Tá ‘caint’ saor….ach tá luach le beart

Díreach nuair a cheap tú go raibh sé slán sabhailte, seo chughainn duine éigean eile agus plean aige an Ghaeilge a thabhairt slán.

Níl a fhios agam cé tá ar chúl Caint ach tá sé nó sí le moladh as dul sa bhearna baoil. Feictear dom go mbeidh éileamh ar na t-léinte seo go h-áirithe – nó tá siad tarraingteach agus greannmhar. Is maith liom an t léine, Rith an Modh Coinniollach! (Run, it’s the Modh Coinniollach!) agus tá m’ordú seolta agam do seo theana. Ba mhaith liom an ceann a fhograíonn ‘Is Mise An PUC[Sic!] ar baile a fháil freisin – ach go bhfuil rud éigean a deir liom nár cheart dom é a cheannach go mbeidh an leagan cheartaithe ann, is é sin, ar ndóigh, ‘An Poc Ar Buile’.

I bhfirinne, is cuma liom faoi sin. Tá t-léine amháin ceannaithe agam agus ceannóidh mé ceann eile lá nios faide anonn, ceann le toisí níos lú ná an ceann XXXL a d’ordaigh mé an uair seo.

Feachtas é seo atá dírithe ar Bhéarlóirí atá suim acu sa Ghaeilge, is léir, nó tá an suíomh féin i mBéarla le cúpla focal Ghaeilge. Ní h-é seo an chéad uair a bhí iarracht an Ghaeilge a chur inár láthair go taitneamhach le t-léinte sa tslí seo. Tá mo chófra lán de t-léinte i nGaeilge – ní thaitníonn sé liom t-léinte le mannaí Bhéarla a chaitheamh. Má tá aon úsáid le baint as mo bholg le h-aghaidh spás fograíochta, baintear úsáid as chun an dea scéal a fhógairt!

Níl aon t-léine de chuid na Gaeil Óga nó nós* agam go fóill – cé go gceapaim go bhfuil siad go deas. Táim ar aiste bia chun an meachan a chailliúint chun go mbeidh mé ábalta ceann a chaitheamh go compórdach – agus ní fada uaim an lá.

Molaim dibh dul ar chuairt chuig Caint agus strac fhéachaint a thogaint ar na h-earraí atá ar fáil ansan. Más fíor é gur feachtas é seo atá tosnaithe ag dream nó duine gan tacaíocht ar bith ó fhoras stáit, is dul chun cinn é. Más amhlaidh go bhfuil dream éigean, fiú Foras na Gaeilge, ar chúl an tionscnaimh, ní miste liom sin ach an oiread agus molaim iad as…más amhlaidh an scéal.

Seod Ghaeilge Luimní

Bhí cruinniú an spéisiúil – agus ana thaithneamhach – agam le Deirdre Ní Loingsigh, Stiurthóir Aonad na Gaeilge in Ollscoil Luimní, agus tá súil agam go bhfeicfear toradh ar an gcruinniú sin go luath anseo i Múscraí.

Sa chéad dul síos, is ollscoil don 21ú aois é Ollscoil Luimní. Tá an campas féin go h-alainn agus tá fairsinge spáis ann.

Tá Aonad na Gaeilge ag solathar chúrsa an Fhómhar seo, An Ghaeilge Sa Saol Chomhaimseartha, a bheidh Teastas agus, níos déanaí, Dioplóma, ar fáil doibh san a eiríonn leo sa chúrsa.

Ní h-amháin sin ach tá cúrsa ullmhaithe ag an Aonad chun cuidiú le tuismitheoirí atá páistí leo ag freastal ar Ghaelscoil agus ar mhaith leo níos mó Ghaeilge a bheith acu chun cuidiú lena gcuid obair baile is eile.

Ba thogáil croí dom an dea thoradh a bhí ar an gcruinniú seo agus tá súil agam go mbeidh a thuilleadh comhoibrithe ar bun ag an gComharchumann anseo i Múscraí leis an Aonad uaillmhianach úsáideach seo.

Cé h-é ‘Deep Throat’ Comhar?

B’fhéidir go bhfuil todhchaí ann go fóill do Comhar – nó de réir an aguisín is déanaí ag Ceart agus Comhar, tá feith na samhlaíochta le braistint i dtuarascáil a chur bórd na h-irise i láthair an Fhorais faoin ‘dul chun cinn’ atá déanta ag an iris le sé mhí anuas mura bhfuil sé le tabhairt faoi ndeara san iris féin.

Tá go leor ráite agamsa faoi Comhar nó chuir mé isteach ar an bpost eagarthóireachta anuraidh, eispearas mífhortúnach an cur síos is carthanaí a bheadh agam faoin mhéid a lean sin.

Ní fheadar ar roinn mé libh an méid a tharla tar éis gur dheineas an ghearán faoin bproiseas agallaimh. Fuaireas litir ó chathaoirleach an bhoird ag séanadh mo ghearán scun scan, ag dearbhú, áfach, gur dhearna cathaoirleach an Bhoird Agallaimh teagmháil le daoine éagsúil le linn an tréimhse roimh an dáta deiridh d’iarratasaí ag tathant orthu cur isteach ar an gcomórtas. Ós rud é nár sheol mé m’iarratas go dtí gar don dáta deiridh, aithním anois ná raibh aon col pearsanta i mo leith anseo cé go gcreidim nach bhfuil proiseas mar seo ag teacht leis an deachleachtas a bheithfeá ag súil leis ó chomhlacht pobal mhaoinithe cosúil le Comhar.

