Scéal a chuala le déanaí a chur iontas orm go bhfuil córas nua slándála i réim ag ceann cheathrú TG4.

De réir m’fhoinse, tá córas ann nach ligfidh duine isteach ach go gcuireann sé méar le painéal leictreonach agus ansan go gcuardaíonn an riomhaire ar chúl an phainéil an bhunachar le féachaint an bhfuil cead ag an t-é leis an lorg méir sin dul isteach sa sanctum sanctorum. 

Ar ndóigh ciallaíonn sin nach mbionn Gaeilgeoirí neamh údaraithe ag fánaíocht thart an fhoirgnimh agus ag céasadh na réaltóga is na h-iriseoirí a bhionn ag obair ann. 

Agus níl sé ach céim nó dhó chun tosaigh ar an ghnath chóras slándála a bheadh i bhfeidhm ag craoltóir ar bith.  

Ní h-é go gceapaim go bhfuil a leitheid mí réasúnta - is amhlaidh go ritheann sé liom gur mór an trua go gcreideann TG4, craoltóir sheirbhís phoiblí, go bhfuil gá lena leitheid de chóras chun an pobal a choinneáil ó dhoras…..tá sé nios cosúla leis an slándáil a fheicfeá ag ceannaras Ionad Déanta Viris Marfacha Mheirceá ná craoltóir Ghaeilge. Nó an ionann an dá rud?

Cé tá siad ag iarraidh a choinneáil amach?

Tá mishuaimhneas amháin orm agus is é seo é.  Ní coirpeach mé agus mar sin de nior mhaith liom lorg mo mhéar a thabhairt do dhuine ar bith, ar chúinse ar bith.  Ní coirpigh iad foireann TG4 ach chomh beag ach tá bainistíocht an staisiúin ag caitheamh leo amhail is gurb ea.  Nó ní bhionn ach ar choirpigh agus daoine go bhfuil amhras ina dtaobh lorg méir a thabhairt do na h-údaráis ag am ar bith.   Ar mhaithe le slándáíl ó choirpigh, tá ‘coirpigh’ á dhéanamh den bhfoireann.  

Is ait an mac an saol.

Tá an práiseach ar fuaid na miasa arís ag lucht ‘Sea’ Liospóin tar éis an méid a bhí luaite le Nicholas Sarkozy inné. 

Dar le hUachtarán na Fraince [agus an Aontais Eorpaí i láthair na h-uaire] beidh ar phobal na hÉireann votáil arís ar Liospóin, luath nó mall.   

Ar ndóigh ní chuidíonn an dearcadh impiriúil seo le cúrsaí ar chorr ar bith de bharr gurb é an cineal sin impiriúlachta atá ag teacht idir pobal na hÉireann [agus aon phobal eile san Aontas a iarrtar orthu] agus mhaorláthas an Aontais. 

Dar le hAengus O Snodaigh, TD Shinn Féin agus príomh aoire an phairtí sa Dáil, is masla é seo do phobal na hÉireann. 

Nuair a thugtar chun cuimhne ná raibh aon cheist go mbeadh an dara vóta ag pobal na Fraince ar an mBunreacht Eorpach, nach bhfuil ró dhifriúil ar chorr ar bith ó Chonradh Liospóin, léiríonn ráitis Sarkozy nach ro chuiditheach ar chorr ar bith a bheidh a chuairt anseo, lena bhean cheile Carla, ar leas Chonradh Liospóin.  

An t-aon rud a théann i gcoinnibh seo go bhfuil aird an phobail anois ar a bpócaí agus a gcúntais bainc agus ar luach a gcuid teach, de bharr imeacht go tóin phoil an gheilleagair.   B’fheidir nach mór againn ar chorr ar bith ceisteanna faoi chumhachtaí agus faoi fhlaitheas is eile. 

Ach má tá Sarkozy leis an bpraiseach a chur ar ais sa mhias, beidh ar focail níos mílse a úsáid agus dearcadh níos tuisceanaí a léiriú.

Priomhleathnach conspóideach an New Yorker

Seo thuas an clúdach ar an eagrán is deanaí den New Yorker, iris liteartha agus chultúrtha Nua Eabhrach.  Léiríonn sé Barack Obama, é féisithe mar a bheadh treall chogaí Ioslamach ann, a bhean céile, Michelle agus í gléasta mar sceimhlitheoir armtha le AK 47 ar a gualainn.   Os cionn an tinteán tá pictiúir de Osama Bin Laden agus ag dóghadh sa tine tá brat na Stait Aontaithe. 

