iGaeilge

Agus an lá oibre déanta agam inné agus mé agus mo bhean ag cur na páistí ina luí - proiseas fada inár dteach - tháinig glaoch guthán.    Fear darbh ainm Mícheál  O Ceallaigh a bhí ar an guthán agus bhí sé ag glaoch ó Vancouver. 

Ciarraíoch ó dhúchas é Mícheál ach tá furmhór a shaoil caite aige ar dheoraíocht óna fhód dhuchais, díreach taobh ó thuaidh de Lios Tuathail.  I 1960, tar éis roinnt blianta ag fánaíocht timpeall an Oirthir agus é ag obair ar bhórd loingeas mar innealtóir raidió, tháinig sé go Ceanada agus tá sé féin agus dearthar agus deirfiúr leis tar éis clainn a thogáil ann.  In áit a raibh triúr, anois bhí triocha+, idir páistí, gar pháistí agus eile.  Dar le Mícheál is áit álainn é Vancouver agus Ceanada agus tá sé an sásta ann. 

Rud amháin a mhothaíonn sé uaidh isea comhráití Ghaeilge le cáirde.  Tamall ó shin bhíodh suíomh acu i Vancouver, suíomh comhrá, ina mbíodh daoine ag cur in iúl go raibh siad sásta labhairt le duine eile i nGaeilge ag am áirithe ar skype nó ar an guthán nó ar IM.   Tá an suíomh sin fós ann ach níl sé chomh beo beathach is a bhíodh.   

Mar sin chuir Mícheál glaoch orm aréir.  De reir dealraimh bionn sé ag léamh iGaeilge gach lá agus taithníonn sé leis.  Chaitheamar cúpla nóiméad ag caint.  

Cúpla smaoineamh a rith liom.  Mhol mé do dul chuig An Líonra mar go bhféadfaí, táim cinnte, grúpa a chruthú ansin do dhaoine ar mhian leo a leitheid a bhí ag tarlú ar Comhrá a dhéanamh.   

Agus ansan dúirt mé leis go mbeinn féin ar fáil ar Skype.  Má tá suim ag aoinne bheith ag comhrá beo beathach i nGaeilge le Mícheál, b’fheidir go bhféadfaidís sonraí teagmhála a sheoladh chugham agus cuirfidh mé an t-eolas ar fáil do Mhícheál an chéad uair eile a dhéanfaidh sé teagmháil liom. 

Is deas liom go bhfuil tionchar iGaeilge ag síneadh chomh fada le Vancouver, cathair alainn deirtear.   

Tá fógra speisiúil i Lá Nua inniu, fógra ó Fhoras na Gaeilge ag lorg aighneachtaí ón bpobal faoi ‘Fhoilseachán Nuachta Ghaeilge’.   Tabhair faoi ndeara nach luaitear an focal ‘nuachtán’ sa bhfógra nó, anuas ar sin, ní luaitear na focail ‘laethúil’ nó ’seachtainiúil’ ann ach an oiread.  

Ag deireadh na bliana seo beidh conarthaí Lá Nua agus Foinse ídithe.  Fán am seo, mar sin, ba cheart go mbeadh tús á chur le proiseas ath-mhargála faoin dhá chonradh.  Nó go mbeadh na conarthaí á chur amach ar thairiscint.  

[Bheadh sé níos cothroime dá mba rud é go bhfaigheadh Foras na Gaeilge conradh trí bliana chun an obair atá luaite leis an aisínteacht tras teorainn a dhéanamh agus, ag deireadh gach treimhse trí bliana, go gcuirfí an obair amach ar thairiscint arís agus go mbeadh ar an bhForas dul san iomaíocht le comhlachtaí eile chun an obair sin a dhéanamh!]

Ar aon nós tá gach cosúlacht ar an scéal go bhfuil, b’fheidir, athrú le teacht ar an dtírdhreach foilsitheoireachta Gaeilge i mbliana.  Roimhe seo táim tar éis a mholadh gur cheart go nascfaí Lá Nua agus Foinse agus go mbeadh mór eagrán clóite amhain gach seachtain maraon le leaganacha PDF ar an idirlíon gach lá.    Ba cheart airgead a infheistiú sa togra seo, airgead substaintiúil a chiallódh go mbeadh nuachtán agat atá ionchurtha le nuachtán Bhéarla d’ard chaighdeán.  Leitheidí Independent na Breataine nó Berria nó a mhacasamhail. 