De réir Ceart agus Comhar, is cosúil gur úsáideadh an ghearán seo agus an t-am a caitheadh leis an freagra a chumadh mar leithscéal ar an easpa dul chun cinn a deineadh.

Tá aguisín agam féin leis an scéal. Le linn na litreach tugadh éitheach do ghearán a dheineas go raibh sé go h-iomlán mí ghairmiúil toradh an chomórtais a fhógairt go poiblí – mar a deineadh san Irish Times thart ar an 25ú Meitheamh – sara raibh an scéal tugtha do na h-iarrthóirí. Rinneas gearán faoi sin ag an am agus díomá orm – agus bhí sé luaite agam sa litir a sheolas chuig Comhar i mí Feabhra na bliana seo sa chomhthéacs go raibh aiféaltas orm faoin dara tuplais, mar a chreid mé, sa phroiseas earcaíochta etc.

Go gairid tar éis gur dheineas an ghearán don chéad uair fuaireas litir i láimh an chathaoirligh ag gabhail leithscéil as an scéal a bheith foilsithe roimh do na h-iarrthóirí bheith curtha ar an eolas. Dúradh liom ná raibh aon duine ag obair in oifig Comhar an tseachtain sin agus ná raibh a fhios aige cé bhí freagrach as an sceitheadh eolais &rl.

Maith go leor, is dócha, cheapas ag an am. Ní rabhas sásta am a chaitheamh leis an scéal ós rud é go raibh m’athair breoite is bhí cúramaí eile orm.

Sa litir, litir clóscríofa an uair seo, a fuaireas ar mo ghearán i mí Feabhra, bhí séanadh ar an eachtra seo ar fad agus maíomh míchruinn gur cuireadh an scéal in iúl dom ar an lá a foilsíodh é san Irish Times agus rabhadh go raibh taifead ríomh phoist ar seo. Sa chás seo tá dhá litir ón fhear céanna, ag tabhairt dhá leagan éagsúil ar an scéal céanna. Caithfidh go bhfuil ar a laghad leagan amháin den dhá leagan a thug sé míchruinn.

De réir Ceart agus Comhar freisin, ní chlóbhuailtear ach 650 coip de gach eagrán, rud a fhagann go bhfuil deontas de €16.50 ar a laghad ag dul do gach coip de gach eagrán a foilsítear, bunaithe ar an libhéal deontais atá á fháil ag Comhar.

Is léir go bhfuil an iris ó laige go laige faoi láthair. Mór an trua. Tá oidhreacht ársa na h-irise, oidhreacht radacach na h-irise ach go h-áirithe, á ligint le sruth i láthair na h-uaire.

Tá sé seo ag titim amach trath go bhfuil gá níos mó ná riamh le h-iris dúshlánach agus le h-iriseoireacht fiosraitheach.

Sampla den iriseoireacht fiosrach dúshlánach atáim ag tagairt dho an saothar seo ó Lorraine Nic Eachmharcaigh, údar Ceart agus Comhar.

Fagfaidh mé an fhocal dheireannach aici agus ceist libh: Cé h-é nó cé h-í an ‘deep throat’/an comhalta ar bhórd Comhar atá ag tabhairt an eolais di?

Is é Ceart agus Comhar, thar aon áit eile, a thug scéal Chomhar chun solais. Is beag de na meáin eile a bhí sásta an scéal tábhachtach seo a chlúdach. Tá aitheantas faighte againn as an obair seo ag an-chuid daoine, agus tugann tuarascáil bhord Chomhar aitheantas breise. Déantar ionsaí ansin ar Ceart agus Comhar, ag rá go bhfuil “bréag-eolas” ar an suíomh seo, “tagtha ó fhoinse leataobhach”.

Maidir le foinsí leataobhacha, tarraingíonn an suíomh seo ar an-chuid foinsí, agus fuair sé cabhair ó dhaoine éagsúla. Ina measc, tá ball de bhord Chomhar, nár mhaith leis/léi go bhfoilseofaí a (h)ainm anseo, ach a chuir go leor eolais ar fáil. Is tríd an bhall sin a fuaireamar cóip den tuarascáil. Cén t‑eolas ar an suíomh seo atá bréagach? Níl an bord in ann é sin a rá, mar is eol dóibh gur fíor-eolas atá á scaipeadh anseo. Bíonn an fhírinne searbh, agus tá sé soiléir gur mian leis an bhord an fhírinne sin a cheilt. Tá fáilte is fiche roimh bhord Chomhar freagra a thabhairt ar rud ar bith atá ráite ar an suíomh seo, agus foilseofar é ina iomláine anseo. Má tá freagra acu, cloisimis é. Mura bhfuil, tuigfidh an saol cén fáth.

Aire ina ‘imreoir ar an gclaí’

Thárla sé os comhair ár súile – rinne sé é go glic agus gan forogra ar bith. Ach, go tobann, tá dhá bhliain curtha leis an plean 20 bliain chun an Ghaeilge a athréimniú mar theanga phobail i dtír dhá theangach ag an Aire Ghnóthai Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta, Éamon Ó Cuív.

In alt sa Sunday Times inniu, deintear tuairisciú ar an sprioc go mbeidh trí oiread na gcainteoirí Ghaeilge ann faoi 2030. Anois bhí mise den tuairim – agus tá a fhios agam go raibh sibhse den tuairim céanna – gurb é 2028 an spriocdáta a luaigh an Aire Ó Cuív leis an chéad lá riamh a fhoilsíodh an straitéis roimh Nollaig i 2006.