Aor a thugann eagarthóir an New Yorker ar seo.  Léiríonn sé an bealach atá scéalta aiféise á scaipeadh faoi Obama, de bharr an ainm ‘aisteach’ atá aige agus an méid a bhí le rá ag an tUrramach Jeremiah Wright.   

Cháin feachtas Obama an clúdach go géar. Is cinnte go bhfuil siad buartha faoin fhínscéalaíocht seo bheith ag fáil ardán ar bith, go h-áirithe ar phríomh leathnach iris ar nós an New Yorker.  Ar éigean go bhfeicfidh lucht cáinte Obama an plé tuisceanach ar chúl an iomhá - ach bainfear feidhm as an íomhá chun eagla craicinn a chuir ar votairí atá á imeaglú lá i ndiaidh lae theana féin. 

Bhuel is cinnte go líonfaidh an plé faoi seo roinnt colúin - agus go ndíolfaidh sé roinnt coipeanna den New Yorker.  Abhar an oiriúnach do shéasúr na seafóide, gan amhras!

Cultúrlann McAdam O Fiaich -mar a bheidh sí de reir físe na h-ailtire, Ciaran Mackel, agus an choiste.An léiriú seo ar an athrú saoil is dearcaidh atá ann faoin saol ó thuaidh?

San Irish Times ar maidin, tá an Irishman’s Diary ag tabhairt léargais dúinn ar shaol agus ar shaothar an Ghaeilgeora chlúitigh ó Bhéal Feirste, Robert Shipbuoy McAdam.

Tá aithne againn ar an Ciúin McAdaim de bharr Cultúrlann McAdam  O Fiaich, institiúid atá ag cur na Gaeilge chun cinn go ceannródach i mBéal Feirste le beagnach scór bliain anois.  

Nuair a d’iarr bunaitheoirí na Cultúrlainne, Gearóid O Cairealláin agus Séamus Mac Seáin, cabhair ó eagras a cheap an Rialtas chun an teanga a chur chun tosaigh ar bhonn trasphobalach ag tús a ré, dúradh leo nach mbeadh aon chabhair ag teacht de bharr gur ‘eilifint bhán’ a bhí ann. 

Mas eilifínt bhán a bhí ann, agus b’fheidir nach féidir locht a chur ar an t-é a dúirt sin de bharr go raibh sé ina shuí i lár seomra ollmhór a bhí lán go barra le brat úrláir [bhíodh úsáid á bhaint as an gCultúrlann mar siopa díolta bhrát urláir sara deineadh cultúrlann de!],  bhí fís éagsúil ag an mbeirt seo agus ag a gcáirde. 

Anois is é an Cultúrlann an ionad Ghaeilge is aitheanta ar an oileán agus cuireann sé an Ghaeilge chun cinn ní h-amháin ar bhonn tras phobalach i mBéal Feirste ach go h-idirnáisiúnta. 

Tá forbairt nach beag déanta ar an bhfoirgneamh, a bhíodh trath ina Eaglais Phreisbitéireach, ag an gCoiste agus go luath tá tús le cur le forbairtí úra arís a chinnteoidh todhchaí na Cúlturlainne. 

Tá moladh ar leith ag dul do Stiurthóir na Cultúrlainne, Eimear Nic Mathúna, agus a foireann gan amhras.  Cinntíonn siad go mbionn an áis ar fáíl don phobal nach mór gach lá den bhliain ó luath ar maidin go mall istoiche.

Nuair atá plean straitéiseach á chumadh don Ghaeilge ag airí rialtais is eile, ní gá doibh nios faide ná an Chultúrlann agus a mhacasamhail a bhunú nó a mhaoiniú i ngach baile mór is beag sa tír chun an teanga a thabhairt slán agus bríomhar don chéad ghlúin eile.

Scoil Samhraidh Willie Clancy

Blianta fada ó shin a rabhas go deireannach i Sraid na Cáthrach i gContae an Chláir le h-aghaidh Scoil Samhraidh Willie Clancy.   Bionn Cór Chúil Aodha ann gach bliain - is dócha go rabhamar ann gach bliain ó bunaíodh an Scoil Samhraidh mar chuimhneachán ar phiobaire groí an bhaile sin i 1973.

Tá roinnt athruithe ann ó bhí mé ann go deireannach.  Ach níl aon athrú ar rud amháin - agus is é sin an fháilte chroíúil a chuireann muintir na scoile, leithéidí Muiris  O Rócháin, Eamon McGiveney agus a cáirde romhainn gach bliain. 

