Is féidir fiúntas rud nó tuairim a thomhas de réir go leor slat tomhais.  Ar cheann acu san, tá na h-ionsaithe a dheintear uirthí. 

Mar sin nuair a dheineann colúnaí de chuid an Irish News íonsaí ar an bhforás íontach atá tagtha ar chur chun cinn na Gaeilge in Iarthar Bhéal Feirste, ag maíomh gur straitéis eile é de chuid Sinn Féin, tá’s agat go bhfuil fiúntas leis an dtuairim.  Ní foláír ná go bhfuil nó tá sí faoi íonsaí. 

Dar le Newton Emerson, fear a fhoilsíodh an Portadown News, scig iris ná raibh ró ghreannmhar, tráth, is tuairim seafóideach é Gaeltacht Iarthar Bhéal Feirste.  Dar léis nach bhfuil ann ach seift chun postanna stát urraithe a chur ar fáíl do na ghnath amhrasáin. 

Siege mentalities and the fetishisation of west Belfast

You may not have noticed that there were two economic conferences last week. The first was Invest Northern Ireland’s American corporate bash, where the ‘for sale’ sign was firmly planted on Stormont’s front lawn. The second was Forbairt Feirste’s west Belfast economic cultural conference, where a Gaeltacht quarter was sold as the solution to all economic ills.

Speakers at the west Belfast event included Irish-American Unity Conference president Kate McCabe, whose predecessor once dismissed the murder of Robert McCartney as “a British smokescreen”. 

However, it did not occur to Ms McCabe that she was participating in an Irish smokescreen. Fine words in any language cannot disguise the fact that a west Belfast Gaeltacht will provide only taxpayer-funded sinecures for the usual suspects. 

Gaeltacht areas in the Republic suck in staggering amounts of public subsidy yet remain in steady decline. Many Irish speakers in the south now believe that the subsidies cause the decline and official support should cease. You can imagine the squeals of outrage if such a thing was ever suggested here.

Sinn Fein welcomed the west Belfast conference and Gerry Adams also travelled to a similar event in Birmingham the day before to talk about a “mini urban regeneration company” making the west Belfast Gaeltacht “a hub for traditional Irish language, culture and business”.

This fetishisation of west Belfast as a separate economic universe is a source of much amusement to everyone who spends two hours a day commuting into the city centre, as Tom Kelly said in this paper on Monday.

Residents of the lower Falls live within a mile of 30 per cent of all the jobs in Northern Ireland. One point repeatedly raised at the west Belfast conference was that the Titanic quarter will shift the city’s 

economic centre of gravity to the east. But thousands of people from west Belfast once worked on Queen’s Island. They travelled there by tram and they could do so again if Sinn Fein regional development minister Conor Murphy would spend £1.86 million a year on a west Belfast light rail line.

This is far less than the Gaeltacht quarter will demand, although admittedly Sinn Fein might have trouble allocating all the tram-driver jobs to its activists.

West Belfast does suffer physical disconnection from the rest of the city because of the Westlink and this undoubtedly contributes to its siege mentality.

One obvious and highly profitable solution would be to drop the road into a trench and roof it over, creating hundreds of acres of prime city centre real estate. It might seem perverse to suggest this while the current Westlink widening is still under way but that project ripped up years of recently completed improvements.

Even mundane cities such as Leeds manage to bury their urban motorways, despite having no local ministers with devolved powers. However, burying the Westlink has never been seriously considered throughout all the many opportunities to do so, including the Invest NI conference.

It appears that certain people, both inside and outside west Belfast, are only too happy with its tarmac moat.

Now that the republican movement has the means to deliver real economic development, questions must be asked about its accelerating reliance on cliched community speak and public-sector pay days. Current preparations for the Gaeltacht quarter, according to the Department of Culture, Arts and Leisure, include a steering committee, a secretariat and a marketing plan. Is anyone seriously supposed to believe that this nonsense will revitalise west Belfast?