An tuairisceoir san Sunday Times, Stephen O’Brien, níl eolas beacht aige ar an straitéis seo nó cuireann sé an scéal seo i láthair amhail is gur scéal nua é agus níl aon tagairt ann do phlean san alt ach is ag tagairt do straitéis a bhionn an t-alt an t-am ar fad.

The strategy was devised at a cabinet sub-committee chaired by Brian Cowen, the taoiseach. Currently 85,000 Irish people describe themselves as fluent, daily speakers while 1.6m say they are competent in the language. The government wants these figures to increase to 250,000 and 2m in 20 years.

Is dócha nár cheart dúinn bheith ró bhuartha faoi dátaí agus a leithéid. An rud ar cheart dúinn áird a dhíriú air, an straitéis nó an plean féin.

Agus níl aon rud ró úr faoin phlean seo. Niorbh é fo-choiste an Rialtais faoi chathaoirleacht an Taoisigh a bheartaigh é ach an oiread ach beirt fhear, Seamus Mac Seáin agus Gearóid Ó Cairealláin, is an phobal a thóg siad i mBéal Feirste timpeall ar Chultúrlann McAdam Ó Fiaich.

Dúirt Aodan Mac Poilín ón Iontaobhas ULTACH leo ag an am sin gur eilifint bhán a bheadh sa Chultúrlann ach lean siad orthu lena bplean uaillmhianach. Anois tá an Cultúrlann céanna ina ghormchló ar straitéis athbheochana na Gaeilge ag an stát ó dheas, stat a chaith 80 bliain, mar dhea, ag cur chun cinn na Gaeilge.

To achieve this 2030 target Eamon Ó Cuív, the gaeltacht minister, is planning a network of Irish-language cultural centres in cities and towns in order to increase the opportunities people have to speak as Gaeilge. Ó Cuív says he wants Irish-language organisations to follow the GAA’s lead by modernising their facilities and building local centres….

Ó Cuív wants cities and towns to develop a network of Irish cultural centres similar to Belfast’s Culturlann, a converted church now home to a bookshop, restaurant, art gallery and theatre. A second Irish-language cultural centre, Culturlann Ui Chianain, is due to open shortly in Derry.

“If you want to socialise in Dublin through Irish, there is nowhere to go except the rather dingy place that [Irish language organisation] Conradh na Gaeilge very cleverly set up in the 1970s,” Ó Cuív said. “It has served its purpose, we need to modernise [it] and they’d admit that.”

Ach, fan noiméad, ní rud úr é seo fiú ó bhéal Uí Chuív. Ag an Oireachtas i gCathair na Mart i 2007 i nDoire Cholmcille i 2006 nár fhogair sé an uaillmhian céanna, sara raibh cruinniú ag an bhfochoiste seo atá faoi chathaoirleacht an Taoisigh, Brian Ó Comhainn. Rinne mé tuairisciú ar an gcaint a thug sé le h-aghaidh Níl a fhios againn go fóíll, áfach, cé acu an raibh cruinniú nó dhá chruinniú nó níos mó nó níos lú ag an bhfochoiste seo ó shin – ach is cosúil, más aon tomhas an tuairisc seo ar thoradh shaothair an bhfochoiste, ná raibh gá leis ar chorr ar bith nó bhí an plean réitithe roimh ré agus nach bhfuil ag titim amach ó shin ach cur i gcéill de phroiseas chomhairleachta agus meilt ama (is airgid).

Ba choma liom sin, fiú, chomh fada is go dtiocfadh Aire Rialtais ar nós Ó Cuív ós comhair an phobail le rá cad iad na pleananna atá ag an Stát cuidiú leis an bproiseas seo. Nílim ag caint go díreach ar airgead. Táim ag caint ar thacaíocht phraicticiúil eile ar féidir leis an Rialtas a thabhairt – faoiseamh cánach sa bhreis le h-aghaidh infheistiú sa Ghaeilge mar shampla?

Mo chomhairle ar seo: Ná bíodh eagrais nó gniomhaithe Ghaeilge ag fánacht ar fhoilsiú an phlean seo – cé go gcreidim gur leid laidir é foilsiú an ailt seo ag an am seo go bhfuil sé ag teannadh linn go luath – ach bogaimís chun ár gcuid féin a dhéanamh den phlean.

Ar ndóigh tá an bogadh ar siúl theana féin nó tá na h-eagrais Ghaeilge ag gníomhú. Tá Conradh na Gaeilge le moladh as tionscnaimh ar nós Raidió Rí Rá is Seachtain Na Gaeilge is Ceol 09 is an coiste dúiche thar a bheith gniomhach i mBaile Átha Cliath (atá Feirsteach ag tabhairt ceannaireacht cumasach do, maith thú a Sheain). Tá Glór na nGael tar éis udar.ie a thabhairt ar an saol agus léiríonn Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge nach bhfuil siad ró fhada ar chúl le tionscnaimh ar nós Gaelport.

Tá na Feirstigh fós ceim nó trí chun tosaigh ar sin, forásacht atá léirithe ag leithéidí Nuacht 24.

Níl san Aire nó an Rialtas ach imreoirí ar an gclaí sa phroiseas seo go dtí seo – tá sé in am do páirt gníomhach a ghlacadh san imirt nó fagfar ar chúl é ar fad.