B’amhlaidh a bhí sé i mbliana.  Is iomaí áit a chuaigh mé agus mé im bhall den Chóir - ach caitear leat i Sráid na Cathrach mar VIP!  D’fhéadfá dul i dtaithí air, táim ag rá leat. 

De ghnath ní théann an Cóir ach don oíche Satharn amháin. Cantar cúpla amhrán agus Mo Ghile Mear chun deireadh a chur leis an oíche ag an gCoirm Cheol Mór i Halla an Phobail.  Agus ansan an maidin dar gcionn, cantar an t-Aifreann sa Seipéal.  

Bhíodh sé i gconaí deacair bheith inár lán mhúscailt don aifreann seo.  Bhíodh sé ag 9.30rn agus tá sin an luath do dhaoine nár chuaigh a chodladh ach cúpla uair a chloig roimhe!  

I mbliana bhí mé breá stuama agus chuaigh mé a chodladh timpeall 2rn.  Agus bhí mé i mo dhúiseacht go brea luath agus in am don bhricfeasta san ostán, an Central Hotel, ostán nach bhfuair aon chuid den airgead ó leitheidí an BES ach atá foireann croiúil cinealta ann a thugann an aire do na h-aoíanna. 

Bhí oíche amhráin sa Seomra Glas, seomra na n-oirfideach, tar éis na coirme agus bhí go leor ag canadh ann  - leitheidí Danny Maidhcí O Suilleabháin, Len Graham agus Mary Stewart. 

Chas mé ann le Frank McNally, scríobhnóir an Irishman’s Diary ón Irish Times, agus a bhean céile.   Roinnt mhaith blian ó shin chas mé leo ag ocáid - bhíodar le posadh go luath agus luadh sa chomhrá go raibh an dúil acu i gCóir Chúil Aodha.  D’iarradh orm an mbeadh speis ag an Cóir ceol ag Aifreann an Phósadh.  Agus bhíos abalta cúpla glaoch guthán a dhéanamh agus socraíodh cúrsaí dá réir agus bhí an Cóir ag pósadh na lannúna, áit eigean i dTiobrad Arainn. 

Ar aon nós, níor chasamar ó shin agus oíche Shatharn ghabh siad buiochas as an ngar beag sin. Agus bhí comhrá breá againn faoi na h-athruithe a tharla i Sraid na Cathrach agus fán dtuath in Éirinn i gcaitheamh na mblianta. 

Duradh linn go raibh scaird teach tabhairne i Sraid na Cathrach, sraidbhaile ina raibh breis is dhá scór teach tabhairne roimhe, le linn dom bheith ag teacht i mblath m’óige.  Anois b’fheidir go bhfuil scór ann.  Tithe tabhairne a thaithínn, leithéidí Fahey’s agus Queally’s ar Bhóthar na hInse, tá siad dúnta.   Fiú, tá Tigh Tabhairne Ollie Conway i Mullach, áit a raibh seisiúin clúiteacha ann trath, tá sin imithe.  Nach aisteach an comhtharlúint gur dhún na tithe tabhairne seo ar fad agus mise ar dheoraíocht ó Shráid na Cathrach! 

Maidin lár na bháireach, mar a dúirt mé, bhíos múscailte go luath, na nuachtáin léite agam agus mo bhricfeasta ite agam i bhfad roimh aifreann.  Canadh an t-Aifreann agus bhí go maith agus ní raibh go h-olc.  Dúradh linn go raibh an ceol go binn - agus, i gcead dom, bhí.   Bhí slua maith i láthair ón Chóir agus ceoltóirí in ár dteannta.  Uaireannta mar sin, tuigim ar an dtabhacht atá le traidisiúin ar nós Cór Chúil Aodha.

Ar aon nós, tar éis aifrinn chuamar chuig Teach Mhuiris Uí Rócháin, an Chiarraíoch breá sin agus cuireadh bricfeasta eile romhainn. Agus dá luaithe an bricfeasta brea sin, an dara ceann, ite againn bhí gloine fuiscí againn inár láimh agus bhí tamall againn i gcomhluadar cáirde ansin. 

Ansan an bóthar ó dheas go dtí an Carrchaladh treasna na Sionainne, Cill Airne agus piúnt suaimhneach Gaelach i dtigh tabhairne Jimmy O’Brien agus abhaile chun faire ar an gcluiche idir An Clár agus Tiobrad Arainn. 