Sinn Fein faces a challenging conflict between its left-wing stance and the free-market forces of de facto Irish unity. Last week’s ‘cultural conference’ may have helped some republicans to cope with the stench of global capitalism emanating from the Invest NI conference. But few of the party’s constituents will be helped by pretending that a neighbourhood Irish-language quango will be a force for economic growth even if they find this tribal totem more pleasing to contemplate than the difficult decisions that are actually required.

“Whenever I hear the word ‘culture’ I reach for my gun,” Hermann Goering famously never said.

Sinn Fein, conversely, has put down its gun and reached for the word ‘culture’. There is little reason to believe that this strategy will be any more successful than the last one.

Eye of Newt…
BY Newton Emerson
15/05/08

Is dócha nach ritheann sé leis, ós rud é go bhfuil sé ag scríobh don Irish News, nuachtán a fhaigheann sciar shuntasach de bhuiséad fograíochta an Stáit ó thuaidh, go bhfuil sé féin ag fáil urraíocht ón stat chéanna.  Ní ritheann sé leis nach bhfuil sciar cothrom den díbhinn síochána faighte ag Béal Feirste Thiar agus gur coincheap é an Cheathrú Gaeltachta a fhéadfadh claochló a bhrostú sa cheantar seo, ceantar a d’fhulaing cuid mhór le linn na dtrioblóidí, ach tacaíocht a fháíl ón stat faoi mar atá á fháíl ag ceantaracha eile sa chathair, leitheidí Ceathrú an Titanic.   

Nach aisteach an scéal é go bhfuil an oiread sin airgid - breis is £1bn - á chaitheamh ar chomóradh ar long a chuaigh go tóin phoil agus go bhfuil tacaíocht drogallach go dtí seo ag teacht ón Stat le h-aghaidh athghiniúint iarthar Bhéal Feirste, áit a bhfuil Gaeltacht beo ag fás aníos in ainneoin na n-ainneoin.   

Níl i gceist le tacaíocht a lorg don Cheathrú Gaeltachta ach bheith ag iarraidh ar an Stat caitheamh leis an ceantar seo go cothrom, cuidiú leis fás agus forbairt.  Comhartha cinnte a bheadh ann go raibh athrú meoine sa statchóras…ach is féidir go bhfuilimid ag lorg an iomarca ón Stat chóras agus ó leitheidí Newton Emerson.

Ar ndóigh is aondachtaí é Newton Emerson, ‘aondachtaí liobrálach’ fiú.  Ní thagann an liobrálachas sin idir é agus bheith ag nochtadh a ghráin don Ghaeilge agus don dream atá éagsúil uaidh.   Creidim féin gur gráin seicteach é seo cé nach nglacfadh leitheidí gur seictigh iad. 

Gléasann siad an seicteachas in éide bréige agus bíd ag cáineadh Sinn Féin.  Tá cead acu cáineadh a dhéanamh ar Shinn Féin, ar ndóígh, ach is beag an bhaint atá ag SF leis an gCeathrú Gaeltachta.   Dá mbeadh aon bhaint acu leis, nach gceapann Newtown Emerson go mbeadh an Cheathrú Gaeltachta ar chlár an Chomhdháíl Mhór Infheistíochta a tionóladh ag Stormont seachas comhdháíl imeallach in iarthar na cathrach.  

Tá an cumhacht ag SF - agus iad i Rialtas - a chinntiú go mbeadh tacaíocht an Stáit ag an gCeathrú Gaeltachta ach go dtí seo níl an chuma ar an scéal go bhfuil an tacaiocht súntasach atá de dhíth ón Fheidhmeannas á fháíl ag an gCeathrú Gaeltachta?  An raibh ball amháin SF den Fheidhmeannas i láthair?  Ní doigh liom é nó cinnte bheadh siad le feiceáil ar shuíomh Mháirtín.

Is éard a cheapaimse nach bhfuil SF ag déanamh an méid is féidir leo ar son tograí ar nós An Cheathrú Gaeltachta.   Agus mar sin is éagóir ollmhór ar an dtionscnamh seo é a cháineadh amhail is go bhfuil. 