Radharc ar an dtodhchaí – Nuacht 24

Ní minic a fhaighimíd radharc ar an dtodhchaí – ach seo é…..Nuacht 24…..todhchaí na Gaeilge….tá mé fagtha gan anál ag an seirbhís snásta foirfe seo…nara fada uainn é. Tréaslaím libh, Tomaí agus Eoghan is eile….go n-éirí libh…

Táim buioch dem sheanchara – Máirtín Ó Muilleoir – a chuir an nasc ar fáil dom ar a bhlag…

Nuacht 24 – an t-aon imreoir atá fagtha sa chluiche…

Nuacht 24 - an cuma a bheidh ar an seirbhís nua ag Nuacht 24.

As John Bowman proved, current affairs programming is essential to Irish life, writes NOEL WHELAN .

Ní minic a aontaím le Noel Whelan, an trachtaire chúrsaí reatha a bhionn le clos agus le feiscint go mion is go minic ar RTÉ, ach aontaím leis an méid sin atá scríofa aige in alt inniu san Irish Times.

Tá cláracha chúrsaí reatha tabhachtach i saol na hÉireann, dar leis agus é ag scríobh omós de chineál éigean do Questions and Answers, a tháinig chun deiridh an tseachtain seo tar éis do bheith ag craoladh le breis is scór bliain.

Ach, is cosúil, nach bhfuil siad tabhachtach i saol na Gaeilge nó is beag an riar atá á dhéanamh ag craoltóir Ghaeilge ar bith do Chúrsaí Reatha. Anois, le h-imeacht Foinse sna sála ar Lá Nua, agus Comhar gan cuisle, is beag an riar atá á dhéanamh ar an ghoile le h-aghaidh cúrsaí reatha i nGaeilge.

Seo sean phort dem chuid. Is dócha go bhfuil sibh bréan de. Ar maidin inniu, an chéad Satharn gan Foinse, tá go leor údair éadochais ag pobal na Gaeilge.

Ach tá údar dóchais ann freisin. An oiread is go bhfuil na craoltóirí stát urraithe – RTÉ Raidió na Gaeltachta, TG4, RTÉ – ag teip maidir le cúrsaí reatha, tá Nuacht 24 i mBéal Feirste ar tháirseach tús a chur le ré nua don iriseoireacht Ghaeilge ar an oileán seo.

Ar ndóigh rinne siad sin roimhe. Agus Lá Nua ar tí bás a fháil, bhunaigh Eoghan Ó Néill agus a fhoireann óg uaillmhianach An Druma Mór agus Nuacht 24.

Anois is é Nuacht 24 atá ag iompar lochrann iriseoireacht na Gaeilge. Go fóill, mothaím gur beag an chreidiúint atá tugtha dóibh as ucht sin nó ba mhiorúilt é nuachtán Ghaeilge a fhoilsiú faoi láthair, ba mhiorúilt anuas ar sin é a fhoilsiú gan deontas d’aon tsort agus é beo ar dhuthracht is ar dheamhéin na foirne is lucht tacaíochta atá ag dul i líonmhaire go mall ach go cinnte, más aon tomhas é líon na bhfógraí in eagrán na seachtaine seo.

Maidir leis an easpa creidiúna: Agus an bhéim faoi láthair ar bhás Foinse, bhí go leor cainte ann faoin ‘nuachtán dheireannach’ Ghaeilge a bheith imithe, bhí alt ag iar eagarthóir Foinse san Irish Times an tseachtain seo ar thosnaigh leis an abairt seo:

ÓN DEIREADH seachtaine seo caite níl fostaithe go buan sa Stát seo ach iriseoir cló Gaeilge gairmiúil amháin – Eagarthóir Gaeilge an nuachtáin seo.

Sa chéad dul síos, ní aithníonn an abairt sin gairmiúlacht muintir Nuacht 24. Níl siad ag fáil íocaíocht as a gcuid oibre – ach ní h-ionann siad nach bhfuil siad gairmiúil. Tá gairmiúlacht agus snás ag baint le h-obair Nuacht 24 cinnte agus dhéarfainn gurb é foireann Nuacht 24 an fhoireann is gairmiúla, b’fhearr liom is éifeachtaí, a d’oibrigh ar aon meán chló Ghaeilge riamh. Agus deirim sin agus mé ag cur mo chuid oibre féin agus na foirne a bhí sé de phribhléid agam obair ina dteannta san áireamh. Tá Nuacht 24 i dtiúin leis an aimsir thar mar a bhí aon seirbhís/nuachtán chló Ghaeilge eile roimhe. Léiríonn sé go bhfuilimíd ag déanamh dul chun cinn agus nach bhfuilimíd siocaithe san aimsir chaite.

Scríobhadh an abairt sin thuas fiú is go raibh a fhios ag Seán Tadhg Ó Gairbhí go raibh blás bréagach leis. Chomh fada agus a bhaineann sé leis an Ghaeilge, níl an chriochdheighilt abharach cé go dtuigim cén fath go mbeadh meoin aigne iar eagarthóra Foinse go fóill srianta ag an meoin aigne seo. Nó nach é sin an t-aon dea rud atá le baint as bunú Fhoras na Gaeilge mar chuid d’fhoras teanga uile Éireann? Bíodh is nach institiúid foirfe an Fhoras – agus nach mise atá carthannach! – is ar bhonn uile Eireann ar cheart a bheith ag déanamh riar ar an nGaeilge.