Chomh fada agus a bhaineann sé liomsa - agus tá meas mór agam ar lucht Foinse agus Lá Nua fiú amháin go mbím cruaigh a dhothain orthu ó am go h-am - ní féidir tairge ceart a chur ar fáil don phobal leitheoireachta ar phinginí.  Agus níl Foinse nó Lá Nua maith a dhothain chun dul in iomaiocht le nuachtáin Bhéarla.  Mura bhfuil an deontas leordhothanach ar fáil - ba cheart conradh laidir a bheith ag an bhfoilsitheoir nua ar an iris/nuachtán nua a chiallódh go mbeadh fógraí stait/poiblí á fhoilsiú ann, leagan Ghaeilge de gach ceann Bhéarla.  Níor cheart aon leagan Ghaeilge d’fhógra Bhéarla bheith i nuachtán Bhéarla.  Táim cinnte go mbeadh sabhailt mór airigd i gceist sa bheartas sin amháin.    Agus bheadh foilseachán fónta is fiúntach ann freisin, foilseachán a bheadh fonn ar dhuine léamh ó chlúdach go clúdach. 

Tá’s ag an domhan mhór fán dtrath seo go bhfuil scannán nua á thaispeáint i bpictiúrlannaí faoi láthair, leagan mór scáileáín den clár teilifíse ‘Sex and the City’, dráma a lean an saol a bhí ag ceathrar ban singil [nó leath shingil] i Manhattan.  Ceathrar ban a bhí an dúil acu i gcollaíocht agus i mbróga a bhí i gceist. 

Ní miste sin is dócha.  

Ach is miste liom go mór an poiblíocht leanúnach atá á thabhairt don scannán seo ar RTÉ agus ar na meáin clóite.   Taispeanadh an scannán i nGaillimh aréir agus bhí tuairisceoir ó Morning Ireland ann.   Tá deacracht eigean le dáíleadh an scannáin in Éirinn - agus tá scéal mór ar phríomh leathnach an Irish Times faoi! 

Léiriú cinnte go bhfuil séasúr na seafóide buailte linn go luath i mbliana.   

Ar ndóigh, tuigim fósta go bhfuilim féin páirteach sa seafóid seo tre bheith ag blagáil faoi.   Ach níl leigheas ar an scéal….

Craoladh an scánnán “Filth - the Mary Whitehouse Story” - aréir ar BBC 2 agus cé tháinig mé chuige tar éis do tosnú, caithfidh mé a rá gur bhain mé sult as.   Cé go raibh sé aerach bheith ag amharc ar an iomrascáil idir an mhúinteoir meanaicmeach seo ó Wolverhampton agus Sir Hugh Carlton Green, ard stiurthóír an BBC [agus dearthar Graham Greene] faoi cé acu an raibh na puipéadaí Pinky agus Perky ina droch shampla don aos óg lena díspeagadh do dhaoine fásta, bhí teachtaireacht ag an scannán seo freisin. 

Is minic don phobal Ghaeilge ó thuaidh is ó dheas bheith ag gearán faoin easpa riar a dheineann leitheidí an BBC agus RTÉ orthu.  Ach níor dearnadh an gearán riamh ar bhonn chomh eagraithe agus chomh dírithe agus a dhearna Mary Whitehouse é. 

Im shean shaol ba leirmheastóir teilifíse mé.  Níor mhaith liom go nglacfadh éinne uaim go bhfuil mé ag iarraidh bheith im chinsire.  Ach ag an am chéanna, tá tú i dteideal caighdeán áirithe seirbhíse. 

Tá sé thar a bheith éasca ag craoltóír gach aon sort ráiméis a chur ar an scáileán agus is cuma sa tsioc leo ach amháin go bhfaigheann siad fógróirí chun teacht ar bórd lena gcuid airgid.  Mas craoltóir náisiúnta tú, ar nos RTÉ agus an BBC, tá ról ceannaireachta agat.   Mas amhlaidh nach bhfuil rud ar bith le tairiscint agat ach bóthar na h-aimhleasa, an fiú don phobal an ról sin a fhagaint agat? 

