibre, Toghcheantar an Oirthir
1. – Ar bheagan Ghaeilge, chun cur lena cumas agus níos mó úsáide a bhaint aisti.
2. – Níl sí ar shon deireadh a chur leis an maolú nó níl sí ar son maolú breise a dhéanamh ar úsáid na Gaeilge.

Padraig Mac Lochlainn, Sinn Féin, Toghcheantar an Iarthair.
Ag tacú leis an dá cheist

Paschal Mooney, Fianna Fáíl, Toghcheantar an Iarthair
1. Ar son ach ar bheagan Ghaeilge.
2. Ar son.

Pat the Cope Gallagher, Fianna Fáil, Toghcheantar an Iarthair
1. Ar son
2. Ar son

Proinsias de Rossa, An Lucht OIbre, Toghcheantar Atha Cliath
1. Ar son an Ghaeilge a úsáid, mar a bhí riamh.
2. Níl sé ar shon deireadh a chur leis an maolú nó níl sé ar son maolú breise a dhéanamh ar úsáid na Gaeilge.

Raymond O’ Malley, Libertas, Toghcheantar an Oirthir
1. Ar son cé go bhfuil sé ar bheagan Ghaeilge.
2. Ar son deireadh a chur leis an maolú.

Seán Kelly, Fine Gael, Toghcheantar an Deiscirt
1. Sea/Yes
2. Sea/yes

Steven Agnew. An Chomhaontas Glas, Toghcheantar Thuaisceart na hÉireann
1. Níl Gaeilge aige ná níl sé de rún aige í a fhoghlaim.
2. Ag iarraidh eolais faoi míbhuntáistí do phobal na Gaeilge de bharr an maolú.

Susan O’Keeffe, An Lucht OIbre, Toghcheantar an Iarthair
1. Ag foghlaim na Gaeilge in athuair. Sasta í a úsáid
2. Sásta brú a chur chun deireadh a chur leis an maolú.

Thomas Byrne, Fianna Fáil, Toghcheantar an Oirthir.
Gan freagra / No answer

Toireasa Ferris, Sinn Féin, Toghcheantar an Deiscirt
1. Bainfidh sí úsáid as an nGaeilge sa Phairlimint má thoghtar í
2. Sásta oibriú chun deireadh a chur leis an maolú.

Tomas Sharkey, Sinn Féin, Toghcheantar an Oirthir
1. Tá sé chun an Ghaeilge a úsáid sa phairlimint agus i ngach gné dá chuid oibre ann.
2. Tá sé chun iarracht a dhéanamh ar an maolú a chur ar cheal.

An Poc Ar Buile – an amhrán is measa ar Ceol 09?

Tá’n eagrán is déanaí de Nuacht 24 ar fáil agus tá go leor sna scór leathnaigh sa nuachtán seachtainiúil saor ó dheontas seo, mar a bhionn gach seachtain. Tréaslaím le hEoghan Ó Néill agus a fhoireann as a gcuid oibre.

Ach cad é seo sa léirmheas ag Gráinne Nic Fhearraigh ar Ceol 09? Bhí mo léirmheas féin anseo cúpla lá ó shin. An bhfuil sí ag caitheamh anuas ar An Poc Ar Buile, an amhrán is clúití riamh a scríobhadh i nGaeilge?

Seo a deir sí ina léirmheas:

”Ach leis an fhírinne a dhéanamh, bhí mé meallta leis na traiceanna direannacha. Ó traic 11 (Ham Sandwich – Click Click Boom Boom) ar aghaidh, is laige na h-amhráin, rud a tharlaíonn go minic ar dhlúthdhioscaí na saolta seo dar liom. Is minic a chuirtear isteach amhráin mar ‘fillers’ agus tá mé den bharúil go bhfuil lorg de sin ar Ceol 09.