Bhí Foinse beo ar an gcriochdheighilt. Gan an chriochdheighilt ní bheadh sé tagtha ar an saol fiú. Roghnaigh Bórd na Gaeilge iarratas Mhoinéar Teoranta thar iarratas Lá, a bhíodh ag foilsiú go seachtainiúil i 1996, agus b’é an údar ba mhó lena rogha, dar liom, go raibh Moinéar Teo chun an nuachtán a bhí siad ag moladh a lonnú sa Ghaeltacht agus go raibh Lá bunaithe ó thuaidh agus nár mhaith leo airgead an ‘Stáit’ a chur as an Stát fiú is go mbeadh luach níos fearr le fáil ar an airgead ó thuaidh nó ó dheas.

I gcaitheamh na mblianta, bheathaigh an criochdheighilt céanna Foinse go maith le h-ais Lá agus Lá Nua. Mar a dúirt Pádraig Ó Céidigh agus é ag fógairt bhás an nuachtáin ar TG4, costas €1m in aghaidh na bliana a bhí air an nuachtán a fhoilsiú. Fuair Moinéar Teo €300,000 ó Fhoras na Gaeilge agus fograíocht ó na h-údaráis arbh fhiú €750,000 air.

Ní le Foinse a cháineadh atáim ach le féachaint anois ar an dtírdhreach agus cad tá romhainn.

Bhí litir san Irish Times inné agus é sínithe ag go leor de mhaithe agus de mhór uaisle na Gaeilge. Ainmneacha na nGaeil Móra ón deisceart is mó a bhí le braistint ann – ach bhí a n-achainí iar bháis ró mhall do Foinse.

Nior aithníodh sa litir gurbh ann dó An Druma Mór/Nuacht 24 agus deineadh beag den obair atá á dhéanamh ar an idirlíon.

A chara, – We wish to add our voices to the others which have deplored the closure of the weekly Irish language newspaper, Foinse.

It was an invaluable source of information, opinion and linguistic refreshment for those of us who wish to keep the Irish-speaking part of our reading brains active in a sea of English language print media.

Where else will the voices of the talented team of journalists and columnists employed by Foinse reach their audience? How else will the community of interest which straddles Gaeltacht and non-Irish speaking areas of the island read each others’ stories in print?

Where will the young school-going readers of Foinse go for the invaluable assistance they’ve had for their Junior and Leaving Cert Irish exams? A linguistic community that does not have regular access to printed material is the weaker for its absence.

Of course speakers of Irish listen to radio, watch TV and use the internet, Facebook, Twitter and so on, just as English speakers do.

But a tangible piece of print like a weekly newspaper helps to enrich our knowledge of the written language, while keeping us well informed. The closing of Foinse is a loss for journalism in Ireland. It is well documented by those who have researched the area of language revival that a journalistic forum is central to creating a living language, a forum which is now coming of age after 100 years of national Irish language newspapers.

We appeal to all parties involved and to those who have the power to intervene to revisit the decision and to search for new ways of supporting this valuable resource.

– Is sinne le meas, DOIREANN NÍ BHRIAIN, FIACH MAC CONGHAIL, ÁINE UÍ CHEALLAIGH, LIAM Ó DOCHARTAIGH, MÁIRE NÍ NEACHTAIN, Dr REGINA UÍ CHOLLATÁIN, DERMOT McLAUGHLIN, PIARAS Mac ÉINRÍ, PADDY BUSHE, FIONA De BUIS, PETER SIRR, SEÁN Ó LAOIRE, NEASA NÍ CHINNÉIDE, CATHAL PÓIRTÉIR, CEARBHALL O SIOCHÁIN, FACHTNA Ó DRISCEOIL, BRIAN Ó DÁLAIGH, MURT Ó SÉAGDHA, DIARMUID P. BREATHNACH, EOIN C. BAIRÉAD, ORLA Mhic ATHLAOICH MÍCHEÁL Mac ATHLAOICH

c/o Palmerston Court,

Rathmines,

Cuid de na daoine a shínigh an litir, bionn siad ag obair le RTÉ, an craoltóir céanna atá tar éis cliseadh go h-iomlán ar a dhualgaisí reachtúla i leith na Gaeilge. An peaca is mó orthu san go bhfuil an craoltóír ag séanadh ‘fóram náisiúnta’ ar lucht na Gaeilge.

Tugaim faoi ndeara na tagairtí atá sa litir seo ‘in print’ agus ‘tangible’. Tá daoine ann den tuairim gur cheart cloí leis an sean mhúnla fiú is go bhfuil sé cruthaithe nach n-oibríonn sé. Dá mbeadh an dream a chuir a n-ainmneacha leis an litir seo sásta an nuachtán nua seo a bhunú iad féin, beart a dhéanamh de réir briathar, bheadh níos mó measa agam orthu.

Ag an am seo, tuigtear nó tá sé ráite, go bhfuil Foras na Gaeilge ag ullmhú chun comórtas eile a fhógairt. Ceapann an Fhoras, is cosúil, go bhfuil dreamanna eile amuigh ansan sásta tabhairt faoin obair seo. B’fheidir go gcuirfidh Ó Céidigh isteach ar an gcomórtas arís ag súil go mbeidh tairiscint níos fearr ann an dara uair de bharr brú ón bpobal. Bhuel, má tá sé ag brath ar chúpla litir san Irish Times ó na maithe is mór uaisle an taoide a athrú ar a shon trath go bhfuil an tóin ag titim as an ngeilleagar, tá dul amú air. I bhfianaise na cainte atá déanta faoi mholtaí Bórd Snip, agus trácht ann faoi dhúnadh nó ‘athmhunlú’ Roinn Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta Uí Chuív, ní feidir brath ar an gcriochdheighilt fiú le h-aghaidh an slánú.