Léirigh an chonspóid faoi iontráil RTÉ sa Chomórtas Eoraifíse an lúb ar lár seo.   Ar ndoigh b’iad na votairí, pobal na hÉireann, a roghnaigh Irlande Douze Points mar an iontráil.  Ach ba bheag an rogha a bhí acu nó ní raibh ach cúig amhrán leathbhacáilte i gcoinne an ‘amhrán’ sin agus chinntigh RTÉ go raibh gaoth na poiblíochta ar chúl Dustin, laithreoir dá gcuid féin. 

Tagann an chonspóid seo sna sála ar achrainn faoi High Society agus The Fairytale of Kathmandu, eachtraí a léiríonn easpa teagmhála eigean idir an pobal féachana agus an chraoltóir.  Easpa caighdeáin atá ag croí lár na faidbhe maidir le RTE.  B’fheidir go bhfuil gá le leithéid Mary Whitehouse, crosáidí atá ar son caighdeáin sa réimse chraoltóireachta seachas ar son na cinsireachta.   

Faigheann leitheidí RTÉ a dhothain ó chiste an cheadúnais chun go mbeadh orthu cloí le bun chaighdeáin éigean.  

Maidir leis an BBC - bhuel, tá a fhios againn an scéal ansin.  Tá Craoltóir Náisiúnta na Breataine ag creachadh an Chiste Chraoltóireachta ó thuaidh chun an líon céanna - nó níos lú - cláracha Ghaeilge a chraoladh.  [Níl a fhios agam an bhfuil Coiste Infheistíochta an Chiste ag tabhairt an creachadh faoi ndeara nó an bhfuil siad ró shona shasta ag suí ar a dtónacha ag fánacht le hEdwin Poots deireadh a chur lena ré].

An difir idir feachtas Mary Whitheouse agus feachtas na nGael ó thuaidh ná gur lean feachtas Whitehouse gan staonadh - bhí ar na saoistí aird a thabhairt di agus deirtear gur mar thoradh ar a cuid iarrachtaí ar bunaíodh Comhairle Lucht Féachana an BBC.    

Ní h-aon íontas go raibh - agus go bhfuil - an ghráin ag an BBC ar Mary Whitehouse.  Chuir sí iachaill orthu obair a dhéanamh ar son a gcuid airgid…..

Tá an diospóireacht faoi Chonradh Liospóin ag eirí níos teasai de reir mar atá an lá mór, 12 Meitheamh, ag teannadh linn.  Aréir ar Primetime, bhí diospóireacht idir Brian Lenihan, Aire Airgeadais, Brendan Butler ó IBEC (ar son an Chonartha) agus Declan Ganley (Libertas) agus Mary Lou McDonald (Sinn Féin), in éadan Liospóín. 

Ar ndóigh is féidir libh an diospóireacht a fheiceáil sibh féin agus bhúr mbreith féin a thabhairt.  Táim féin go fóill in amhras faoi chúrsaí. 

Cé go bhfuil go leor a deir Sinn Féin faoin Chonradh ag teacht le mo thuairimí féin air - sílim gur beag an chreidiúint atá ag dul don phairtí as ucht an seasamh atá á ghlacadh acu.  Creidim nach bhfuil rud ar bith i gceist ag SF ach bheith i mbun feachtais chun suiochán Mary Lou McDonald i dtoghcheantar Bhaile Atha Cliath a chosaint in am mhaith don toghchán Eorpach an bhliain seo chugainn.  Tugaim faoi ndeara í ag caint ar réimeas cánach na hÉireann a chosaint ó bhaol go n-athródh Aontas na hEorpa í thar ár gcinn - ach ansan tugaim chun cuimhne go raibh SF ar son an cháin chorporáideach a athrú iad féin roimh an toghchán an bhliain seo chaite.   Labhrann SF faoi neodracht - ach ag an am chéanna, tá Martin McGuinness ar thús cadhnaíochta ó thuaidh ag cur fáilte roimh George W. Bush, Uachtarán bhacach Mheirceá, go dtí an tuaisceart go luath, ar chamchuairt ‘fágáíl slán’.  Tá súil agam go bhfagfaidh sé slán sinn!