Más sin mar atá, is íonadh gur choinnigh siad an t-amhrán is measa go dtí an deireadh! Cuireann sin isteach orm go mór. Cad é atá i gceist agam? John Spillane agus ‘An Poc Ar Buile’. An ag magadh atá tú, a mhic! Ar dhluth dhiosca pop. Ní thuigim é. Tá sé as áit, aisteach, agus thar a bheith sean aimsearthale taobh Duke Special agus a leithéid, is cuma gur leagan nua John Spillane atá ann. Ní oireann sé do Ceol 09!”

Ní lia duine ná tuairim. Agus is maith an rud é go bhfuil an leirmheastóir seo sásta tuairim a nochtadh atá dúshlánach agus nach bhfuil eagla uirthí sonc a thabhairt do bhá bheannaithe na Gaeilge!

Ag an am chéanna, ba cheart a lua gurb é ‘An Poc Ar Buile’, dá olc é, an t-aon amhrán ar Ceol 09 nach aistriúchán a bhí ann. Cinnte is ‘golden oldie’ é agus níl morán difiriúil i leagan John Spillane ón leagan a bhí ag Seán Ó Sé sna 60í. Agus tá Seán Ó Sé ag canadh sa leagan seo freisin. Ní mór a lua freisin go raibh An Poc Ar Buile ar an albam ‘Irish Songs We Learned At School’ a d’eisigh John Spillane roimh na Nollag agus a dhíol na mílte coipeanna, tuairim is 40,000, an díolachán is mó d’albam Ghaeilge riamh creidim.

An dea smaoineamh amhrán ón albam seo a chur ar Ceol 09? An meallfaidh sé an phobal, seachas an 40,000, Ceol 09 a cheannach ar mhaithe leis An Poc Ar Buile agus na h-amhráin eile ar Ceol 09 a bheith acu nó an gcuirfidh sé daoine ó dhoras mar go bhfuil 40,000 tar éis an albam ISWLAS a cheananach agus nach mbeidh fonn ar chuid acu, atá fonn léirithe acu albam Ghaeilge a cheannach, díol as An Poc Ar Buile faoi dhó. Gan amhras níl ann ach amhrán amháin le taobh breis is dosaen amhrán pop eile i nGaeilge. Nior cheart go gcuirfeadh sé isteach ar dhíolachán.

Bhuel tá an dhá albam agam. Agus is dócha go bhfuil an dhá albam ag go leor Gaeil eile ar mhaithe gur i nGaeilge atá an dhá albam. Ar ndóigh is fiú an dhá albam a cheannach mar go bhfuil siad beirt go maith ó thaobh an cheoil de an oiread is go bhfuil siad go maith ó thaobh an cheoil de.

Ach b’fheidir go bhfuil gá le treo úr a léiriú i Ceol 10. Cén fath nach mbeadh an albam sin lán le h-amhráin nua chumtha i nGaeilge nach bhfuil ar fáil i mBéarla ar chorr ar bith? Cén fath nach gcuirfí meitheal scríobhneoirí is ceoltóirí le cheile chun dosaen nó níos mó amhrán a chumadh anois a bheadh á cheol ag leithéidí Fiach, Cathy Davey, Camille O’Sullivan, Duke Special, Eddi Reader is eile, amhránaithe is bannaí a bheadh i mbéal an phobail.

Cén fath nach mbeadh amhrán ó Ceol 10 ar bharr chairteacha na singlí? Nach mbeadh sé ar an fhreagra is fearr ar An Poc Ar Buile atá as alt le Ceol 09 go mbeadh amhrán Ghaeilge eile ar bharr na gcairteacha – nó ins an Barr 10 ar a laghad – i 2010?

Ar ndóigh tá tosc amháín le cur san áireamh nach bhfuil curtha san áireamh go dtí seo, is é sin go bhféadfadh tograí ar nós Ceol 10 bheith i mbaol de bharr ciorruithe an Fhorais ar Chonradh na Gaeilge. Níl a fhios sin agam go cinnte – níl ann ach tuairimíocht. Fagfaidh mé faoi leitheoirí a mbarúil a thabhairt faoin fhiúntas a bhaineann le caiteachas ar leitheidí an Fhorais seachas ar thograí ar nós Ceol 10.