Gan amhras, dá mbeadh ciall ag an bhForas, lorgóidís cruinniú le Nuacht 24 agus dhéanfaidís socrú leis an nuachtán sin fógraí rialta a fhoilsiú sa nuachtán sin chun a thodhchaí a chinntiú. Ní gá comórtas phoiblí chuige seo agus d’fhéadfaí tacaíocht substaintiúil a threorú chuig an nuachtán sa tslí sin. Cuimhnigh gur thug Foras na Gaeilge €65,000 don Sunday Indo anuraidh chun CD a scaipeadh – agus an raibh comórtas phoiblí ann don obair seo? Ní raibh ná baol air.

Go fóill ní fhaca mé fogra ó Fhoras na Gaeilge i Nuacht 24. Anois tá athrú ar an scéal nó, in eagrán na seachtaine seo de Nuacht 24, d’fhograíodh gurb é Nuacht 24 an t-aon iarratas atá fagtha sa chomórtas le h-aghaidh an conradh do sheirbhís nuachta ar líne fhísiúil a bhí á reachtáil ag an gCiste Craoltóireachta.

In áit cloí leis an gcur-chuige criochdheighilteach amaideach agus mí éifeachtach a chloígh siad leis i gcaitheamh na mblianta, agus a theip orthu arís is arís eile (de bharr laigí an Fhorais), ba cheart dul i bpáirt le Nuacht 24, an t-aon imreoir atá fagtha ar an mbloc, an imreoir amháin a léirigh inmharthanacht i gcaitheamh na mblianta agus é faoi éide Lá/Lá Nua roimhe seo. Ní h-amháin sin – ach is acu atá seilbh na liathróide….

Níl sé ciallmhar ag an bpointe seo cloí leis an múnla cló. Tá comhreiteach aimsithe ag Nuacht 24 atá sasúil domsa – agus a bhí á mholadh agam do Lá Nua roimhe seo, go mbeadh leagan cló á sheoladh sa phost do dhaoine ar mhaith leo an nuachtán a bhraistint ina lámha. Sasaíonn an eagrán cló sin riachtanas na scoláirí a bhí ag fáil Foinse agus Lá Nua tríd an phost roimhe seo fiú.

In áit leagan costas leagan chló a iompar, bheadh sé níos saoire don Fhoras deontas 50% a chur ar fáil do leitheoirí nuachtáin Ghaeilge chun gléas ar nós an Kindle a cheannach chun go mbeadh siad ábalta é a iompar is a bhreith leo.

Ní gá gurb é seo an reiteach – nílim ach ag iarraidh tuairimí nua a chur ós bhúr gcomhair agus bhúr mbarúlacha a aimsiú.

Tá sé in am tabhairt faoin dúshlán seo i gceart. Bheadh sé go deas mar athrú!

Cnamhdroma Uí hAoláin

Is aisteach an scéal é nuair a mhothaíonn Pádraig Ó hAoláin, príomh fheidhmeannach sár eifeachtach Údarás na Gaeltachta, aerthonnta Raidió 1 a thabhairt air féin chun achainí a dhéanamh ar an Roinn Airgeadais airgead atá geallta don eagraíocht chun spreagadh a thabhairt d’fhostaíocht sa Ghaeltacht a chur ar fáil.

Chuala mé eireabal an scéil ar Morning Ireland – agus cé go bhfuil an tUasal Ó hAoláin dóchasach go mbeidh réiteach ann ‘laistigh de mí nó dhó’, fagann an údar go bhfuil sé ag déanamh gearáin sa chéad dul síos go bhfuil ceist ní h-amháin faoi choimitmint an Rialtais don Ghaeltacht is don Ghaeltacht ach don obair is tabhachtaí a bhféadfadh Rialtas bheith ag déanamh sa Stát faoi láthair, ag cruthú agus ag cothú postanna fiúntacha.

Maith thú, a Phádraig, as seasamh suas agus do chuid a rá gan eagla. Mo náire sibh, a Roinn Airgeadais agus a Rialtais.

Achainí aistritheora

Seoladh an freagra seo ar thrachtaireacht eile níos luaithe inniu agus sílim gur fiú é a chur ós bhúr gcomhair mar abhar machnaimh.

Dar le hAna B, an t-é a scrígh, tá iGaeilge ag cur a slí beatha i mbaol leis na h-íonsaithe seo ar ghairm an aistriúcháin agus deir sí gur pinginí atá á chaitheamh ar aistriúchán i gcomparáid leis na bínse fiosruithe.

B’fhéidir é. Táimse ag teacht ar an dtuairim, dá fheabhas iad na h-aistritheoirí, dá ghaelaí iad, go bhfuil earnáil an aistriúcháin ag tarraingt míchlú ar an nGaeilge leis an ró-chaiteachas atá á dhéanamh ann ar chaipéisí gan tairbhe i mBéarla a aistriú go Gaeilge.