Tugaim faoi ndeara, ach ní chuireann sé íontas orm, nach bhfuil postaer amháin i nGaeilge, nó focal Gaeilge taobh amuigh de Sinn Féin ar an bpostaer atá ann, ag Sinn Féin.  I bhfianaise go bhfuil sé geallta ag an bpairtí le cúpla bliain anuas go bhfuil siad ag iarraidh an pairtí a Ghaelú, tá sin domhaite.  Fiú ní iarrtar orainn ‘Votáil Níl’, an sean manna ar shean postaeirí SF.  Tá deireadh le ‘votáil’ ag SF is cosúil!

Ní ar shon SF a chaithfinn vóta in éadan an chonartha seo.   Ní ar son Libertas ach an oiread.  Ní cáirde na Gaeilge iad ach an oiread le Sinn Féin. 

Níl ceist na neodrachta ag déanamh tinnis do Libertas - agus ní dócha go mbeifeá ag súil lena leitheid ó Libertas i bhfianaise go bhfuil ceangal nach beag - ceangal brabhúsach - le forsaí Mhileata Mheircea.  Ceangal é seo ar tugadh chun solais ar Indymedia agus ar an suíomh seo roinnt seachtainí ó shin - agus atá anois i mbéal an phobail. 

Ar aon nós, tá sé le rá faoi Fhianna Fáil go bhfuil postaeir Ghaeilge dá gcuid feicthe agam.  Ar an dtimpeallán taobh ó thuaidh de Bhaile Mhistéala i gContae Chorcaí, tá dhá nó thrí phostaer leis an manna i nGaeilge ; Leas na hÉireann, leas na hEorpa.  

Maith sibh as an ‘chúpla focal’ sin, a Fhianna Fáil.  Bhí pointe amháín le dealramh ag Brian Lenihan aréir le linn na diospóireachta.  Dar léis go bhfuil sé aisteach anois do lucht Ní hEa bheith ag caint amhail is go bhfuil an Eoraip i gcoinne na hÉireann.  Níl sin soiléir ón bhfianaise stairiúil.  Ar ndoigh tá buntaiste na billiún Euro faighte ag an dtír seo de bharr an Aontais.  Ní h-é nach bhfuil lochtanna ar an Aontas - ach fiú má tá deireadh leis an veto ar cheisteanna áirithe, nár cheart duinn comhghuailliochtaí a thógáíl le tíortha eile san Eoraip ar son na nithe atá ar ár leas chomónta.   Nach é sin an bealach a n-oibríonn pholataíocht!

Tá tuilleadh le rá agam ar an abhar seo….ach ar ball.

Is cosúil go bhfuil an tAire Oideachais is Eolaíochta nua-cheaptha, Batt O’Keeffe, tar éis a chur in iúl go mbeidh sé ag casadh gan mhoill lena chomhleacaí Chomhaireachta, Éamon  O Cuív, chun ceist an Ionaid Ghaeloideachais Náisiúnta a phlé leis. 

Dea scéal é sin a thagann sna sála ar an méid a tuairiscíodh i Foinse ag an deireadh seachtaine. I dtuairisc Aine Ní Chiaráin, tugadh le fios go raibh an Aire O’Keeffe ag seasamh leis an méid a dúirt a réamh chomharba, Mary Hanafin, mar gheall ar tumoideachas.  

I bhfianaise an méid a dúirt sé ar an Luan, ná raibh sé abalta teacht ar an airgead le h-aghaidh tús a chur le togáil breis is 250 scoil nua i mbliana, foirgintí a bhí geallta i gclár togáil na scoileanna ag an Aire Hanafin, b’fheidir nár cheart dúinn bheith ró dhochasach.