Éagóir eile é duine de na chainteoirí ag an gComhdháil a cháineadh de bharr rud eigean a dúirt an t-é a chuaigh roimpí mar cheannaire ar an Irish American Unity Conference faoi mharú Robert McCartney - nó rud eigean a mhaíonn Emerson go ndúirt sé.   Níl baint dá laghad ag dúnmharú Robert McCartney leis an Cheathrú Ghaeltachta ach seo iarracht suarach ag an gcolúnaí seo ón Irish News smalú a dhéanamh ar an dtuairim.  Is maith an rud nach bhfuair an Irish News an conradh le h-aghaidh nuachtán laethúil a fhoilsiú mas é sin an cineal chacamais atá á spalpadh ag a gcuid scriobhnóirí aineolacha….

Sin céist a thógtar ag deireadh leirmheas Michael Dwyer ar an scannán faoi laethannta deiridh Bhobby Sands.

Director McQueen and Enda Walsh, the Irish playwright who collaborated with him on the screenplay, have approached those issues with an evident concern for the human cost on both sides of the political divide. In the film’s fascination with the use of the human body as the final weapon of protest, it takes on a strong contemporary relevance in the age of the suicide bomber.

Níl aon teora le h-uaillmhian an fhir grinn.  Cén fhear grinn atáim ag caint air?  Cé eile ach Des Bishop.

Inné (Dé Chéadaoin) thug sé cuairt ar Theach Laighean agus chas sé ar an dTaoiseach, Brian O Comhain, chun plé a bheith aige faoin mhéid a fhéadfadh polaiteoirí a dhéanamh ar son na teanga. 

An rud is mó ar féidir leo a dhéanamh, ar ndóigh, sin í a labhairt.  Mura bhfuil sí agat le labhairt - is féidir í a fhoghlaim.  Bain triail as Oideas Gael.

Agus ba mhaith an rud é freisin deireadh a chur leis na diospóireachtaí Dála leathbhacailte ina mbionn caint seafóideach faoin mbealach ar múineadh Gaeilge roimhe nó na cuimhní cinn a bhí ag an chainteoir faoin shaol aoibhinn a bhí aige sa Ghaeltacht gach Samhradh le linn a dhéaganna.    

Labhair ar na ceisteanna móra i nGaeilge.   Dein aithris ar Bhrian agus ar Enda.   Dein an beart. 

Táim buioch do Chú Chonnacht thall ar politics.ie as ucht cúpla nasc speisiúil a chur leis an scéal seo.  Is féidir teacht ar léargas eigean ar an méid a tharla le linn cuairt Des ar an Dáil anseo.

Agus é ag labhairt ar RTÉ News níos luaithe, dúirt sé gur mhaith leis an rud céanna a dhéanamh ar son na Gaeilge agus atá Michael O’Leary ag déanamh ar son áiteamh a dhéanamh ar phaisinéirí gan an iomarca bagaiste a thabhairt leo ar eitiltí Ryanair. 

Maith thú Des!  

Ach tá eagla orm nach n-eireoidh leat i ngach cás.  Más féidir leat áiteamh ar dhaoine dearúd a dhéanamh ar an nath cainte ‘forced back our throat’ bheadh sin ina thús mhaith…

Níl sé ach dhá bhliain ó bhuaigh an scannán, The Wind That Shakes The Barley, an duais mór, an Palme d’Or ag Féile Scannáin Cannes.  Scannán é seo faoi thréimhse Chogadh na Saoirse in Éirinn agus deineadh é a scannánú timpeall ar mo cheantar dhúchais féin, anseo i Músgraí Uí Fhloinn i gContae Chorcaí.  Ken Loache abea stiurthóír an scannáin agus bhí an scannán conspóideach mar is dual don scánnánaí chonspóídeach seo.

Bhí go leor rudaí a fhéadfaí a rá faoi The Wind - ach ceann acu go raibh roinnt Ghaeilge ann - nó mar a deirtear timpeall an cheantair seo - Gaoluinn - agus canadh cúpla amhrán ann, Oró Sé Do Bheatha Bhaile agus Amhrán na bhFiann.    Mar sin d’fhéadfaí a rá gur bhain scannán Gaoluinne an Palme d’Or.  Sa mhéid is go raibh go leor den scannánaíocht déanta i gceantar Mhúsgraí, d’fhéadfaí a mhaíomh gur scannán Gaeltachta a bhí ann freisin. 