Ach tá cuimhní cinn agam ar an deireadh seachtaine go fóill agus dhá fheirín tugtha liom ón bhfeile - dluth cheirníní ó choirmeacha ceoil atá éisithe ag RTÉ RnaG agus Oidhreacht an Chláir.  Is fiú go mór iad a fháil.  

Go dtí an bhliain seo chughainn….

Cén cineál leitheoir atá á lorg ag an Irish Times na laethannta seo?

Thug mé an fógra san Irish Times ar an Satharn faoi ndeara agus caithfidh mé a rá gur bhain sé siar asam. 

I bhfianaise na scannail atá sna nuachtáin le déanaí faoi aturnaethe ag tabhairt na cosa leo le h-airgead na mbanc is a gcuid cliant, cheapfá gurb é seo an dream is lú a chuirfeadh le dea-íomhá nuachtán ar nós an Irish Times. 

An é an teachtaireacht atá á chraobhscaoileadh leis an bhfógra seo go bhfuil sé maith go leor na cosa a thabhairt leat thar lear, agus é le léamh idir na línte go bhfuil scaird airgid i do sheilbh, agus beidh tú fós ábalta do rogha nuachtán a léamh, a bhuí den suíomh nua an Irish Times.  Is cinnte go léann cuid mhór dlíodóirí an Irish Times - agus corr cheann ina measc sin, tá siad cam, gan amhras.  Ach cad a bhí ar chúl an aigne ag an Irish Times agus ag comhlacht phoiblíochta an nuachtáin agus iad ag cumadh agus ag foilsiú an fhógra seo. 

B’fheidir go bhfuilim ró chruaigh ar an Irish Times.  Ach sin í an cheist agus an sruth smaointe a rith liom agus mé ag tabhairt an fógra seo faoi ndeara.   Cad é bhúr meas ar an bhfógra?

Inniu an lá mór a bhionn Fir [agus Mná Buí?] ag gabhail dá mórshiul bliantúil.  Feictear dom go bhfuil sé ag fáil dea phoibliocht i mbliana agus go bhfuil bolscaireacht á dhéanamh faoi ag Turasóíreacht Eireann agus an NITB. 

Táím féin ag tabhairt m’aghaidh siar ó thuaidh go dtí Féile Ceoil Willie Clancy i Sraid na Cathrach i gContae an Chláir.  Beidh cúpla fliúit á sheinm ansin - ach beidh an ceol níos blasta. 

Beirigí bua…cibé áít a bhfuil sibh.

Táim ag gabhail den sean phort arís - cluichí móra CLG agus eile a bheith á chraoladh beo trí Ghaeilge ar TG4 [nó RTÉ] - ach an uair seo thall ar shuíomh a bhionn ag faire go géar ar an CLG - An Fear Rua.

Chas mé ar an Fhear Rua féin trath nó bhí sé ag déanamh staidéar ar Lá Nua ar son Fhoras na Gaeilge.  De réir an mhéid a dúirt sé liom, ag an am [an Samhradh seo chaite] bhí sé ar shon go dtabharfaí breis tacaíochta dúinn - beag an ceann a thug an Fhoras dá chomhairle.  Anois féach cá bhfuil Lá Nua, ar bhruach an dhuibheagáin!

Ar aon nós, is féidir leat an diospóireacht faoin abhar thuas a leanacht anseo. Is cinnte nach bhfuil lucht CLG ar aon fhocal faoi seo - cé gur feidir an locht a chur ormsa as ucht bheith beagáinín ro dhian le mo chuid cainte.  Ar a laghad, afach, nior dhein mé Graham Geraghty díom féin….nó Paul Galvin!

Ní thuigim go fóill an raic seo atá tarraingthe ag RTÉ Raidio na Gaeltachta faoi Chorn Uí Riada.  Is cosúil nach mbeidh an chomórtas a rinne siad urraíocht air ar feadh na mblianta fada á chraoladh beo acu i mbliana de bharr nach bhfuil siad sásta leis an socrú atá ann an chomórtas a chraoladh beo ar TG4 ag an am chéanna.

Ní thuigim cén fath nach féidir Corn Uí Riada a chraoladh ar an raidió agus ar an dteilifís.   

Is cinnte, áfach, go raibh sé saonta ag an OIreachtas a cheapadh go leanfadh urraíocht RTÉ RnaG ar an gCorn fiú is ná raibh cead acu an chomórtas a chraoladh beo. 

Ach is fánach an gearán ó lucht an Raidio nach féidir leo an ocáíd a chraoladh de bharr nach mbeadh ’smacht’ acu ar mhaoirseacht stáitse agus eile. 