Ag an am chéanna, tá airgead ar fáil do chúrsaí oideachais is léir ó phríomhscéal an Irish Times inniu. €400m le h-aghaidh taighde triú agus ceathrú libhéal.   Is mór an méid é le fáil ag an am seo den bhliain.  Níl a fhios agam, áfach, cé acu an airgead nua é nó is cuimhin liom an scéal a léamh sa Sunday Business Post an Domhnach tar éis toghchán Bhrian Cowen ina Thaoiseach agus ainmniú Bhatt mar Aire Oideachais.   Ní dócha go bhfuil an galar sin tolgaithe ag Fianna Fáíl, an bhfuil, an galar a bhí ag Labour Nua na Breataine, an nós a bhí acu deascéalta faoi scéimeanna móra a fhógairt arís agus arís eile. 

Beidh le feiceáil.  Is léir áfach go bhfuil an Ionad Náísiúnta don Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta ar ‘radar’ an Aire nua.  Ní fios fós, áfach, an gciallaíonn sé go bhfuil sé chun é aimsiú mar a aimsíonn diuracán an targaid nó an bhfuil sé chun teacht i gcabhair ar an dtogra atá ag snámh go h-uaigneach ar an aigéan mhór, chomh caillte le lucht Lost!, le naoi mblian anois. 

Seo scéal a ghealfaidh an lá dorcha seo do Ghaeil.  Tá an comhlacht Samsung ar tí fón poca úr, le cumas tuarthéacs Ghaeilge, a sheoladh i mí Iúil.   De reir an scéala seo, beidh suas le 44,000 focal i nGaeilge ar fáil ag an ngléas.  

Tá sin chomh maith, geall leis, le fóclóir Fhoras na Gaeilge, foclóir a fhoilseofar uair eigean roimh lá Pilib a Chleite. 

Ar aon nós, níl aon eolas go fóill ar an costas a bheidh ar Tocco nuair a sheolfar é ar 2 Iúil.   Deirtear go mbeidh sé ar an gcaighdeán céanna leis an iPhone agus go mbeidh scaileán tuisceanach (touch screen) aige. 

Caithfidh go mbeidh na Gaeil Oga sásta leis an bhfreagra seo ar a bhfeachtas….

[Dála an scéil, fuair mé an íomhá thuas ar an Líonra, suíomh ar fiú go mór cuairt a thabhairt agus clarú leis]

An gá a thuilleadh a rá!  Go n-eirí le Cúige Múmhan anocht agus iad ag iompar bhrat na hÉireann i gCluiche Ceannais Chraobh Rugbaí na hEorpa in éadan Toulouse na Fraince.  Is iad an dá fhoireann rugbaí is fearr san Eoraip.

Ach béadsa, ar aon nós, ag súil le dea thoradh do Dheclan Kidney, Ronan O’Gara, Tomás O’Leary [mac Seanie O'Leary a bhuaigh cúpla bonn uile Eireann ag iomáint le Corcaigh sna 80aí agus a scoráil cúl nó fiche le linn a shaoil imeartha].

An toradh: Mumhan 16  Toulouse 13

Tá diospóireacht ar bun i leathnach na litreacha san Irish Times le cúpla seachtain anuas faoi seirbhisí i nGaeilge a bheith ar fáíl don phobal.  

Seo mar atá tite amach go dtí seo, sara nochtfaidh mé mo thuairim féin faoi. D’fhoilsíodh litir ó Aonghus, seanchara iGaeilge, mar fhreagra ar an litir seo ó Dhónal Flynn,  Ba fhreagra é sin ar litir fórsúil ó Mharc Coleman, eagarthóir eacnamaíochta Newstalk agus údar an leabhair, The Best Is Yet To Come, ar an abhar. Freagra a bhí ansan ar litir ón bhfear uasal  O Floinn. 

Inniu, tá litir eile ón bhfear seo san Irish Times.  Tugann sé léargas ar an ndearcadh diultach atá i measc sciar áirithe den phobal faoin dteanga.  Agus tugann sé léargas freisin ar an mbrí cheart leis an bhfeachtas ar son stadas na Gaeilge mar abhar riachtanach ag an Ard Teist a laghdú. 