Oíche amarach ag Cannes, taispeanfar scannán eile ón dtír seo, cé gur stiurthóír ó thar lear atá ina mbun.  Ealaíontóír é Steve McQueen ar bhain Duais Turner lena shaothar roimhe seo.  Is é Hunger, scannán faoi laethannta deiridh Bobby Sands, a chéad shaothar scannáin ar an scaileán mhór.  

Os rud é go raibh baint mhór ag an nGaeilge le saol agus le h-aislingí Bobby Sands, ní chuirfeadh sé aon íontas orm mura raibh an Ghaeilge in úsáid sa scannán seo.   Nílim cinnte go bhfuil Hunger san iomaíocht ag Cannes - b’fheidir nach bhfuil sé ach á thaispeaint ann - ach nach breá an rud é go mbeadh scannán Gaelach agus Jailtachta á thaispeaint i gCannes. 

Nach aisteach freisin go bhfuil an oiread san spéise á léiriú ag stiurthóírí scannáin ón mBreatain i stair na hÉireann agus sa teanga freisin.  Is mó a speis, b’fheidir, ná leitheidí Neil Jordan is eile a rinne beag den teanga riamh anall….

An bhfuil ré úr tar éis breacadh don Ghaeilge?  An bhfuil sí i gcumhacht, don chéad uair ó bunaíodh an stat ó dheas?

Tá tús áite á thabhairt ag an dTaoiseach nua, Brian O Comhain, don teanga ina cuid focail.  Ar ndóigh ní bheathaíonn na briathra na bráithre ach is féidir an ardú meanman i measc cainteoirí Ghaeilge ó thosnaigh sé ag caint a thomhas. 

An rud is tabhachtaí faoina chaint go bhfuil sé á chur i gcomhthéacs níos leithne - tá sé ag caint ar thírghrá,  ar shaorántacht agus ar an shaoránach a chur i lár na seirbhíse phoiblí.   Seo rudaí atá ag croí an chaidrimh atá ag an chainteoir Ghaeilge leis an stát.   

Tá tábhacht ag baint leis an mbealach a bhógfaimíd chun tosaigh.  Caithfimíd an Ghaeilge a chur i lár an aonaigh i rith an ama - sé sin le rá gan ligint do dhaoine tuatacha aineolacha í a imeallú, mar a dheintear go minic. 

Sampla den chineál imeallaithe seo ar a bhfuilim ag trácht an méid a scrígh Fintan O’Toole san Irish Times ag an deireadh seachtaine in alt dar teideal ‘What does Cowen believe in?‘ 

San alt seo deineadh tagairt don leabhar a luaigh an Taoiseach nua, Forty Shades of Green le Des Geraghty, ina chéad oráid agus é ceaptha ina Thaoiseach.  Dar le Fintan O’Toole go raibh seo an tabhachtach: 

 ”I have been reading,” said the taoiseach-elect, “Des Geraghty’s excellent book, Forty Shades of Green, in recent days and his thesis is that we are now in a new space. What was once one of the most dispersed nations in the world is now becoming one of the most diverse nations and the change is visible and real.” Apart from the delight it must have given to a small Irish publisher, Real Ireland, this ringing endorsement has two remarkable aspects. One is Cowen’s attraction to the idea of a “new space”, to an Ireland whose increasing ethnic complexity is celebrated in Geraghty’s book. Far from looking backwards to his Fianna Fáil heritage, Cowen seems to be signalling that he recognises that the country he now leads would have been unrecognisable to most of his predecessors. The implication is that Cowen realises that social stability in Ireland can no longer draw on a simple sense of ethnic solidarity and has to find new social and civic foundations.

BUT MORE NOTEWORTHY still is the name of the author. It would have been hard for the new Taoiseach to think of a more stalwart figure of the left to namecheck in his inaugural speech. Geraghty is not just a lifelong trade unionist, from a family of agitators, who rose to become president of Siptu. He also has a long history of left-wing political activism, serving briefly in the European Parliament for the Workers Party and going on to help found the now-defunct Democratic Left. If Bertie Ahern famously declared himself one of only two socialists in the Dáil, was Brian Cowen hinting that he might like to be regarded as the other one?