Luach ‘ár gcuid airgid’ – curfá nua an Fhorais

Tá scéalta cloiste agam cheana féin faoi na ciorruithe a cheadaigh baill boird Fhoras na Gaeilge, bunaithe gan amhras ar mholtaí ó fheidhmeannaigh an Fhorais, ag a gcruinniú miosúil inné. 

Tá gearradh thar a bheith suntasach ar mhaoiniú Chomhaltas Uladh de Chonradh na Gaeilge.  

Ceann thar a bheith do thuigte é an gearradh 50% nach mór atá déanta ar bhuiséad Chomhluadar, an eagras a chuireann seirbhísí ar fáil do theaghlaigh atá ag togáil a bpáistí le Gaeilge taobh amuigh den Ghaeltacht.   Conas is feidir le gearradh maoiniú – arbh ionann é agus €20,o0o – bheith ag teacht le spriocanna an Fhorais féin faoi bheith ag tabhairt an Ghaeilge ó ghlúin go glúin. 

Tá POBAL fosta thíos le ciorruithe an Fhorais.  Ciorrú 4% atá ar bhuiséad an eagrais is mó atá ag saothrú ar son Acht Ghaeilge ó thuaidh. Conas is féidir le POBAL an obair atá a dhéanamh acu – toisc nach bhfuil sé á dhéanamh ag an bhForas agus ag Sinn Féin atá glórach gan a bheith eifeachtach ar an gceist – a dhéanamh ar barr a maitheasa.

Eagras eile atá thíos le na ciorruithe an Cultúrlann, an ionad is tabhachtaí do phobal na Gaeilge i mBéal Feirste.  An bhfuil brí nó dealramh leis na ciorruithe? 

Is cosúil gurb é an ‘buzz word’ is coitianta sna litreacha atá á dháíleadh ag an bhForas ar eagrais atá thíos leis na ciorruithe seo ná ‘Luach ár gcuid airgid’.   

Gan amhras ba cheart luach a gcuid airgid a bheith á lorg ag an bhForas.  Ach meabhraídís ar seo:  ní leo an t-airgead.  Is linne é, is leis an bpobal é.   Agus nílimid sásta go bhfuil luach ‘ár’ gcuid airgid á fháíl againn ón bhForas.  Níl a fhios againn an bhfuil nó nach bhfuil de bharr nach bhfoilsíonn an Fhoras a chuid cúntais go rialta – nior fhoilsíodh cúntais 2003 go dtí anuraidh agus níl aon rian go fóill ar chúntais 2004-2007, gan tracht ar chúntais 2008. 

A luaithe is a bheidh an liosta  iomlán agam, beidh mé á fhoilsiú anseo. 

Fíric amháin nach mór a choinneáil i gcuimhne ná seo:  ní raibh aon laghdú ar bhuiséad an Fhorais ó na mathair ranna ó thuaidh nó ó dheas do 2009.  I mbliain ina bhféadfadh boilsciú diultach a bheith ann – sé sin deflation – is ionann sin agus ardú deontais.  Mar sin céard atá ar bun ag an bhForas?  Cad leis atá siad ag caitheamh ár gcuid airgid mura bhfuil siad á dháíleadh ar eagrais eifeachtacha ar nós Conradh na Gaeilge, Comhluadar is eile?    An mbeidh an Fhoras ag tabhairt airgead ar ais don dhá mhathair roinn ag deireadh na bliana seo agus na bliana seo chughainn agus iad ag ceilt maoinithe ó eagrais atá ag obair go dicheallach is go duthrachtach i ngort na Gaeilge ar an dtalamh? 

Tá an pobal i dteideal ar fhreagraí ar cheisteanna réasúnta mar seo.  Tá sé in am go gcuirfí an Fhoras faoi bhrú chun freagraí a thabhairt ar na ceisteanna seo, go h-áirithe san aeráid atá ann anois.