Ní ar son na teanga ar cheart an stadas sin a bheith ag an nGaeilge - agus tá diospóireacht eile ann faoin mbealach a mhúintear an teanga - ach ar son an oideachais féin.  Má bhionn an rogha ag daoine óga ar na h-abhair ar mhaith leo staidéar a dhéanamh orthu ag libhéal na hArd Teiste, an dtarlódh sé go mbeidh daoine ann a n-eireodh as abhair ar nós Béarla agus Matamaitic, abhair riachtanacha eile?  B’fheidir gur cheart go mbeadh gach ábhar roghnach ag libhéal na hArd Teiste?  An mbeadh an tUasal Flynn ar a shon sin?  Ní doigh liom é. 

Tá lochtanna ar an mbealach a múintear an teanga ag libhéal na hArd Teiste agus sna meanscoileanna - ach ní h-ionann sin agus a rá nár cheart é a mhúineadh agus nár cheart cheart nach mbeadh ar daltaí í a fhoghlaim.  Is eochair í an teanga le tuiscint níos fearr a fháíl ar thír agus ar phobal na hÉireann.  Ar ndóigh, tuiscint sea rud nach dtagann le dearcadh cúng leitheidí Donal Flynn. Níl uatha san ach córas oiliúna d’fhostaíocht seachas córas oideachais don saol mór….

Inniu, in Ostán na gCeithre Shéasúr i mBaile Atha Cliath, a fhógrófar cé h-iad a bhfaighidh aitheantas faoin scéim Barr 50 i mbliana, scéim a thionscnaigh Máirtín O Muilleoir agus Lá Nua i 2006 chun aitheantas a thabhairt do na gnólachtaí atá ag déanamh iarrachtaí éagsúla úsáíd a bhaint as an nGaeilge ina gcuid gnó.   In aois seo nuair a bhionn daoine ag bladaráil leo faoi mhargaíocht as Gaeilge gan morán eifeacht, is scéim é seo atá ag togáil proifíl na teanga i measc lucht ghnó.  

Ní dream iad seo atá ag úsáíd na teanga ar mhaithe le coinniollacha Acht na dTeangacha Oifigiúla a chomhlíonadh ach go dtuigeann siad go bhfuil buntaiste le baint acu sa mhargadh as an teanga.  Ar ndóigh tá Acht na dTeangacha Oifigiúla tar éis an comhthéacs a athrú le go bhfuil riar á dhéanamh anois ar éileamh cheart agus réasúnta phobal na teanga sa tír seo ar sheirbhísí ina dteanga féin ón stat.   Tá éileamh ann - mar sin ní mór solathar a bheith ann.  

Ag féachaint dom ar an liosta atá foilsithe inniu i Lá Nua, feictear dom go bhfuil comhlachtaí móra, leitheidí Apple, agus comhlachtaí nach bhfuil i mbéal an phobail an oiread sin, ar nos Examcraft, a chuireann páipéir scruduithe ar fáíl do scoileanna.   Tá aitheantas freisin ann do Anne Stirling as Léirithe Sterling a rinne comhléiriú ar an sraith dhráma íontach sin, Seacht, agus tá an comhlacht comhairleoireachta teanga, Oisín, faoi stiur sean chara iGaeilge, Cormac  O hAodha, ar an liosta luachmar seo freisin. 

Seo an chéad bhliain domsa gan a bheith i láthair ag an ocáid.  Ach ó mo thaithí is ocáid den scoth é agus beidh go leor ann ó Mhusgraí, idir buaiteoirí ar nós Oisín, féach thuas, Litriocht agus Fís Beo, an comhlacht léirithe teilifíse ó Bhaile Mhuirne. 

Ní fheadar an féidir an saol ghnó ar fad in Éirinn a ghaelú - ach tá tús mhaith curtha leis an bproiseas.  Mura bhfuil an leath bainte amach fós, tá sciar den obair déanta….

Ar aghaidh leis an obair.

Tugaim faoi ndeara go bhfuil an tAire Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon  O Cuív, ag labhairt ag an ocáid.  Is cuimhin liom é a rá go mbeadh sé féin níos sásta an Ghaeilge a fheiceáil ar bhosca chalóga arbhair ná rud ar bith eile.  Chiallódh sé sin go raibh an Ghaeilge tagtha go laidir ar an margadh.  Bhuel, níl sin tarluithe go fóíll…

Cad faoi Kellogs?  Cá bhfuil bhúr weetabix!