Among the sentiments Geraghty expresses in the book that Cowen regards as “excellent” are, for example, the view that instead of growth for its own sake, we should be pursuing “a more people-friendly and eco-friendly form of economic development”. He attacks “classical market-based globalisation” and the EU Services Directive, whose implementation has been driven in part by Cowen’s party colleague, Charlie McCreevy. He calls for a change of emphasis from “the ’super-market’ concept of Europe to one of a co-operative community of European peoples”, in which the market would be shaped to social goals.

Ar ndóigh ní raibh aon tagairt in alt O’Toole don mhéid a dúirt Cowen, ag tús a oráíde, faoin nGaeilge.  Ní raibh sé ar an ‘radar’ fiú ag an dtrachtaire cumasach seo. 

Maith go leor bhí alt ann cúpla lá roimhe sa nuachtán céanna, ag fear darbh ainm Anthony Munnelly,inar dúirt sé go raibh tábhacht leis an Ghaeilge, dar leis an dTaoiseach nua, thar an ‘cúpla focal’.

Ach shamhlófá ón ceannlíne fiú nár theastaigh ó lucht an Irish Times go mbeadh tábhacht suntasach riamhl eis an nGaeilge in aigne an taoisigh.  Is amhlaidh go bhfuil an méid atá déanta ag an nuachtán go dtí seo ar an gceist déanta de bharr é bheith curtha ar a súile doibh go raibh siad easnamhach, mar shampla, nuair a cuireadh oráid an tUasal Cowen nuair a toghadh é mar Cheannaire FF agus Taoiseach le ceapadh an mhí seo chaite ar a suíomh idirlíon gan an meid  a dúirt sé i nGaeilge ann. D’aithin siad an t-easnamh sin - ach ní h-ionann sin agus a rá go bhfuil siad ag aithint a gcuid easnaimh ar fad ar an gceist. 

An tastáil mhór anois don Taoiseach nua agus a Rialtas - céard a dhéanfaidh siad ar cheisteanna ar nós an tumoideachas agus an t-Ionad Náisiúnta um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta???  

Tá leid ann ón Aire nua Oideachais, Batt O’Keeffe, go bhfuil sé chun breis taighde a lorg faoi cheist an tumoideachais.  Dar leis an t-alt san Irish Examiner Dé Máirt;

At policy level, the Taoiseach’s clear enthusiasm for the Irish language might be the inspiration for a rethink of his predecessor Mary Hanafin’s stance on early total immersion in all-Irish schools. Her directive last summer that the teaching of English must begin by the second term of junior infants is to be the subject of a High Court challenge, but the new minister could possibly ease the tension by commissioning the research, which experts suggest is needed on the issue. 

Agus cén áít a dheinfí a leitheid de thaighde?  Cén áit eile ach an tIonad Náisiúnta Um Oideachais Gaeltachta agus Gaelscolaíochta gan amhras.  

Nach ait an mac an saol.  Sna 80aí agus sna 90aí bhíodh ’scagadh pholatúil’ ar bun ag na h-údaráis ar an bpobal Ghaeilge le cinntiú nach bhfaigheadh aon dream le ceangal dá laghad le SF aon pingin rua ón Stat chiste.  Bhí eagla ar na h-údaráis go n-imeodh an t-airgead a bhí dlite le h-aghaidh seirbhisí pobail ar ghunnaí is ar armlóin don IRA. 

Anois, agus an siocháin i réim, níl siad chomh cúramach faoi mar a mhinítear san alt seo.  Is cosúil go bhfuil airgead á fháil ag banna ceoil a ghlacann páirt i bparáid chonspoideach agus atá nasctha, go h-oscailte, leis an UVF, airgead ón Crannchar Náisiúnta sa Bhreatain.  Níl fhios agam an dtagann an deontas seo faoin teideal ‘good causes’.