Dá mba amhlaidh go raibh airgead a dhothain ann le h-aghaidh na meáin Ghaeilge agus an aistriuchán, bheinn ar an bport céanna. Táimíd ag cur an dubh ina gheal orainn féin leis an bport seo faoi ’stadas’ teanga agus ag maíomh go bhfuil tabhacht éigean ag baint le caipéisí oifigiúla a bheith ar fáil i nGaeilge, fiú mura léitear iad, go h-áirithe mura léitear iad.

Ach nílimíd ag cur an dubh ina gheal ar aoinne taobh amuigh de chiorcal chúng daoine. Táimid ag cur daoine i gcoinne na Gaeilge le gach caipéis gan brí atá aistrithe ó Bhéarla doleite go Gaeilge doleite.

Cinnte tá gá le straitéis níos eifeachtaí ó thaobh caiteachas ar an réimse chaipéisí oifigiúla trí chéile – agus mura dtugann an Bórd Snip faoi seo sa tuairisc rúnda atá curtha faoi bhráid an Rialtais, agus mura bhfuil aistriúchán san áireamh, beidh sé le tuiscint ón mhéid sin nach bhfuil an Rialtas dáiríre ar chorr ar bith faoin mhór fhadhb eacnamúil a luaitear leis an tír seo de shíor na laethannta seo. Más amhlaidh go bhfuil an Rialtas sásta airgead a chaitheamh ar chaipéisí – leithéidí na h-ionstraimí reachtúla mar shampla – a aistriú go Gaeilge, in áit ar mhúinteoir breise i seomra ranga nó leabhair fiúntach do na daltaí i scoileanna Ghaeilge nó leaba breise in oisbidéal nó teiripeoir cainte le Gaeilge i gceantar le pobal Ghaelach ann, beidh a fhios againn nach bhfuil sna ciorruithe seo ar fad ach cleas suarach éigean.

Ach sin a dhothain de mo chaint: seo léargas Ana B.

Is aistritheoir mé, in ainm Dé, éiríodh na daoine seo as a bheith ag cur mo ghairme i mbaol, tá dóthain frigin imní orm cheana!! Mo SHAOLSA atá i gceist for frig’s sake, Pinginí suaracha fánacha a chaitear ar an aistriúchán le hais na diabhail binsí fiosrúcháin sin – targaid éasca í an Ghaeilge is na haistriúcháin – coinnigí cuimhne air seo in ainm Dé, Táthar ag cur mo shaol iomlán is mo ghairmse i mbaol!!!! Ba cheart go mbeadh dóthain airgid ann do na meáin Ghaeilge agus do na haistritheoirí – níl sibh ag cabhrú le bhur gcomh-Ghaeilgeoirí ar chor ar bith is bhí Concubhar ariamh ag tochailt ar a cheirtlín féin maidir leis seo gan trócaire ar bith aige dá chomh-Ghaeilgeoirí atá ag obair go dian – mo náire thú!

Alan Titley ar bhás nuachtán eile Ghaeilge

Táim ag goid an ailt seo ó Irish Times an lae inniu. Goid gan náire atá ann nó b’fhéidir nach bhfaca sibh é agus, dar liom, is fiú é a léamh. Ní luaitear Lá Nua ann, gan amhras, ach is maith liom a smaoineamh go mbaineann an alt le bás an nuachtáin sin an oiread is go mbaineann sé le bás Foinse….

Nuair a théim chuig an siopa Dé Satharn ar mo rothar, ag lorg mo choip de Foinse, is ansan a bhuailfidh sé mé go bhfuil sé imithe. Leanfaidh an saol dá uireasa. Píosa beag níos boichte. Tá Foras na Gaeilge ag goid saibhreas na teanga uainn, píosa ar phíosa.

CROBHINGNE: THAGADH NUACHTÁIN áiseach sa seanshaol, go háirithe d’fhonn a chur timpeall ar sceallóga san oíche go déanach. Is fearr fós an blas a fhaighim ar scealpóg de throsc atá ina luí go néata sa nuachtán áitiúil agus an fínéagar ar sileadh tríd. Chuir rialtas cosc éigin ar a leithéid roinnt bhlianta ó shin nuair nach raibh cosc á chur ar phléisiúr ar bith eile acu.

Baol sláinte a bhí ann, dar leo, toisc go raibh an chontúirt ann go rachadh an cló ceangailte id scornach leis na sceallóga agus go gcromfá ar thablóidis a labhairt.

Alan Titley, Ollamh le Gaeilge, Coláiste na hOllscoile, Corcaigh.

Tá an chontúirt sin ann ceart go leor más i dtaobh leis na tablóidí a bhíonn tú d’fhonn do chuid de léas an tsaoil a fháil. Ní hé nach mbíonn a gcuid cinnlínte bríomhar agus gonta, agus gur dea-shampla iad don scríbhneoir a bhfuil claonadh ann abairtí fada a scríobh agus dul ar aghaidh mar seo nuair nach bhfuil faic eile le rá aige nó nuair atá sé ráite cheana féin aige ar shlí amháin nó ar shlí eile ach é ag dul go heireaball timpeall ina fháinne fí a bhfuil cuilithíní ann a ghabhann amach is thar chailc.