Agus TG4 ar an aer ó bhí 1996 ann, tá príomh chomórtas chultúrtha na Gaeilge ró fhada gan craoladh beo ar an dteilifís.   Creidim féin gur cheart go mbeadh seó leanúnach ag an Oireachtas ar feadh 8 nó 10 uair a chloig gach lá chun na comórtais ar fad a thuairisciú.   Ar ndóigh, creidim gur cheart go mbeadh an tOireachtas á thuairisciú ar gach meán is féidir - raidió, teilifís, ar líne, sna nuachtáin.  Agus mé i Lá Nua, rinne mé iarracht speisialta gach bliain an tOireachtas a thuairisiciú go cuimsitheach agus d’eirigh liom sin a dhéanamh agus a stiuradh.  I mbliana beidh mé ann arís agus beidh tuairisciú beo  ar bun ag iGaeilge agus iMúscraí ón láthair i rith an ama.

Ritheann sé liom nár thuig RnaG go raibh siad in iomaíocht le TG4 le h-aghaidh na cearta craoltóíreachta seo nó, má rith, gur bhuail siad bob ar an staisiún raidio.   Más amhlaidh atá, ní fiú é.   

Ach is léir go bhfuil ceisteanna le freagairt ar gach taobh……   An rud is measa a fhéadfadh tarlú go bhfagfaí dream amháin amuigh sa bhfuacht, dream a thug seirbhís don Oireachtas go dílis i gcaitheamh na mblianta. Ag an am chéanna, ní doigh liom go bhfuil gá le ’smacht iomlán eagarthóireachta’ chun an ocáíd a chraoladh nó ní amhlaidh an scéal le gach rud a chraoltar ar RnaG.  Ní bhionn ’smacht iomlán eagarthóireachta’ acu ar ocáidí ar nós Cluichí Ceannais na hÉireann agus craoltar go fóill ar an raidio iad.

De réir na scéala seo ar shuíomh an BBC, is cosúil go bhfuil fadhbanna ollmhóra ann faoin Acadamh Albainis Uladh a bhí le bunú mar chúiteamh d’Aondachtaithe, is cosúil, ar Chiste Craoltóireachta na Gaeilge.   Gealladh £15m don Acadamh seo i 2005 - ach go fóíll beag níl aon dul chun cinn déanta agus anois tá foireann nua comhairleoirí fostaithe chun ‘athnuachan a dhéanamh ar an gcás gnó’.

Is minic go mbionn lucht an DUP agus an UUP ag gearán gur cheart go mbeadh cothromaíocht caiteachais, £1 ar £1, idir an t-airgead a chaitear ar an Albainis Uladh agus ar an nGaeilge.  Is minic a chloistear leitheidí Gregory Campbell agus an Tiarna Laird ag gearán faoin ‘easpa cothromaíochta’ seo. 

Ar ndóigh, níl ann ach iarracht gach maoiniú a bhaint ó lucht na Gaeilge. Chonaiceamar cad a tharla don Chiste Craoltóireachta faoi Edwin Poots.  Ach amháin an fheachtas a reachtáil Lá Nua, le linn dom bheith im eagarthóir, ní bheadh Gerry Adams ó Sinn Féin tar éis idirghabhail a dhéanamh a thug ar Gordon Brown an t-airgead breise, £6m thar dhá bhliain, a gheallúint.

Agus leanfar le na h-iarrachtaí seo an ‘cothromaíocht’ seo, an cothromaíocht bréige, a chinntiú mar tá sciar den buanaíocht pholatúil agus an buanaíocht sa stat chóras a chreideann gur focal amháin nach féidir aq a scarúint é ‘IrishandUlsterScots’ . 

Tá deacrachtaí ag lucht Albainis Uladh le cúrsaí gramadaí is eile.  Agus ba cheart cuidiú leo iad seo a réiteach.   Ní h-ionann sin a rá agus aontú gur cheart ligint don DUP cineal acadamh chultúrtha bréagach a chur in áit na h-institiúide teanga seo. 

Idir an dhá linn, ba cheart an £15m a gealladh don Acadamh Albainis Uladh a dhíriú i dtreo tograí teanga níos tairbhí do theangacha ó thuaidh, an Ghaeilge san áireamh.  An raibh an £15m san áireamh sna meastúcháin ó 2005 ar aghaidh agus ar tugadh an t-airgead seo ar ais don statchiste de bharr nár caitheadh é ag an am céanna ar maiodh ná raibh a dhothain airgid ann don chiste  craoltóíreachta?