Agus tá grúpa eile, na Mourne Defenders, atá luaite leis an UDA, ag fáíl airgid le h-aghaidh ionstraimí ceoil - ní sceimhle nó céasadh maítear  - ón Boord o’Ulster Scots.  Deirtear go gcaithfidh gné eigean ‘Albainis Uladh’ a bheith ag baint leis an imeacht atá deontas á lorg ar a shon sara bhfaighidh siad airgead - an é an nasc leis an UDA an nasc seo dar libh? 

Tá muintir Albainis Uladh agus a n-urraithe san DUP - ag maíomh go h-oscailte go bhfuil siad ag fáil níos mó airgid ná lucht na Gaeilge anois.  Ní h-aon íontas, b’fheidir, nach féidir leis an Fhoras Teanga, mathair fhoras an Boord [agus Foras na Gaeilge] a gcuid cúntais nó tuairiscí bliantúla a fhoilsiú agus é soiléir don saol mór go bhfuil siad ag cuidiú le cur chun cinn cultúr atá bainteach le sceimhle agus seicteachas ná mar atá aige le teanga nó cultúr. 

Fógraíodh ar maidin gur cailleadh Nuala O Faoláin aréir.  Suaimhneas síoraí di. 

Is minic é ráite go bhfuil saol na Gaeilge i bhfad níos gníomhaí ó thuaidh agus gur ann atá an dul chun cinn is mó á dhéanamh ar son na teanga.   Is cinnte go raibh sin fíor, ach go h-áirithe nuair a bhí sé ag brath go h-uile is go h-iomlán ar ghníomhaithe groi ar nós Séamus Mac Seáin, Gearóid  O Cairealláin, Eoghan O Néill is eile. Nior staon siad ina gcuid iarrachtaí - agus anois tá Cultúrlann ann, Coláiste Feirste, gaelscoileanna ‘na slaodaibh, staisiún raidio, nuachtán laethúil is go leor, leor eile. 

Tharla an dul chun cinn sin ar fad nuair ná raibh cumhacht ar bith ag ionadaithe pholatúla an phobail náisiúnaí.  Bhí an SDLP agus Sinn Féin ar aon san fhuacht de bharr imeallú ag aondachtaithe agus a comh-thaistealaithe sa stat seirbhís. 

Anois tá Sinn Féin ag roinnt na cumhachta leis an DUP.   Deirtear go bhfuil ‘roinnt cumhachta’ i gceist pé scéal é. 

Ach ar eigean go bhfuil an tionchar sin le feiscint ar shaol na Gaeilge.  Tá Sinn Féin, an pairtí is glórthaí ar son na teanga ó thuaidh ar feadh na mblianta, go fóill ag labhairt go poiblí ar son na Gaeilge.  Ach ní fios céard atá ionadaithe an phairtí timpeall bórd an Rialtais ag rá.  

Nó is beag tagairt a deineadh don Ghaeilge sa Phlean Rialtais a fhoilsíodh le déanaí.  Tá cead a cois tugtha do Edwin Poots, an fear ón DUP atá san Aireacht Chultúr ar dhiultaigh SF do, deireadh a chur leis an aisling go mbeadh Acht Ghaeilge ann agus, anuas ar sin, tá sé tar eis deireadh a chur freisin leis an gCiste Craoltóíreachta, ciste ar throid leitheidí Pilib Mac Cathmhaoil agus, ní miste liom a rá, mé féin ar a shon ar feadh na mblianta fada go dtí gur gheill Rialtas na Breataine i 2004. Go luath tar éis ar ghéill siad, deineadh gearradh siar ar an gciste ó £12m thar trí bliana go £12m thar cúig bliana - ach, mar sin féin, lean na leiritheoirí leo ag obair, ag súil go mbeadh feabhas ar chúrsaí agus go mbeifí ag dul i dtreo an chothromais ó thaobh maoiniú cúrsaí teilifíse de leis an Bhreatnais sa Bhreatain Bheag agus le Gaidhlig in Alba de reir a cheile. 