Oireann an buille agus an drochimeartas focal. I saol eile de chuid na samhlaíochta, i leataoibh ó bheith im mhainicín fireann, níor mhiste liom cinnlitreacha a scríobh do dhrochnuachtán. San ghéarchéim bhog a tháinig le déanaí maidir leis an ngalar a thosnaigh i Meicsiceó scríobh neach pinn áirithe ‘Ar muintir na muice!’ Ní raibh sé chomh glic sin, ach ba thús é. ‘Bualadh Boss’ a thug scríbhneoir eile ar bhaincéir ar baineadh cúpla billiún euro de thar oíche nuair a fuarthas go raibh a chrág sa scipéad gan teora. Ní raibh ‘Beirt Wans Mhisniúla’ go dona ach an oiread maidir leis na mná a thug dúshlán an Stáit i gcúis éigin atá ligthe i ndearmad anois.

Ach de ghnáth, is iad na nuachtáin mhaithe is ansa liom. Dá gcuirfeá eagrán seo an nuachtáin le chéile i bhfoirm leabhair, is ródhócha go mbeadh saothar ceithre chéad leathanach agat! Gach uile ní ann, ach gan a bheith idir dhá chlúdach. Scéalta lándáiríre, ráflaí gan bhun, tuairimíocht fhánach, eagarfhocail i lár an bhóthair, comhairle airgeadais, tuairiscí ó imeall an domhain, ábhar eile ó Chiarraí, fógraí i gcomhair nithe nach bhfuil ag teastáil, réamhthuartha spóirt ar póg an bháis iad, meastóireacht teilifíse, sódócú le huimhreacha simplí, réamhaisnéis na haimsire ó thíortha teo, an colún seo, colúin eile, ábhar éigin faoin stocmhargadh nó rud éigin, litreacha don nuachtán ag gearán faoi ghramadach Bhéarla an 19ú haois, fógraí teachta is imeachta, grianghrafanna de dhaoine dóighiúla, agallaimh le daoine nár chualamar puinn tráchta orthu, an saol agus a chuid seanmháithreacha go léir.

Dá olc maith linn é, is san nuachtán a fhaighimid formhór ár gcuid eolais ar an saol reatha láithreach. Is ea tá an ráfláil fhón póca agus an ghiolcaireacht, ach ní móide gur féidir leo siúd níos mó cuimilt ar ghearb uachtar na linne.

An clár faisnéise teilifíse féin, is mó an t-eolas a dháilfidh colún roinnt chéadta focal ar nuachtán ná é. Tá idir bhuaine an chló agus obainne na huaire ag baint leis an nuachtán. Téann i bhfeidhm ort láithreach, agus tá teacht air níos déanaí, ar an urlár, nó cois na leapa, nó sa leithreas féin. Agus ina dhiaidh sin, mura bhfuil sé curtha sa tine (nuair a bhíodh tinte ann), nó sa tseanbhróg d’fhonn a tirimithe (nuair a bhíodh bróga fliuch), nó sa lochta lasnairde (nuair ba ghá insliú áiléir), bíonn an stair ann, agus an saol mar a bhíodh, agus tuairisc ar na seanchluichí a bhfuil fonn ort iad a imirt arís, agus litreacha um chonspóidí a bhfuil an dé imithe astu.

Sin é an fáth nuair a fhaigheann nuachtán bás go gcealaítear cuid den aimsir láithreach agus den aimsir chaite araon. Tá an chuma air go bhfuair Foinse bás an deireadh seachtaine seo caite. Sraith eile ar lár; guth eile múchta.

Ní féidir le nuachtán Gaeilge choíche teacht slán gan cabhair deontais agus sínte lámha. Níl sí aon phioc éagsúil sa mhéid sin ó na healaíona go léir – ón amharclainn, ó na ceolfhoirne filharmónacha, ón oideachas, ón léann, ó na hirisí liteartha, ó na féiltí áitiúla, ón mbailé, ó na dánlanna.

Ó, ba dhóbair dom dearmad a dhéanamh air! Níl sí aon phioc difriúil sa mhéid sin ón gcóras bus, ón gcóras traenach, ó chomhlachtaí idirnáisiunta isteach, ó arrachtaigh mhóra ola amach ón gcósta, agus ó, conas ab fhéidir liom gan smaoineamh air, na bainc iad féin!

Cad é seo? Airgead do chearrbhaigh, ach sprionlaitheacht i leith an fhocail scríofa a choimeád gaois agus greann agus geabstaireacht linn i gcaitheamh na mblianta? Cad é an chéad chúlú eile ón bhfreagracht shibhialta atá i ndán dúinn?

Tuilleadh fadhbanna le hAcadamh na hUltaise

De réir na tuairisce seo ón BBC, is cosúil go raibh – agus go leanann – go leor fadhbanna maidir le bunú Acadamh na hUltaise. D’eirigh duine de na h-ollaimh a bhí luaite leis an Acadamh, an Dr. Alison Henry, as an ghrúpa feidhmiúcháin de bharr a mishuaimhneas faoin tionchar a bheadh ar an cheangal idir í agus an tionscnamh ar a clú acadúil. Bhí duine de na polaiteoirí, agus scoláire mór is gníomhaí teanga na hUltaise, an Dr. Ian Adamson, den tuairim go n-eireodh sé as freisin ach gur chloigh sé leis mar nár theastaigh uaidh aon trioblóid a chothú.

Tagann an scéal seo chun solais sna sála ar an méid a tuairiscíodh anseo inné, go raibh ar an Acadamh £5m a thabhairt ar ais don Roinn Airgeadais is Pearsanra ó 2005 go dáta de bharr ná raibh siad in ann é a chaitheamh. Sa tréimhse céanna, bhí airgead á ghearradh ar thionscnaimh Ghaeilge, Lá Nua ina measc.