In áit na gcéimeanna chun tosaigh seo a bheith á ghlacadh - is céimeanna ar chúl atá á ghlacadh. On mbliain seo chughainn ar aghaidh ní bheidh aon chiste craoltóireachta ann in aon chorr.  

Ní h-amháín san ach, inné, bhí dhá chomhdháil i mBéal Feirste faoi chúrsaí athghiniúint eacnamaíochta.   Ceann acu, reachtáladh é i lár an bhaile mar a bhí na mór uaisle go léir ag caint faoi infheisteoirí ó Mheircea a thiocfadh chun a gcuid milliúin dollar (díluacháilte) a infheistiú ó thuaidh.  Tá sé maith go leor ag Peter Robinson agus a chomhleacaithe bheith ag caint faoi infheistiú ach ba cheart doibh beart a dhéanamh de reir briathar.  Tá siad ag baint ón gciste craoltoíreachta chun cur i gciste núálaiochta agus tá Rialtas na hÉireann, is cosúil, sásta le leo nó tá siad ag tabhairt €60m le h-aghaidh seo. 

Bhí an Chiste Craoltóireachta - agus ní raibh sé gan locht - ag tús cadhnaíochta de ó thaobh an nua-álachta ó thuaidh….

Gan bacaint leis an gCiste Craoltóíreachta, ag an gComhdháil eile a bhí i mBéal Feirste inné, an Comhdháíl faoin gCeathrú Gaeltachta ag Coláiste Mhuire ar Bhóthar na bhFal, deineadh go leor cainte freisin.  

Bhí Uachtarán Shinn Féin,Gerry Adams, ag éileamh go mbunófaí Bórd Athghiniúna le h-aghaidh an Ceathrú Gaeltachta a fhíorú.  Maith thú Gerry.  Ná h-abair é, dein é.   Tá an cumhacht agat.  Nach féidir leat margadh eigean a dhéanamh le Mairtín Mac Aonghusa chun labhairt le Peter Robinson agus an rud seo a chur i gcrich?  Agus cá raibh Mairtín Mac Aonghusa inné?  An raibh sé ag an gComhdháil seo ar chorr ar bith? 

Tá an Ceathrú Gaeltachta ann mar eagras - ach is beag an dul chun cinn atá déanta aige le tamall anuas de bharr nach bhfuil an t-airgead ann nó an toil pholatúil i measc na bpairtithe pholatúla aon rud fónta a dhéanamh. Ní miste leo corr ráiteas a eisiúint ach ní fiú faic iad gan neart pholatúl a chur leo chun an sprioc a bhaint amach. 

De bharr neamairt Shinn Féin, mar sin, tá pairilís ar an nGaeilge i mBéal Feirste.  Tá na h-aislingí acu ach tá an saol athruithe agus cé go bhfuil a gcáirde sa chúirt, is léir gur an cluas bodhar atá á fháíl ag a n-achainí.    Fiú nuair a deir Uachtarán Shinn Féin, an fear a shuigh gualainn ar ghualainn le hIan Paisley anuraidh ar 8 Márta, gur mhaith leis a leitheid a fheiceáíl, níl toradh air.   

Ní fiú bheith ag gearán ach tá imní orm go bhfuil an spleachas ar Shinn Féin chun an beocht a thachtadh ó ghluaiseacht bhríomhar Ghaelach Bhéal Feirste má leantar leis.   Ní fheictear dom go mbeidh aon rath ar an gCeathrú Gaeltachta go dtí go gcuireann a thacadóirí brú ar Shinn Féin teacht chun tosaigh le rud eigean seachas raiteas aislingeach. 

Ní fiú bheith ag cur an locht ar Edwin Poots ón DUP, faoi mar a dheineann Pilib Mac Cathmhaoil inniu i Lá Nua. Tuigim frustachas Pilib - ach ní féidir bheith ag súil le rud ar bith eile ó leitheidí Poots.  Cad a dheineadh madra rua ach cearc a mharú!   Sinn Féin a chur ann é agus ba thubaist é sin ní h-amháin don Chiste Craoltóireachta, don Cheathrú Gaeltachta, don Acht Ghaeilge ach, fosta don phobal Ghaeilge.  Dá luaithe a thuigeann SF gur tubaist é don phairtí sin freisin, sea is fearr é. 

Tá Taoiseach agus Rialtas nua againn. [Ar thug sibh faoi ndeara go bhfuil an aimsir imithe i bhfeabhas le cúpla lá anuas?]

Ar ndóigh niorbh aon íontas é gur toghadh Brian O Comhainn ina Thaoiseach i gcomharbacht ar Bhertie Ahern.  B’é a bhí roghnaithe ag laoch Dhrom Chonrach mar chomharba.  Rith sé liom gur comhtharlúint aisteach é gur insealbhaiodh Uachtarán úr na Rúise inné freisin, Medvedev is ainm do agus is é rogha Vladimir Putin.  Níl Putin sásta a bheith ina phuipéad mhaistir ag stiuradh cúrsaí agus é as radharc - beidh seisean ina phríomh aire nua!   In Éirinn táim réasúnta cinnte go n-imeoidh Bertie as radharc agus ní doigh liom, ar chúis eigean, go mbeidh an Taoiseach nua ina phuipéad aige - nó ag duine ar bith eile. 

Chuir sé áthas orm gur chuir sé tús arís eile lena oráid i nGaeilge - agus go raibh rud eigean le substaint le rá aige seachas an chúpla focal siombalach.  Theana féin, táim ag ceapadh, go mbeidh iriseoirí le Gaeilge á lorg ag foirne pholatúla na nuachtáin laethúla Béarla.  Is rud tabhachtach í an Ghaeilge ag an Taoiseach nua agus aon eagarthóir nach n-aithníonn sin fán dtrath seo, beidh daor air nó uirthí. 

Maidir lena rogha airí, bhuel is cinnte gur buioch a bheidh pobal na Gaeilge agus na Gaeltachta do faoin ísliú céime atá faighte ag Mary Hanafin.  Ni h-é gur thosnaigh nó gur chriochnaigh na fadhbanna ag an Roinn Oideachais lei ach is cinnte nár chuidigh an cluais bodhar a thug sí do lucht na Gaeilge agus an béal bhán a léirigh sí leis an scéal.  An mbeidh Batt O’Keeffe pioc níos fearr?  Níl fhios agam.  Is cabhair é, b’fheidir, nach bhfuil sé ag iompar an bagaiste céanna a bhí á iompar ag an Aire Hanafin.    Táim díreach tar éis stracfhéachaint a thogaint ar bhlag Bhatt - sea tá blag aige - agus deir sé ansan gur léachtóír cumarsáide é agus, anuas ar sin, go bhfuil an BA/Ard Teastas Oideachais aige.  Mar sin tá tuiscint aige ar chúrsaí oideachais. 

Os rud é gur i gCorcaigh Thiar Thuaidh a toghadh é an uair dheireannach, is cinnte go mbeidh muintir Mhúsgraí, atá suite sa Dáilcheantar sin, ag iarraidh air féachaint aris ar chás Choláiste Iosagáin i mBaile Mhuirne mar ionad náisiúnta don oideachas Ghaeilge agus Ghaeltachta.   Mas é sin an bealach a oibríonn an pholataíocht sa tír seo, ní mór é a chur ag obair ar son na Gaeltachta. 

Os ag caint ar chúrsaí na Gaeltachta atáimíd, táim cinnte gur ligeadh osna faoisimh ó na Dúnaibh go Dún Chaoin, ó Rath Chairn go dtí an Rinn agus ó Charna go Cúil Aodha go bhfuil Eamon O Cuív fagtha ina phost ag an Roinn Ghnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta.  

Agus ní lú an liú athais ar chualathas sna criochaibh céanna, go h-áirithe i dTír Chonaill timpeall ar Ghleann Cholmcille, de bharr ceapadh Máire Ní Chochláin mar Thánaiste agus mar Aire Fiontair is Trádála. 

Ní dócha go raibh an Ghaeltacht nó an Ghaeilge riamh chomh cumhachtach ag bórd an Rialtais.  An cheist anois ná conas mar a usáidfear an cumhacht sin….